Maatschappijen doen of ze een monopolie hebben op doorgifte van tv-kanalen; Arrogante kabel schotelt kijker veel te weinig programma's voor

In Amsterdam verdwijnt morgen een aantal zenders van de kabel. Terwijl met een schotel tientallen andere eenvoudig uit de lucht te plukken zijn. Kabeltelevisie, meent Raymond van den Boogaard, is een medium van de beperking geworden - en van bevoogding.

Abonnees op het Amsterdamse kabelnet, bijna alle huishoudens in feite, zullen morgen afscheid moeten nemen van een aantal vertrouwde televisieprogramma's: Eurosport, NBC Superchannel en TNT/Cartoon Network. Een bescheiden offer wellicht, maar toch lijkt het onwaarschijnlijk dat velen onder hen zeer blij zullen zijn met de zenders die ervoor in de plaats komen: TVE Internacional (een goede zender, maar van a tot z in het Spaans), TV 10 (uitsluitend herhaling van overjarige Amerikaanse series), The Music Factory (een Nederlandse kloon van het muziekstation MTV). Verder zal het al eerder van de kabel verdwenen arabische station MBC - kortstondig vervangen door een Engels station met 24 uur per dag reclame - definitief wijken voor een tweede zgn. 'open kanaal', rijp en groen van eigen welgemeende bodem.

Ergerlijk, zulke wijzigingen. Vooral natuurlijk als je van de sport op Eurosport hield, of van de ITV-nieuwsuitzendingen of de interviews van Selina Scott op NBC Superchannel, of van de oude Hollywood-films op TNT. Maar er is een uitweg: alle drie genoemde zenders zijn geheel gratis per satelliet beschikbaar, op naar keuze de satellieten Astra of Hotbird1. En een eenvoudige installatie om één van deze beide satellieten te ontvangen is tegenwoordig al voor vierhonderd gulden te koop.

De technische ontwikkelingen zijn snel gegaan. Nog geen tien jaar geleden betekende de kabel voor ons een ongekende rijkdom aan - voornamelijk buitenlandse - televisiekanalen. Nu staat het aanbod van de kabel al in geen verhouding meer tot het gestaag groeiende aanbod van honderden televisiekanalen die met eenvoudige middelen door elkeen uit de ruimte te plukken zijn, om over de radiozenders nog maar te zwijgen. Kabeltelevisie, nog maar zo kort geleden het middel van de overdaad, is inmiddels een medium van de beperking - en van bevoogding zelfs: de wijzigingen in het programma van de Amsterdamse kabel zijn het werk van een semi-ambtelijke commissie.

Die commissie, in Amsterdam Programmaraad geheten, is een overblijfsel uit de publiekrechtelijke tijd van de kabel, voordat het kabelnet voor veel geld in handen kwam van het commerciële bedrijf A2000. Bij die overname is onder andere bepaald dat 26 televisieprogramma's voor een bescheiden bedrag (minder dan zestien gulden) beschikbaar moeten blijven voor alle abonnees.

Dat is natuurlijk mooi, maar minder fraai zijn wellicht de criteria die worden aangelegd. Een televisiesignaal - afkomstig van een commerciële aanbieder - mag vooral geen geld kosten, en liefst geld opbrengen. En dus neemt het aantal zenders met commerciële wegwerp-tv onder de 26 gestaag toe. Zenders die geld vragen - hoe bescheiden dit bedrag ook moge zijn - maken geen enkele kans op de Amsterdamse kabel. Geen Discovery (documentaires), nieuws (BBC World of Euronews) en zelfs het populaire Eurosport moest om die reden nu wijken.

Van kabel-eigenaar A2000 hoeft voorlopig weinig soelaas te worden verwacht. De brief waarmee het bedrijf zich deze week tot zijn klanten wendde, bevat wel vrome taal over digitale signalen - waarmee in principe de huidige schaarste aan capaciteit kan worden opgelost - en telefonie, maar maakt tegelijkertijd duidelijk dat er de eerstkomende tijd van een structurele verandering geen sprake zal zijn.

Het gedrag van de Programmaraad en A2000 is uitermate kortzichtig. Beiden gedragen zich immers, alsof zij het monopolie hebben op doorgifte van televisiekanalen, terwijl dat door de opkomst van satelliettelevisie al lang niet meer het geval is. Buitenlanders in Nederland hebben dat het eerst in de gaten gehad: in Amsterdamse wijken waar veel Turken wonen bijvoorbeeld, wemelt het al van de schoteltjes. Waarom zou iemand die Turkse televisie wil zien zich beperken tot dat ene saaie kanaal van de Turkse staatstelevisie op de kabel, als hij uit de ruimte een keur van Turkse commerciële stations kan plukken? Hetzelfde geldt voor Marokkanen, Italianen, Fransen, Duitsers, Engelsen, ex-Joegoslaven, Polen etcetera.

Het geldt ook al voor meer intellectueel ingestelde tv-kijkers: het Europese kunstkanaal Arte bijvoorbeeld, is tweetalig met zo'n installatie van 400 gulden prima te ontvangen. En wat te denken van nieuws: CNBC (zakennieuws), European Business News, Euronews en BBC World - het is met een geringe investering allemaal beschikbaar. Nog zijn er (deel-)gemeenten en huiseigenaren in Nederland die heel moeilijk doen over plaatsing van ontsierende schoteltjes. Maar het lijdt geen twijfel dat de rechter op den duur begrip zal hebben voor het recht van de burger, kennis te nemen van radio- en televisiesignalen die hem niet anderszins, bijvoorbeeld via de kabel, bereiken. Dat het populaire Eurosport nu - overigens niet alleen in Amsterdam - van de kabel verdwijnt maar per satelliet prima beschikbaar is, zou de opkomst van het schotelwezen in Nederland best eens een beslissende impuls kunnen geven.

Natuurlijk zullen niet alle satellietsignalen ten eeuwige dagen gratis blijven, sommige (dat van Discovery bijvoorbeeld) zijn dat nu al niet. Maar wie eenmaal een satelliet-installatie in huis heeft, vindt ook echt wel de weg naar decoderkastje en abonnee-tv, temeer daar ook daarin de keuze binnenkort enorm zal zijn, en iedereen zijn eigen voorkeurspakket kan samenstellen. Zullen die schotelbezitters nog later de stap maken naar de beperkte keus die de kabelmaatschappij op dit gebied aanbiedt? Dat lijkt sterk de vraag.

Sommige kabelnetten in Nederland, bijvoorbeeld die welke worden geëxploiteerd door de Casema, hebben meer oog voor de noodzaak het kabelaanbod, desnoods door geringe betaling aan commerciële aanbieders, aantrekkelijk en competitief te houden. In Amsterdam, het kabelnet waarvan tien jaar geleden in Europa nog als geävanceerd en voorbeeldig gold, laat men, terend op oude roem, de zaak kennelijk liever verkommeren. Dat is dom en zal de eigenaren ervan op den duur veel geld kosten. Toegegeven: één zeker marktaandeel blijft de kabel voorlopig houden: dat zijn de huizen met uitsluitend uitzicht op het noorden, van waaruit het niet mogelijk is een schotel op een satelliet boven de evenaar te richten. Alhoewel: een samenwerkingsverband met de buurman op het zuiden is snel gelegd.

    • Raymond van den Boogaard