Machtsstrijd in de wereld van glamour en informatie

Als de voortekenen niet bedriegen, wordt 1996 het jaar van de strijd om de macht in de media. Wie krijgt het in de wereld van glamour en informatie voor het zeggen? Afgelopen jaar sloten de belangrijkste spelers verdragen met elkaar en ontstonden de eerste kongsi's. De uitgangsposities op het Mediapoly-speelbord zijn langzamerhand ingenomen.

Wat aan het spel vooraf ging:

Voor de mediawereld stond 1995 in het teken van de moeizame vorming van de Holland Media Groep (de zenders Veronica en RTL, met daarachter onder meer VNU en Endemol) en de verkoop van de Dagbladunie (NRC Handelsblad en Algemeen Dagblad) aan PCM Uitgevers. Telegraaf en Wegener grepen naast deze dagbladen, maar kwamen razendsnel met tegenzetten. De Apeldoornse uitgever sloot een verbond met entertainmentbedrijf Arcade, dat - zo bleek vorige week - gaat uitmonden in een volledige fusie. Telegraaf kon niet achterblijven en zoekt toenadering tot het Zweeds-Amerikaanse SBS. De fusiekoorts in de Nederlandse mediawereld heeft langzamerhand Amerikaanse proporties aangenomen.

Doel van het spel:

Elke speler probeert zoveel mogelijk kijkers, luisteraars en lezers te trekken om daarmee tevens advertentie-inkomsten te verwerven. Tegelijk proberen kabelbedrijven hun invloed op de door te geven signalen te vergroten, en tracht elke speler houvast te vinden op de elektronische snelweg die in razend tempo wordt ontwikkeld.

De eerste rondes:

De eerste rondes van het spel worden deze weken al gespeeld. Prijzen: de voetbalrechten van de KNVB, die grote invloed zullen uitoefenen op de kijkcijfers en dus advertentie-inkomsten van de TV-stations die ze bemachtigen. En verder wordt gespeeld om RTL5 dat door de Holland Media Groep moet worden verkocht.

Wie zijn de belangrijkste spelers op het speelbord en wat willen ze?

De pion: VNU

Onder de grote Nederlandse uitgevers is VNU op het gebied van televisie de absolute top. De Haarlemse uitgever heeft een belang van 44 procent in de Vlaamse commerciële zender VTM en 38 procent in RTL4. Die laatste zender is inmiddels uitgebouwd tot een heus TV-imperium onder de naam Holland Media Groep. Voor VNU is televisie (tien procent van de totale omzet) haar hoogst renderende activiteit, maar nog allerminst een vetpot. De uitgever is verder vooral groot in het uitgeven van dagbladen en heeft bijna een monopolie in de publiekstijdschriften. Die marktposities worden waar nodig met geweld verdedigd. 'Synergie' wordt al bereikt: vanaf aanstaande donderdag krijgt VNU-blad Story wekelijks een programma-onderdeel in RTL's Vijf Uur Show.

De speler: Joep Brentjens

Het was Joep Brentjens (55) persoonlijk die de Holland Media Groep smeedde. Na een kortstondige vrijage van producent Endemol met de publieke omroep, leken de verhoudingen tussen Endemol en RTL definitief verpest. Maar de Limburger die al sinds jaar en dag het Haarlemse VNU leidt, wist de kemphanen met 'stille diplomatie' weer aan tafel te krijgen. Commerciële televisie is een van Brentjens' grote hobbies. Hij zette hoogstpersoonlijk krachten binnen zijn concern de voet dwars die wel iets zagen in de overname van de Dagbladunie (uitgever van onder meer NRC Handselsblad en Algemeen Dagblad). Spin in het media-web, maar wordt niet gezien als innovatief denker.

De pion: Holland Media Groep

De Holland Media Groep (HMG) leek een meesterzet in het stratego-spel dat media heet: drie succesvolle zenders (RTL 4, RTL 5 en Veronica) in een huis met superproducent Endemol, uitgever VNU en het Europese TV-concern CLT. De tegenstand blijkt echter onverwacht hevig. De Europese Commissie bepaalde dat Endemol haar belang moet terugbrengen en dat RTL 5 moet worden verkocht. Voorts blijkt Veronica voor kijkers minder een 'Ob6sie' dan gehoopt. Het geëxplodeerde aanbod aan TV-zenders doet zich al voelen. Veronica-voorzitter Joop van der Reijden - een man met vele contacten - wint wel aan invloed.

