Politieke strijd devalueert Africa Cup

KAAPSTAD, 13 JAN. De strijd om de African Cup of Nations is het belangrijkste evenement op de Afrikaanse sportkalender. Het continentale voetbalkampioenschap voor landenteams, dat vandaag in Johannesburg begint, is echter zwaar gedevalueerd door het wegblijven van titelverdediger Nigeria.

De Afrikaanse beker voor nationale elftallen mag als bijnaam de Unity Cup hebben, de sportieve manifestatie van Afrikaanse eenheid en broederschap zal het toernooi niet worden. Politiek en voetbal laten elkaar niet los in Afrika. Nu Zuid-Afrika voor het eerst na het isolement van de apartheidsjaren het toernooi mag organiseren, komt het sterkste voetballand van Afrika niet opdagen. Officieel trok de Nigeriaanse regering haar team terug omdat “de veiligheid van de spelers niet kon worden gegarandeerd”.

De ware reden was een ontstemde generaal. De Nigeriaanse juntaleider Sani Abacha liet via het voetbal zijn ongenoegen blijken over president Mandela's oproep tot sancties tegen Nigeria wegens de schending van mensenrechten door het militaire bewind. Mandela voelde niets voor een poging om Abacha tot andere gedachten te brengen. Guinee - naar verluidt onder politieke druk van de Nigerianen - wilde geen plaatsvervanger zijn, zodat het toernooi vandaag begint met vijftien deelnemers. De wereldvoetbalbond FIFA heeft Nigeria gisteren overigens gedreigd met een schorsing van vier jaar als het land niet alsnog komt opdagen.

Door de afzegging van Nigeria blijft Zuid-Afrika verstoken van de kunsten van spelers als Jay-Jay Okacha, Emmanuel Amunike en de Ajacieden Finidi George en Nkankwo Kanu - namen waar de voetbalbladen al een tijdje van gonzen. Er blijven genoeg Afrikanen uit de Europese competities over die het kampioenschap zullen domineren. Ghana, een kanshebber voor de titel, komt met Abedi Pelé (Torino) en Anthony Yeboah (Leeds United). De oud-PSV'er Kalusha Bwalya voert het team van Zambia aan. En het nationale team van Liberia speelt in dienst van George Weah, als spits van AC Milan recentelijk gekozen tot de beste voetballer van Europa en de wereld van 1995.

De aanwezigheid van zoveel internationale topspelers illustreert Afrika's status als opkomend voetbalcontinent. Kameroen en Nigeria drongen tijdens de laatste twee wereldkampioenschappen voetbal door tot de kwartfinales. Nigeria en Ghana hebben al eens het WK voor jeugdspelers gewonnen. Bij het volgende WK-toernooi krijgt Afrika voor het eerst vijf in plaats van drie deelnemers. Afrika is een schatkamer voor spelersmakelaars: ook dit toernooi zal naar verwachting een nieuwe impuls geven aan de export van Afrikaanse voetballers.

Zuid-Afrika verwacht vooral veel van zichzelf. In de drie jaren dat Zuid-Afrika weer mag meedoen, heeft het zich snel opgewerkt tot de voorhoede van het Afrikaanse voetbal. Een aantal Zuidafrikaanse spelers heeft snel bijgeleerd in het buitenland: Lucas Radebe en Phil Masinga spelen bijvoorbeeld bij Leeds United, Mark Williams bij Wolverhampton Wanderers en de stijlvolle technische middenvelder Doctor Khumalo heeft een contract afgesloten met de nieuwe Amerikaanse profliga. Het nationale team, dat optreedt onder de koosnaam Bafana Bafana (Onze Jongens), klom van de 159ste naar de 40ste plaats op de FIFA-wereldranglijst. In de laatste dertien wedstrijden bleef het elftal ongeslagen, en het maakte indruk met gelijke spelen in oefeninterlands tegen Argentinië en Duitsland. De Zuidafrikaanse club Orlando Pirates won vorige maand zelfs de prestigieuze Africa Cup voor landskampioenen.

Het Zuidafrikaanse organisatievermogen wordt de komende drie weken beproefd voor iets veel groters: het eerste WK-toernooi in Afrika. FIFA-voorzitter Havelange wil dat het wereldkampioenschap in 2006 aan Afrika wordt toegekend, en Zuid-Afrika lijkt wat stadions en infrastructuur betreft het enige land dat daarvoor in aanmerking komt. Havelange's bijbedoeling is zich te verzekeren van de Afrikaanse stem voor zijn herverkiezing, maar Zuid-Afrika wil met de Africa Nations Cup bewijzen dat het een WK-toernooi aankan. De risico-factor is het gedrag van de Zuidafrikaanse supporters. De geweldsincidenten op de tribunes nemen toe. Onlangs gingen Zuidafrikaanse fans nog aanhangers van de kampioen van Ivoorkust te lijf omdat een arbitrale beslissing hen niet beviel.

De belangrijkste opdracht voor het Zuidafrikaanse voetbalteam is echter om het land achter zich te verenigen. Voetbal is in het rasbewuste Zuid-Afrika vanouds de sport van de zwarten; rugby en cricket waren altijd van de blanken. Toen het nationale rugbyteam vorig jaar in eigen land wereldkampioen werd, stond het hele land in een opwelling van kleurloos wij-gevoel achter de Springbokken. Rugby verloor daardoor het apartheidsstigma. Zwart Zuid-Afrika hoopt nu op hetzelfde enthousiasme van blanke landgenoten. Zo kan Bafana Bafana de komende weken het hogere doel van de Zuidafrikaanse sport dienen: nasiebou (natievorming) door titels.

GROEP A

Zuid-Afrika

Kameroen

Egypte

Angola

GROEP B

Zambia

Algerije

Sierra Leone

Burkina Faso

GROEP C

Zaïre

Gabon

Liberia

GROEP D

Ivoorkust

Ghana

Tunesië

Mozambique

    • Peter ter Horst