Z-Afrikaanse NP wil opnieuw beginnen

KAAPSTAD, 16 JAN. De Nationale Partij heeft al een nieuwe vlag, een fris logo met een Afrikaanse zon die nu voor iedereen schijnt, en nieuwe bruine en zwarte aanhangers. De Zuidafrikaanse partij die de vader was van de apartheid presenteerde zich onder oud-president F.W. de Klerk als de doodgraver van de apartheid. Het logische slot van de transformatie lijkt een nieuwe naam voor een conservatieve middenpartij op christelijke grondslag voor alle Zuidafrikanen.

Maar het is voorlopig een stap te ver. De paniek in de partij sloeg toe toen de conservatieve zondagskrant Rapport in drie woorden een hoofdstuk politieke geschiedenis in Zuid-Afrika afsloot: “NP wil ontbind”. De krant had beslag gelegd op een geheim document van de partijtop, waarin staat dat de NP “bereid is om van haar organisatorische identiteit (naam en structuren) afstand te doen indien dit onder bepaalde omstandigheden de verwezenlijking van haar visie zal helpen verzekeren”.

De partijtop trok alle registers open om het te ontkennen. De partijgenoot die het stuk naar de pers had gelekt had de bedoeling “een uitgebreid lange-termijn-initiatief kwaadaardig te saboteren”, stelde partijleider De Klerk in een verklaring. De partij gelooft dat een “fundamentele transformatie van het politieke speelveld” nodig is, en ziet voor zichzelf daarbij “een leidende rol”, maar van een wijziging van naam of identiteit of het samengaan met andere partijen is “op dit moment” geen sprake.

In de binnenkamers van alle Zuidafrikaanse partijen wordt een toekomstige herschikking van de politieke verhoudingen als een vaststaand gegeven beschouwd. Zuid-Afrika heeft weliswaar een nieuwe democratie, maar de partijen zijn nog dezelfde als in de apartheidsjaren. Ze ontlenen daaraan nog steeds hun identiteit: als de bevrijder (het ANC), als de partij die het verleden vrijwillig van zich afschudde (de NP) of als de partij die het systeem van binnenuit bevocht (de liberale Democratische Partij).

Naarmate de apartheid verder in de geschiedenisboeken verdwijnt en Zuid-Afrika de status van gewoon land bereikt gaan oude verhoudingen schuiven. Niemand wil er echter openlijk over beginnen, uit angst de traditionele achterban van zich te vervreemden of voor zwakkeling te worden uitgemaakt. Voor de NP is het kwaad nu geschied. De Afrikaner krant Die Burger schreef gisteren in een commentaar dat de NP “zich voor haar einde gereed maakt” door er in ieder geval over te denken om haar identiteit prijs te geven.

In partijen ter rechterzijde van het Afrikaans Nationaal Congres begint het besef te dagen dat zij alleen door samen te werken een de facto éénpartijdemocratie in Zuid-Afrika kunnen voorkomen. Bij de recente gemeenteraadsverkiezingen bleek de kracht van het ANC onaangetast. De partij van Mandela weet zich verzekerd van de steun van ongeveer tweederde van het electoraat, de overgrote meerderheid van zwarte Zuidafrikanen. De NP schommelt als tweede partij rond de twintig procent, maar weet nauwelijks zwarte kiezers te trekken. Het stigma van de partij van de apartheid raakt zij moeilijk kwijt, de naam is ballast. De Inkatha Vrijheidspartij kreeg tien procent van de stemmen bij de nationale verkiezingen van 1994 en kleinere partijen als de Democratische Partij en het Vrijheidsfront verdelen de rest. Alleen een bundeling van krachten van deze liberale tot conservatieve stromingen, mogelijk onder een nieuwe naam, kan volgens politieke waarnemers tegenwicht bieden aan het ANC.

Vice-president De Klerk deelde die analyse gisteren op zijn persconferentie. “De stempatronen in Zuid-Afrika zijn nog veel te veel op ras gebaseerd. Daar moeten we uitbreken. Anders krijgen we nooit een volledige meerpartijendemocratie met winnaars en uitdagers, waarbij de volgende verkiezingen kunnen leiden tot verandering.” Hij wil liefst een “grote nieuwe dynamische beweging”, gebaseerd op “christelijke en gezinswaarden”. Het kan een alliantie zijn, het kan leiden tot vormen van parlementaire samenwerking tussen partijen of, op de lange duur, tot een nieuwe partij. De NP zal volgens De Klerk het initiatief nemen tot besprekingen, maar peinst er nog niet over haar naam of identiteit op te geven. Het klinkt vaag, maar de strekking is duidelijk: de aanloop naar de volgende verkiezingen in 1999 is begonnen.

    • Peter ter Horst