De speler: Huib Boermans

Voor het slapen gaan zapt Huib Boermans (54) nog even langs Dubai TV en de andere 150 zenders die hij via de schotel in zijn tuin kan ontvangen. De oud-manager van Libelle-uitgever VNU is een echte TV-man geworden. Maar een Nederlandse Berlusconi is hij allerminst, zo vindt hijzelf. In die opvatting staat hij niet alleen. Anderen zien hem vooral als zetbaas van het Luxemburgse CLT, die in de VNU-organisatie niet hogerop kon komen. Op Europese schaal is HMG nog maar een muis, in de wereld een mier. Daarom snapt Boermans niet waarom Brussel zo moeilijk doet. Organisatorisch talent.

De pion: Endemol

De fusie tussen de produktiebedrijven van Joop van den Ende en John de Mol verraste vriend en vijand. Hoe konden twee van dergelijke onafhankelijke geesten en karakterologische tegenpolen gezamenlijk één bedrijf leiden? Het gaat echter wonderwel goed. Endemol groeit als kool in het buitenland waar van succesvolle producties voor de Nederlandse televisie lokale kopieën worden gemaakt. En de creatieve produkten van De Mol en Van den Ende concurreren met elkaar net zo goed als met anderen, zo wordt in Laren beweerd. De participatie in Holland Media Groep heeft officieel uitsluitend het doel rendement te genereren, maar achter de schermen speelt veilige afzet van programma's natuurlijk ook een rol.

De speler: Joop van den Ende

In het Brusselse kantoor van commissaris Van Miert kreeg Joop van den Ende (53) een woede-uitbarsting vanwege de tegenwerking die hij keer op keer van de politiek ondervindt. Maar het genie uit Aalsmeer is een man van uitersten want zonder moeite ruilt hij die mineurstemming in voor een ongebreideld optimisme over zijn mediaprojecten. Van den Ende heeft reden om boos te zijn. Eerst liet Den Haag 'zijn' TV10 stranden en nu beknot Brussel Endemols rol binnen HMG. De mediawereld wacht vol spanning op het moment dat selfmade-man Van den Ende een nieuw konijn uit zijn hoed tovert. Beste truc: doet zich simpeler voor dan hij in werkelijkheid is.

De pion: Wegener

Er mag in uitgeversland dan met veel dédain gesproken worden over het 'provinciale' Wegener dat geen oog heeft voor het culturele erfgoed van dagbladen, intussen is de Apeldoornse uitgever als bedrijf een succes. Groot in de regionale dagbladen en volop aan het experimenteren met elektronische media zoals kabelkranten en Internet. Maar Wegener is bedrijfsmatig gedwongen met volle kracht vooruit te gaan. Daags na het tragische blauwtje bij de Dagbladunie, stortte Wegener zich op de laatste vrijgezel in de televisiewereld: Arcade.

De speler: Peter Appeldoorn

Peter Appeldoorn (57) is onmiskenbaar de Nederlandse versie van de krantenjongen die het bracht tot miljonair. Als verkoper van advertenties voor de Gouden Gids viel hij op vanwege zijn commercieel talent en klom hij op tot bestuursvoorzitter en maakte van Wegener door een serie overnames een provinciale gigant. Afgelopen najaar hoopte de keiharde saneerder op definitieve nationale erkenning met zijn poging de gerenommeerde landelijke dagbladen van de Dagbladunie in te lijven. Lang treuren is er echter niet bij. Een 'toevallige' ontmoeting met oprichter Heinsbroek van Arcade moet Appeldoorn alsnog op het landelijke podium brengen. Kracht en zwakte: zal altijd een verkoper blijven.

De pion: Arcade

Schreeuwerige TV-reclames voor verzamelelpees met de toevoeging “natuurlijk van Arcade” zijn verleden tijd. Arcade is uitgegroeid tot een volwassen mediabedrijf met een omzet van zo'n 500 miljoen gulden. Nog steeds is muziek de belangrijkste cash-cow, maar met nieuwe doelgroepzenders als TV10 Gold, The Music Factory, Love Radio en Concert Radio probeert Arcade andere markten aan te boren. “De jeugd van Nederland zal vierkante ogen krijgen”, aldus Music Factory-directeur Lex Harding. Arcade ondervindt grote hinder van weigerachtige kabelexploitanten die de signalen slechts tegen hoge vergoedingen willen doorgeven.

