De doodstraf zelden als dilemma voorgesteld

WASHINGTON, 17 JAN. Voor- en tegenstanders van de doodstraf in Amerika zijn doorgaans zo uitgesproken, dat de kwestie zelden als een dilemma wordt voorgesteld. Tim Robbins doet dat wel, in zijn indrukwekkende film Dead Man Walking, die sinds kort in de Verenigde Staten te zien is. De film, met in de hoofdrollen Sean Penn (als een ter dood veroordeelde moordenaar en verkrachter) en Susan Sarandon (als de non die zich zijn lot aantrekt) heeft in de pers alom lof geoogst.

Het afgelopen jaar is in de VS 56 keer de doodstraf uitgevoerd, het hoogste aantal sinds bijna veertig jaar. Meer dan 3.000 veroordeelden wachten in een dodencel hun straf af, danwel uitstel of gratie. Gisteren nog werd - heel uitzonderlijk - op het allerlaatste moment gratie verleend aan een vrouw uit Illinois. Volgende week staat in Utah een executie van een kindermoordenaar door het vuurpeloton op het programma. Utah is de enige staat waar dat middel (op verzoek van de veroordeelde) kan worden toegepast. De telefoon van de gevangenis stond niet stil toen het nieuws bekend werd. Talloze schutters meldden zich aan als vrijwilliger, maar ze werden allemaal afgewezen omdat het beulswerk uitsluitend door politiemensen gedaan mag worden.Robbins, die als acteur onder meer de hoofdrol speelde in The Player van Robert Altman, heeft al eerder zijn politieke engagement bewezen. Zijn eerste film als regisseur was Bob Roberts, een bijtend satirisch portret van een jonge, rechtse politicus en folk singer op campagne. Bang dat de ironie van de rechtse liedjes zonder de context van de film verloren zou gaan, zag Robbins ervan af ze uit te brengen op een cd - die anders wel eens heel populair had kunnen worden in rechtse kring.

Voor Dead Man Walking bewerkte Robbins het gelijknaming autobiografische boek van zuster Helen Prejean. Sarandon (in het dagelijks leven de partner van Robbins) speelt Prejean als een eigentijdse non die haar roeping heel serieus neemt, maar die geen habijt aan heeft, die grapjes maakt over de komiek W.C. Fields en die woont en werkt in een straatarme zwarte wijk. Bij toeval krijgt ze een brief in handen van een ter dood veroordeelde man die een pen pal zoekt. Ze besluit hem te schrijven en later op te zoeken en bij te staan in zijn laatste uren.

Prejeans overtuiging dat ieder mens respect verdient, en dus ook een moordenaar van twee verliefde tieners, wordt zwaar op de proef gesteld. De man, huiveringwekkend onsympathiek gespeeld door Sean Penn, blijkt niet het type van de zielige en ten onrechte veroordeelde verschoppeling te zijn waar romantische intellectuelen nog wel eens voor in actie willen komen. Hij is een bikkelharde jongen, en bovendien een racist.

Prejeans familie en vrienden begrijpen er niets van dat ze deze smeerlap plichtsgetrouw blijft opzoeken. En de ouders van de slachtoffers verwijten haar partij te kiezen voor de moordenaar van hun kinderen.

Hoewel ze de wraakgevoelens van de ouders begrijpt en ook zelf ten diepste walgt van wat de moordenaar heeft gedaan, houdt ze vast aan haar missie. “Ik probeer het voorbeeld van Jezus te volgen, die zei dat ieder mens meer waard is dan zijn slechtste daad”. De toeschouwer die niet zo'n onwankelbaar geloof heeft wordt heen en weer geslingerd tussen twee stemmingen: afschuw over deze manier om het probleem van criminelen zogenaamd op te lossen (de executie per injectienaald wordt en detail in beeld gebracht) en het meevoelen met de bittere wrok van de ouders die in de moordenaar van hun kinderen geen mens meer kunnen zien.