Iedereen betaalt leergeld voor de voetbal-musical Abe!; Een groot maar zeer kostbaar succes

LEEUWARDEN, 16 JAN. Artistiek een groot succes, maar financieel een échec. Het voetbal / theater-spektakel ABE! dat vorig jaar werd opgevoerd in Heerenveen is ondanks lovende kritieken en enthousiaste bezoekers zakelijk mislukt.

Vorige week vroeg één van de schuldeisers, Heli Holland Airservice uit Emmer Compascuum, het faillissement aan. Het bedrijf heeft een bedrag tegoed van 25.000 gulden van de stichting ABE! wegens acht gemaakte helicoptervluchten. Deze week probeert de advokaat van de stichting Drentse bedrijf ervan te overtuigen dat een schikking de beste garantie biedt op een deel van het geld. In totaal hebben 58 schuldeisers een bedrag te vorderen van 480.000 gulden. De drie grootste crediteuren zijn Heli Holland, Machinefabriek Rusthoven uit Groningen en het Sneker muziekkorps Advendo. De Stichting biedt hen tenminste 50 % van het te vorderen bedrag. Bij een faillissement zal dat bedrag veel lager liggen, omdat de Vrienden van Tryater alleen een halve ton willen bijdragen als een faillissement wordt voorkomen. Datzelfde geldt voor een onbekende sponsor. De kans bestaat dat er meer geld vrijkomt. Directeur H. Wassmer van ABE! verklaart dat een aantal bedrijven spontaan financiële steun heeft aangeboden, nu een faillissement dreigt. De provincie Friesland stelt zich garant voor twee ton, zodat het tekort van de Stichting 260.000 gulden bedraagt, op een begroting van 2 miljoen.

“Daverend”, “oogstrelend”, “verbluffend” waren nog maar enkele kwalificaties die recensenten het spektakelstuk toedichtten. In “ABE!”, werd het (voetbal)leven van de legendarische international Abe Lenstra uitgebeeld door het Friese theatergezelschap Tryater en het jeugdteam van SC Heerenveen. Zeker 200 figuranten en amateurtoneelspelers verleenden belangeloos hun medewerking. Theaterscènes werden afgewisseld met nagespeelde fragmenten uit de legendarische voetbalwedstrijd Heerenveen-Ajax uit 1950 (6-5). Volgens Wassmer was het achteraf gezien een handicap dat belangstellenden zich ondanks de vele publiciteit, geen goed beeld konden vormen van de megaproduktie. “Theaterliefhebbers dachten dat het in ABE! om voetbal ging en voetballiefhebbers dachten dat het theater was. Dat hebben we onderschat.” Dit onduidelijke beeld wordt als reden genoemd voor de aanvankelijk tegenvallende kaartverkoop, die pas na de try out, door mond-tot-mond-reklame op gang kwam. Wassmer: “Toen bleek dat zowel toneelliefhebbers als mensen die dol zijn op spektakel en vermaak ervan genoten.” Maar voor een financieel succes was het toen te laat. De laatste voorstelling die op advies van de kaartverkopers van het programma was geschrapt, kon om organisatorische redenen later niet meer worden opgevoerd. “Dat heeft ons 13.000 bezoekers gekost”, aldus J. Liemburg, voorzitter van de stichting en PvdA-Kamerlid. ABE trok in totaal 27.000 betalende bezoekers, (er waren 10.000 vrijkaarten onder meer voor sponsors) terwijl er 57.000 nodig waren om kostendekkend te draaien. Bij 40.000 kaarten had het verlies gedekt kunnen worden met het ingebrachte risicokapitaal. Liemburg noemt het een “grote frustratie” dat een “unieke produktie” zo moet eindigen. “Iedereen betaalt leergeld. We zijn met een te laag startkapitaal begonnen.” Nooit zal ze onder dezelfde voorwaarden aan een projekt van een dergelijke omvang beginnen. “Financiële zekerheden, ruim voorafgaand aan de start ervan zijn een absolute voorwaarde. We doen wat we kunnen om een voor iedereen zo gunstig resultaat te bereiken.” Maar op de kniëen gaat ze allerminst. Ze is niet te spreken over het “moddergooien” van enkele grote schuldeisers naar het bestuur, via de media. “We gaan ons niet opofferen. Als men echt een faillissement wil, kunnen de drie bestuursleden ook nog wel reis- en telefoonkosten opvoeren, want tot nog toe hebben we pro deo gewerkt.” Tel daarbij op de kosten van de curator en de auteursrechten van de televisie-uitzending (ongeveer 20.000 gulden) en er blijft veel minder geld over bij een failliete ABE. Wassmer rekent voor dat Heli Holland dan “4000 à 5000 gulden weggooit”. Volharden in een faillissement noemt hij dan ook “onwijs”. “Ik denk dat Heli Holland hoopt meer geld te krijgen door de druk op de ketel te zetten.” Het onduidelijke beeld van een theatervoorstelling in een voetbalstadion nekte ook de adviseurs. Hoewel ze ervaring hadden met grote culturele evenementen bleek ABE voor hen “te uniek” om bruikbare adviezen te kunnen geven, aldus de stichting. Daar kwam nog bij dat een bureau voor sponsorwerving uit Haarlem een ongelukkige keuze bleek. Twee keer hing het voortgaan van ABE! aan een zijden draad. Het is achteraf “een wonder” dat de produktie uiteindelijk toch nog tot stand is gekomen, aldus Liemburg. Eind juni stond het bestuur voor de keuze: doorgaan of stoppen. Het liquiditeitstekort bedroeg op dat moment door de tegenvallende kaartverkoop een half miljoen gulden. Niet doordat de kosten te hoog uitvielen (die blijken achteraf twee ton lager dan was begroot), maar door tegenvallende inkomsten. Er kwamen garanties van impressario Jacques Senf (125.000 gulden), van het ministerie van OCW (twee ton) en Tryater (70.000 gulden). De rest werd gedekt uit de opbrengst van de verkoop van certificaten à 1000 gulden aan bedrijven. Twee maanden later eisten leveranciers onmiddellijke betaling voor het verlenen van diensten. Opnieuw was het doorgaan van ABE onzeker. Het verlies bij een definitieve stopzetting zou groter zijn dan wanneer de produktie zou doorgaan, zo realiseerde het stichtingsbestuur zich. Alle verplichtingen waren immers al aangegaan. De provincie Friesland, de gemeente Heerenveen, de hoofdsponsors en de Friese commissaris Loek Hermans in eigen persoon zetten zich in om ABE te redden. In het bewuste weekend zaten ze achter de telefoon om sponsors over de streep te trekken.

