Laatste hervormer stapt op last van Jeltsin uit regering

MOSKOU, 17 JAN. De Russische vice-premier die de afgelopen twee jaar leiding heeft gegeven aan de economische hervormingen, Anatoli Tsjoebais, is op last van president Jeltsin afgetreden. Hij is de derde als liberaal beschouwde regeringsfunctionaris die aan de kant wordt gezet na de overwinning van de communisten bij de parlementsverkiezingen vorige maand.

Tsjoebais wordt verantwoordelijk gehouden voor “de onacceptabele achterstand bij de uitbetaling van salarissen”, zo zei Jeltsins economische adviseur Aleksandr Livsjits gisteravond in een summiere toelichting op het ontslag. Als tweede reden werd Tsjoebais' “slecht overwogen privatiseringsbeleid” genoemd.

Buiten het Kremlin werd het vertrek van de belangrijkste hervormingsgezinde minister in verband gebracht met de presidentsverkiezingen van 16 juni. “Jeltsin probeert zichzelf te verlossen van het hele team dat het land in de armoede heeft gestort en te schande heeft gemaakt”, zei de leider van de communisten, Gennady Zjoeganov. “Het is immers onmogelijk aan de verkiezingen mee te doen met zo'n ballast.”

Tsjoebais was met de vorige week vertrokken minister van buitenlandse zaken Kozyrev een van de ministers wier aftreden herhaaldelijk door de oppositie is geëist. Hij was de laatst overgeblevene van het team van radicale hervormers dat vanaf 1992 probeerde van Rusland een markteconomie te maken. Onder zijn leiding is zeventig procent van de Russische industrie in particuliere handen overgegaan.

Volgens zijn critici is de privatisering echter uitgelopen op 'het verdelen van bedrijven onder vrienden' en hebben de economische hervormingen de leefomstandigheden van de meeste Russen alleen maar verslechterd.

Het is nog onduidelijk of het vertrek van Tsjoebais een radicale verandering van het economische beleid inluidt. “Ik hoop dat het alleen om het vervangen van de man gaat, niet om het beleid”, zei Tsjoebais zelf gisteravond. “De koers wijzigen, vijf maanden voor de presidentsverkiezingen, zou een monsterlijke vergissing zijn.” De afgetreden vice-premier zei echter ook dat de president “meer opererend vanuit een politieke dan vanuit economische verantwoordelijkheid, beslissingen moet nemen op basis van het gevoel van de kiezers in plaats van op aanbevelingen van experts over macro-economische stabilisatie”.

De reden voor het vertrek van Tsjoebais is vooralsnog slechts summier toegelicht.

Pagina 5: Laatste hervormer uit regering Rusland

“Nadat ik kennis heb genomen van de zeer negatieve beoordeling van de president over mijn werk heb ik besloten mijn ontslag in te dienen”, zei Tsjoebais zelf. “Als de president vindt dat de eerste vice-premier zijn werk niet moet voortzetten, dan is dat zo.” Het ontslag werd direct door Jeltsin geaccepteerd.

Jeltsins eigen economische adviseur, Aleksandr Livsjits, zei dat de vice-premier was ontslagen wegens diens “falen om de orders van de president op te volgen en om ervoor te zorgen dat de mensen die verantwoordelijk zijn voor het uitgeven van overheidsfondsen, inclusief die voor salarissen, hun werk deden”.

Het niet of te laat uitbetalen van salarissen is een van de methoden waarmee de Russische regering het afgelopen jaar de inflatie heeft bestreden. De inflatie daalde van meer dan 20 procent per maand in januari 1995 tot 3,2 procent in december. Maar de onorthodoxe manier van bezuinigen is herhaaldelijk bekritiseerd en was een van de campagnethema's van de oppositie tijdens de parlementsverkiezingen. Maar hoewel Tsjoebais vice-premier voor economische zaken was, was dit deel van het regeringsbeleid niet speciaal zijn verantwoordelijkheid.

Dat het niet uitbetalen van salarissen vooral Tsjoebais wordt aangerekend doet denken aan de publieke kritiek van president Jeltsin vorige week op de commandant van de grenstroepen, generaal Andrej Nikolajev. Nadat gewapende Tsjetsjenen de grens tussen Tsjetsjenië en Dagestan waren overgetrokken en daar een gijzelingsoperatie begonnen, werd met name Nikolajev op de televisie de mantel uitgeveegd door Jeltsin. Het leek krachtdadig optreden van de president, alleen zijn de grenstroepen niet verantwoordelijk voor de bewaking van grenzen tussen deelrepublieken. Dat is een taak van het ministerie van binnenlandse zaken.

Niet bekend

Tsjoebais' vertrek komt ondanks eerdere verzekeringen van president Jeltsin en premier Tsjernomyrdin dat er na de overwinning van communisten en nationalisten bij de parlementsverkiezingen niets zou veranderen. Niettemin werd vorige week al de als Westers georiënteerd bekendstaande minister van buitenlandse zaken, Kozyrev, vervangen door een ervaren bestuurder uit de Sovjet-tijd, Jevgeni Primakov. Maandag werd binnen de staf van Jeltsin de liberaal Sergej Filatov vervangen door de als 'havik' bekendstaande Nikolaj Jegorov.

    • Hans Nijenhuis