De speler: Herman Heinsbroek

Entertainment vond Herman Heinsbroek (45) veel spannender dan de diplomatie waarin hij begon. Tien jaar geleden kocht Heinsbroek de platenmaatschappij Arcade, waar hij toen al directeur was, want “ik wilde al heel snel in de drivers seat zitten”. De media-cowboy was dé specialist in het opnieuw verpakken van bekende produkten (“het feest der herkenning”) maar verlaat de oude succesformule en gaat nu met een gerenoveerd TV10 ook nieuwe programma's brengen. Wegener wil natuurlijk een 'echt' station. Favoriete vergelijking van Heinsbroek voor Wegener Arcade: de Amerikaanse mediagigant Time Warner.

De pion: Telegraaf

De Telegraaf is niet alleen het grootste ochtendblad van Nederland, maar ook een enorme zak met geld. Al navelstarend opgespaard omdat de buitenwereld zo vijandig stond tegenover het 'smakeloze' produkt met een oorlogsverleden. Het zwaar bewaakte Telegraaf- hoofdkantoor aan de Amsterdamse Basisweg lijkt niet voor niets op een stad binnen een stad. De sterk veranderende mediawereld dwingt de Telegraaf nu echter om de zak met geld te investeren om op langere termijn te kunnen overleven. Behalve activiteiten op Internet is het laatste wapenfeit besprekingen met SBS6 over een deelname in de TV-zender.

De speler: Bert van Aken

In zijn bootje op de Friese meren wachtte Bert van Aken (54) op een telefoontje van Elsevier of hij de Dagbladunie mocht kopen. De telefoon bleef stil. De Telegraaf had te laag geboden. Gebrek aan durf - zo heette het - van de vriendelijke, bedeesde Van Aken die al sinds 1976 de directie voert over de uitgeverij. De Telegraaf leek de boot volledig te missen, zeker toen Wegener met Arcade in zee bleek te gaan. Van Aken stak zijn nek uit en greep de laatste kans. Nu onderhandelt hij met SBS dat een meer Nederlandse basis wil krijgen. Voornaamste troef: zijn tweede man en multimedia-kenner Swartjes.

De pion: SBS

Amerikaanse programma's zijn al decennia lang te zien op de Nederlandse televisie. Nu zijn de yankee's ook lijflijk aanwezig. Samen met een Zweedse partner investeerde het network ABC - inmiddels in handen van Walt Disney - miljoenen in de Nederlandse commerciële televisiemarkt en lanceerde SBS6. Meer van hetzelfde, zo luidt de kritiek. In de strijd om de voetbalrechten van de KNVB mikt SBS6 op het goedkopere eerste divisie-voetbal: “Knokken, voor weinig centen veel doen”. Dat past precies bij SBS vindt voorman Fons van Westerloo. Wellicht slaat SBS nog toe met een overname van RTL5.

De speler: Freddy Thyes

Freddy Thyes kijkt bijna nooit televisie. TV is vooral handelswaar. Toch is de Luxemburger de man achter de succesvolle lancering van RTL4 en nu mag de 'omroepman van 1993' hetzelfde kunstje doen bij SBS6. De kille rekenmeester heeft enkel inhoudelijke invloed op de programmering via de knip zo zeggen de televisiemakers van SBS sussend. Toch was het Thyes die bij RTL de dure balletten uit de shows van Ron Brandsteder gooide. Tussen hem en de woedende producent van de show, Joop van den Ende, is het nooit meer goed gekomen. Type: schoolmeester

De pion:

Quote Quote mag dan klein zijn met een beperkt aantal tijdschrifttitels (waaronder Quote en het maandblad Elle), in het medialandschap heeft de uitgeverij overal haar tentakels. Samen met Veronica werd onlangs Veronica Nieuwsradio opgezet, de commerciële concurrent van Radio 1. Quote lanceerde vorig jaar samen met het Amerikaanse VJN een soort TV-jukebox onder de naam The Box. Bovendien doet de uitgever samen met 'de grote jongens' mee met Planet Internet.