Regisseur Jos Thie van ABE! voelt zich “dubbel triest”. Hij zegt “platgebeld” te worden om een dergelijke megaproduktie elders in het land op te zetten. “Het is ongelooflijk jammer dat het zo moet eindigen.” Maar de schuldeisers zeggen lang genoeg te hebben gewacht op hun geld. Dat ze bovendien nooit op de hoogte zijn gesteld van de financiële problemen is bij hen slecht gevallen. Directeur R. van der Haring van Heli Holland neemt geen genoegen met vijftig procent van het te vorderen bedrag. Hij verwijt het bestuur “onzorgvuldig en ondeskundig” handelen. Het schikkingsvoorstel is naar zijn mening zakelijk onvoldoende onderbouwd, omdat een exact overzicht van inkomsten en uitgaven ontbreekt”. Hij zegt te weten dat bepaalde schuldeisers wel voor 100 procent zijn uitbetaald. Deze “onevenredige betaling”, zou door een curator boven water kunnen worden gebracht, verklaart hij. “Het bestuur heeft er belang bij alles in de doofpot te stoppen.” Eventueel wil hij de drie bestuursleden persoonlijk aansprakelijk stellen. Wassmer: “Ik snap dat die man boos is, maar als bestuur hebben we alle besluiten zeer zorgvuldig genomen. Van laakbare handelingen is geen sprake.”Overigens heeft ABE bewezen dat een artistiek goed produkt een uitstekende recette kan opbrengen, onderstreept hij. “Meer dan 60 procent van de opbrengst is afkomstig van recettes en sponsors en minder dan 40 procent van subsidies. Terwijl OCW een recettebijdrage van 15 procent en voor het noorden 10 procent als eis stelt. Dat relativeert het verhaal in mijn ogen.”

    • Karin de Mik