DR H.J. ROETHOF 1921-1996; De tijd vooruit

Zijn eigen, in 1990 gepubliceerde memoires noemde hij 'Dwars over het Binnenhof, herinneringen van een liberale socialist'. Het was een titel waarmee het karakter van de persoon Hein Roethof inderdaad volledig werd samengevat. Hier liet de journalist Roethof zich weer even gelden - voordat hij de politiek inging had hij namelijk voor de Nieuwe Rotterdamsche Courant gewerkt. Afgelopen zaterdag is het al enige tijd zieke oud Tweede Kamerlid voor de Partij van de Arbeid op 74-jarige leeftijd overleden.

Zijn tijd altijd vooruit. Zo had het boek van Roethof ook zonder enige overdrijving kunnen heten. Regeringssamenwerking tussen PvdA en VVD; Roethof was de eerste PvdA-er die in de jaren zeventig bij het Des Indes beraad aanschoof. Kleine criminaliteit tegengaan door de mogelijkheden voor dit soort vergrijpen te beperken; Roethof legde als voorzitter van de commissie kleine criminaliteit de basis voor het preventieve beleid dat inmiddels volledig door opeenvolgende ministers van justitie is overgenomen. Een dialoog met de Arabische wereld; in 1974 oftewel 22 jaar voordat premier Kok als eerste Nederlandse regeringsleider dit zou doen, bracht Roethof als lid van een Europese parlementaire delegatie een bezoek aan de Syrische hoofdstad Damascus.

Behalve dat hij zijn tijd vooruit was, laten deze voorbeelden ook zien dat Roethof een 'alles-eter' was. Maar wel iemand die wars was van enig politiek opportunisme. Het moeilijk te verkopen verhaal heeft Roethof nooit geschuwd. Integendeel, het principe stond bij hem voorop. Zodoende was hij in 1972 als PvdA Tweede Kamerlid woordvoerder van de minderheid van zijn fractie die het kabinetsvoornemen steunde om de 'drie van Breda' vrij te laten. Een uitermate zware opgave, zoals uit Roethofs' memoires blijkt. “Het ging hier niet om een kwestie van gelijk of ongelijk, maar om een onmogelijkheid tot communicatie tussen twee dwars tegenover elkaar staande werelbeelden. Hoe moet men een opvatting trachten over te brengen als, gelijk in onze opeenvolgende fractievergaderingen over dit probleem, beurtelings leden snikkend de zaal verlaten?”

De humanist Roethof begon zijn politieke activiteiten op 17-jarige leeftijd in de Vrijzinnig Democratisch Jongeren Organisatie. Een “kostelijke politieke leersschool”, zoals hij later in zijn memoires scheef. DeVDJO ging na de oorlog bij de 'doorbraak' op in de PvdA. Roethof die de eerste jaren na de oorlog als ambtenaar bij de RVD in Indië had gezeten, koos in 1950 echter voor de VVD en de met die partij verbonden jongerenorganisatie JOVD. In deze beweging waar hij in 1951 voorzitter van werd hoopte hij iets terug te vinden van de oude Vrijzinnig Democratisch Jongerenorganisatie. “Eigenlijk was ik op zoek naar een partij die niet bestond”, zou Roethof later schrijven. In 1963 verliet hij de VVD.

Hij vertrok naar de ambtenarij en koos politiek voor de PvdA. Over die overstap zei Roethof in 1990 tegenover de Volkskrant: “Het liberalisme, de bevrijding van de individuele mens, had me bij de VVD gebracht. Maar ik raakte spoedig teleurgesteld in de VVD door de sociale kwestie. De tweede wortel van het liberalisme is immers de stoffelijke vrijheid. Wat heb je aan vrijheid in kommervolle omstandigheden. Dat bracht me bij de PvdA.”

In 1969 werd hij lid van de Tweede Kamer voor deze partij. Daarbij maakte hij naam door samen met zijn collega Lamberts een initiatief wetsontwerp in te dienen dat legalisering van abortus moest regelen. Het leidde uiteindelijk tot een gezamenlijk initiatief wetsontwerp met de VVD dat in de Tweede Kamer een meerderheid behaalde, maar in de Eerste Kamer door toedoen van dezelfde VVD alsnog sneuvelde. Met de vrouwenbeweging dat in die jaren het abortusstandpunt van hem prees, kreeg Roethof het later aan de stok vanwege zijn rechtlijnige opvattingen over zedelijkheidswetgeving. De discussies over seksueel geweld en incest dreigden volgens hem uit te monden in “criminalisering” van de seksualiteit. Weer verkoos hij het principe boven modieus gedrag.

De zomer van 1994 toen het 'paarse' kabinet tot stand kwam, noemde Roethof toen in Vrij Nederland zijn finest hour. Alle drie de fracties die aan het kabinet deelnamen kregen van hem een bos bloemen.