De speler: Maarten van de Biggelaar

Maarten van de Biggelaar (40) verdiende als student zijn vermogen met de oprichting van de Amsterdamse studentendiscotheek Dansen bij Jansen en raakte dat vermogen weer kwijt bij de uitgave van een uitgaanskrant voor de Randstad. Van het grenswisselkantoor op Amsterdam CS leende Van de Biggelaar 40.000 gulden om de eersteklas restauratie te kopen. Verder richtte hij Quote op, waardoor hij in zijn tweede leven toch weer uitgever is. Van Radio Tirana moet 'Big' slecht geslapen hebben, want de Albanese zender stoorde de middengolffrequentie die zijn nieuwszender toegewezen had gekregen. Gevaar: Van de Biggelaars polsstok is mogelijk korter dan hijzelf denkt.

De pion:

ew,3

PCM Perscombinatie Meulenhoff (PCM) sloeg in 1995 haar grote slag. Na een zinderende overnamestrijd om de Dagbladunie, kreeg de uitgever vijf van de zes landelijke dagbladen in handen. Daarvoor moest PCM zich wel diep in de schulden steken. De vraag is waartoe men aan de Amsterdamse Herengracht hierna nog in staat is. Met dochter AT5 in Amsterdam en een goede relatie met Radio Rijnmond in Rotterdam heeft PCM twee ijzers in het vuur voor commerciële televisie in de regio.

De speler: Cees Smaling

Mediaman van 1995 is ongetwijfeld Cees Smaling (50). Hij legde een dossiermapje aan met de titel N(D)U of nooit en verwierf de Dagbladunie. Een niet geringe prestatie. De kapers op de kust waren niet de minsten, maar vooral ook intern had Smaling nogal wat uit te leggen. De uitgever-in-hart-en-nieren is niet voor niets een sociaal hoogbegaafde manager. Maar - zo vragen velen zich af - is hij ook een goed rekenaar. Grootste kracht: weet precies wat zijn gesprekspartner wil horen.

De pion: Nethold

Nethold - het bedrijf achter Filmnet - is in Nederland relatief onbekend, maar heeft grote macht in de Europese mediawereld. In Hoofddorp zetelt het internationale hoofdkwartier van het Zuidafrikaans-Zwitserse concern dat gespecialiseerd is in betaaltelevisie en sateliet-TV. Samen met de Duitse mediamagnaat Leo Kirch en de Saoedische prins Al-Waleed bin Talal werd vorig jaar een deel van Berlusconi's media-imperium verworven. En in de strijd om de dure voetbalrechten van de KNVB kan het kapitaalkrachtige Nethold voor een verrassing gaan zorgen.

De speler: Johann Rupert

Johann Rupert (45) schuwt de publiciteit, maar werd in Zuid-Afrika een nationale held toen hij de Australiër Rupert Murdoch aftroefde in de strijd om de Berlusconi-belangen. Ruperts familie heeft tal van belangen, van tabak tot banken, en Johann was voorbestemd om de financiële familiezaken te regelen. Schaakzetten op het mediabord gaan hem echter ook goed af als mede-eigenaar van Nethold. In Nederland opereert vooral de directeur van Nethold Benelux en de voormalige STER-man Paul Kenninck. Typische dealmaker.

De pion: Filmnet

Filmnet werkt eigenlijk als een soort georganiseerde verleiding. Wie van film of sport houdt neemt een abonnement op Filmnet of Supersport en krijgt een digitale decoder thuis. En als je dat kastje toch hebt staan, kunnen de andere digitale diensten van computerspelletjes tot telefonie aan de man gebracht worden. Als volgende verleiding mikt Filmnet - dat in handen is van Nethold - op de uitzendrechten voor eredivisiewedstrijden. Filmnet heeft 200.000 abonnees vergaard.

De speler: Hans Klok

“We zijn er voor de fun”. Het lijkt een uitspraak uit de hoek van Veronica. Maar aan het woord is Hans Klok (53) directeur van Filmnet, een man met jarenlange ervaring in de reclamewereld. Kijkers interesseren hem minder dan de hoeveelheid abonnementen die hij kan verkopen. Een nieuw op te zetten pretkanaal moet gaan over kunst, een andere kreeg de wertktitel 'Kindernet'. Klok, die vanuit België opereert, is een vleesgeworden voorbeeld dat informatie een doorsnee produkt is geworden: Voor zijn reclametijd werkte Klok bij zeepfabrikant Procter & Gamble.

