Bezoek Wim Kok verstevigt economische relatie met Israel

TEL AVIV, 15 JAN. Het vandaag begonnen bezoek van premier Kok en minister van buitenlandse zaken Van Mierlo aan Israel luidt een nieuwe fase in in de economische betrekkingen tussen beide landen. De vrijwel in evenwicht zijnde bilaterale handel, ter waarde van zo'n twee miljard gulden per jaar, breidt zich de laatste tijd uit met activiteiten van Nederlandse multinationals die in Israel investeren.

Het Nederlandse bedrijfsleven heeft niet alleen oog gekregen voor de kansen die de snel groeiende Israelische economie biedt, maar speelt ook in op de economische ontplooiing in het Midden-Oosten als gevolg van het Israelisch-Palestijns-Arabisch vredesproces. Israel is daardoor voor Nederland en andere industriële mogendheden de “vredespoort naar het Midden-Oosten” geworden. Het bruto nationaal inkomen van ruim 80 miljard dollar in 1995 en een aanhoudende economische groei - 6,5 procent in 1995 - plaatst Israel in de categorie van de “economische tijgers”. De Israelische economie is hard op weg de grootste economie in het Midden-Oosten, die van het olierijke Saoedi-Arabië, in te halen. Uit gisteren door de bank van Israel gepubliceerde cijfers blijkt dat het buitenland vorig jaar 1,1 miljard dollar in Israel investeerde, ruim drie maal meer dan in het voorgaande jaar.

Het samenvallen van de hoogwaardige Russische massa-immigratie van de afgelopen jaren met het in 1991 in Madrid begonnen vredesproces in het Midden-Oosten en het daardoor ontstane gunstige investeringsklimaat heeft de contradictie tussen de krachtige ontwikkeling van de economie en de sterk achtergebleven infrastructuur blootgelegd. Om het huidige tempo van economische groei te kunnen volhouden moet snel op grote schaal worden geïnvesteerd in uitbreiding van de infrastuctuur van de joodse staat. Israel reserveert daarom de komende jaren miljarden dollars voor het inhalen van een grote achterstand die het land wat infrastructuur betreft op gelijke voet moeten brengen met een modern Westers land.

Het Nederlandse bedrijfsleven maakt zich op om een aandeel te verwerven in de uitbreiding van het nog in zijn kinderschoenen staande spoorwegnet, de organisatie van het openbaar vervoer, de aanleg van de metro in Tel Aviv, de energievoorziening en de bouw van kunstmatige wooneilanden voor de kust van Tel Aviv, rendabel geacht wegens de buitensporig hoge grondprijzen.

Het belangrijke Nederlandse financiële en technische aandeel in de aanleg van de haven van Gaza ter stimulering van de Palestijnse import en export beantwoordt aan het Israelische verzoek aan Nederland - nog gedaan door wijlen premier Yitschak Rabin - om met economische steun aan de Palestijnen het vredesproces in het Midden-Oosten te onderbouwen. Nederland heeft in 1995 50 miljoen gulden rechtstreeks aan het Palestijnse gezag geschonken. Dit jaar wordt dat bedrag opgevoerd tot 70 miljoen gulden. Nederlandse kringen speculeren erop dat deze steun aan het vredesproces Israel gunstig zal stemmen als het gaat om orders voor Nederlandse bedrijven. Dit aspect weegt volgens de Nederlandse beoordeling waarschijnlijk zwaarder dan wat vroeger de “bijzondere Israelisch-Nederlandse verstandhouding” werd genoemd. Volgens goed ingevoerde Nederlandse kringen is dat tijdperk afgesloten en is er pure zakelijkheid van “geven en nemen” voor de in de plaats gekomen.

Tijdens het bezoek van premier Kok aan Israel zal de ondertekening van een aantal intentieverklaringen het kader scheppen dat het inspelen van in Nederland gevormde consortia op de kansen voor de Nederlandse industrie in Israel zal stimuleren. “Geld gaat er nog niet rollen”, zeggen Nederlandse kringen.

De grote economische conferentie van vorig jaar in Casablanca, waaraan Israel voor de eerste maal als een integraal deel van het Midden-Oosten deelnam en de daarop volgende conferentie van Amman, hebben de ogen van het Nederlandse bedrijfsleven voor de economische mogelijkheden in Israel en het Midden-Oosten geopend. De Nederlandse overheid besloot in samenwerking met het VNO een “task-force” op te zetten die Israel bewust heeft gemaakt van de expertise van de Nederlandse economie op enkele terreinen die aansluit bij dringende Israelische behoeften.

“Bij de Israelische spoorwegen dacht niemand aan Nederland. Dat is nu veranderd. We tellen beslist mee”, zeggen Nederlandse kringen die dit proces van nabij volgen. De Nederlandse Spoorweg Associatie heeft van de autoriteiten in Tel Aviv signalen gekregen dat Israel een offerte op prijs stelt voor de aanleg van een metro in Israels grootste stad. Met dit project is een bedrag tot 1,2 miljard dollar gemoeid. Succes voor de Nederlandse offerte hangt o.a. af van garanties die de Nederlandse overheid kan geven voor leningen voor het Nederlandse aandeel, maar dat geldt voor alle grote projecten die op tafel liggen. Een Nederlands gasconsortium maakt volgens ingewijden goede kans om tussen de 10 en 20 procent in de wacht te slepen van de 1,5 miljard dollar die de Israelische elektriciteitsmaatschappij investeert om haar energiebronnen verder te diversificeren. Dat is onderdeel van het Israelische besluit om de opwekking van elektriciteit de komende tien jaar te verdubbelen om aan de behoefte van de snel expanderende economie en als gevolg daarvan de stijgende welvaart te voldoen.

Plannen voor import van gas uit Qatar en de aanleg van een pijpleiding voor gastransport uit Egypte naar Israel zijn in een vergevorderd stadium. Het Nederlands gasconsortium heeft wegens in Nederland opgedane jarenlange ervaring met aardgas goede kaarten in handen om Israelische orders in de wacht te slepen voor de levering en installatie van o.a. apparatuur voor de integratie van gas in het Israelische energiepakket. Het bezoek dat premier Kok morgen brengt aan het hoofdkantoor van de Israelische elektriciteitsmaatschappij in Haifa is indicatief.

De aanleg van kunstmatige eilanden voor de kust van Tel Aviv is ook een project waarbij Nederlandse ondernemers, in samenwerking met Israelische instellingen, zijn geïnteresseerd. Er is reeds een voorstudie gemaakt voor de aanleg van het eerste eiland ter grootte van 810.000 vierkante meter. Dat de belangstelling voor Nederland in Israelische zakenkringen snel toeneemt valt ook af te leiden uit het feit dat het Nederlands-Israelische zakenforum in korte tijd 400 leden heeft gekregen. Op initiatief van de Nederlandse ambassade werd dit zakenforum in het leven geroepen.

    • Salomon Bouman