Culturele erfenis DDR mét Müller begraven

BERLIJN, 17 JAN. Meer dan twee weken na zijn dood is gisteren de toneelschrijver en dichter Heiner Müller begraven. Sinds zijn overlijden op 30 december hebben de acteurs van het Berliner Ensemble, het gezelschap waaraan Müller de afgelopen jaren leiding gaf, dagelijks uit zijn werk voorgelezen. En in de Volksbühne am Rosa Luxemburgplatz ging men de afgelopen nacht non-stop door onder het motto 'Whisky und Zigarren' - Müllers onafscheidelijke metgezellen.

Honderden, vaak jonge mensen zaten daar met serieuze gezichten te luisteren, allen in het zwart gekleed. Niet zozeer vanwege de rouw, maar omwille van wat zich nog het best als post-marxistisch existentialisme laat omschrijven, het levensgevoel waarmee burgers van de voormalige DDR zich onderscheiden van de 'Wessi's'. Want het is hùn Heiner Müller die hier ten grave werd gedragen. “Hij is zo belangrijk geweest voor mijn generatie”, fluistert Andrea Kosswitz, een 40-jarige dramaturge uit Schwerin. “Hier wordt niet alleen Müller begraven, maar de hele culturele erfenis van de DDR.”

Voorafgaand aan de teraardebestelling op de begraafplaats van Dorotheenstadt in Oost-Berlijn, werd er in het theater van het Berliner Ensemble een herdenkingsdienst gehouden, die ook werd bijgewoond door oud-bondspresident Richard von Weizsäcker, de Berlijnse burgemeester Eberhard Diepgen, oppositieleider Oskar Lafontaine, Gregor Grysi, Susan Sontag en Claus Peymann. In een toespraak herinnerde filmer Alexander Kluge eraan, dat Müller stelde dat de doden voortleven omdat zij, door het verleden te bepalen, ook de toekomst beïnvloeden. Staande voor een rood paneel bracht Kluge de doden van Verdun in 1914-1918 in verband met het leven van Heiner Müller.

De paradoxen waarvan Müller zich zo graag bediende, werden in herinnering gebracht door de Amerikaanse theatermaker Robert Wilson, die werk van Müller regisseerde in Duitsland. Wilson las voor uit Gertrude Steins The making of the Americans, met als sleutelbegrip 'living is knowing, knowing is living'. De bijeenkomst werd afgesloten met pianospel van Daniel Barenboim.

Daarna liep een rommelige stoet van theatermakers, schrijvers en politici van het theater naar de begraafplaats. De politie legde haastig het verkeer in de Chausseestrasse stil. Honderden Oostberlijners voegden zich bij de stoet, velen met een rode roos in de hand.

    • Rob Klinkenberg