De pion: Euro 7

De eerste doelgroepzender van Nederland heet Euro 7, met programma's over gezondheid en vrije tijd. Puzzelbladen-uitgeverij Keesings heeft een belang van 26 procent in de zender. Ook Chrystal Cathedral Ministries uit Californië is aandeelhouder en levert het programma Hour of Power met televisiedominee Robert H. Schuller. Het eerste jaar van bestaan van Euro 7 werd vooral gekenmerkt door bestuurlijke chaos.

De speler: Ries Meyer

Crisismanager Ries Meyer (55) ziet Euro 7 niet als een commerciële Evangelische Omroep “hoewel ik grote bewondering heb voor de EO”. Het religieuze programma Hour of Power moet in de Nederlandse verhoudingen geplaatst worden “in het midden van de Hervormde Kerk”. Meyer (ex-Veronica, ex-Endemol, ex-bankier, ex-baas van innovatie centra, verbonden met nieuwe Internet-aanbieder Videotext) is voortdurend on te road, op zoek naar nieuwe aandeelhouders. Hij heeft ze nog niet gevonden al zijn de namen van Philips en KPN ook hier al gevallen. Angst: de kapitaalverschaffers worden nooit gevonden.

De pion: Philips Media

Tien jaar geleden was het nog ondenkbaar dat Philips een encyclopedie zou uitgeven. Anno 1996 gebeurt het, op een interactieve CD. De gloeilampenfabriek - maker van kastjes - bemoeit zich steeds nadrukkelijker met inhoud. Met Polygram heeft de Philips al een van de grootste muziekuitgevers ter wereld. En met kabelnetten van Amsterdam en Eindhoven in handen is het een kleine stap naar eigen betaaltelevisie en telefonie. Zal RTL 5 aan het media-imperium worden toegevoegd? Komt er er een joint venture in kabels met KPN?

De speler: Scott Marden

Philips Media zorgt binnen een paar jaar voor een derde van de Philips-winst. Met die ambitieuze doelstelling trad de Amerikaan Scott Marden (40) aan als hoogste man bij de media-tak. Tot op heden kost de divisie Philips Media alleen nog maar geld. Marden, tevoren werkzaam bij de Amerikaanse televisiemaatschappij CBS en enkele Newyorkse investeringsbanken, was bereid samen met een Amerikaanse partner 700 miljoen gulden neer te leggen voor het Amsterdams kabelnet. Moet zwaar leunen op Nieuwemediaman Rob Harmersma en 'kabelkoning' Jacques Hackenberg. Voor- en nadeel: New York is ver weg.

De pion: KPN Multimedia

Ook KPN is genoemd als mogelijke nieuwe eigenaar van RTL5. Niet eens zo ver gezocht. Het voormalige staatsbedrijf beschikt via Casema al over de kabelnetwerken in Utrecht en Den Haag en experimenteert daar druk met abonnee-televisie. KPN probeert zelfs al het spelbord aan te passen: In voorbereiding is MM7 dat een alternatief wordt voor het huidige overzichtskanaal met de kleine TV-beeldjes. Ook in het buitenland probeert KPN kabels te bemachtigen als vehikel voor haar elektronische diensten.

De speler: Henk Kivits

Henk Kivits (42) vindt dat hij “de mooiste job van het land” heeft. Hij kan zich haast onbeperkt uitleven in het land van de nieuwe media. Voor het geld hoeft hij het niet meer te doen. Kivits verkocht zijn Geleense ingenieursbureau Intercai voor een deel aan KPN en werd er zelf directeur. “Ik heb al eens zestig miljoen mogen opmaken” zei hij niet zonder zelfspot, refererend aan een experiment met 'tweewegkabel' in Zuid-Limburg waar zijn Intercai (en VNU) bij was betrokken en wat een fiasco werd. Zorg in medialand: Kivits moet zorgvuldig omgaan met de grote macht die KPN heeft.

De pion: Planet Internet

De hype rond Internet heeft ook Nederlandse uitgevers wakker geschud. Er zijn meerdere Internet-aanbieders in Nederland, maar achter Planet Internet gaat het grote geld schuil. KPN Multimedia heeft 40 procent, De Telegraaf 30 procent, Wegener 20 procent en Quote 10 procent van de aandelen. Deze commerciële toegangspoort voor Internet-gebruikers heeft inmiddels een netwerk van landelijke 'inbelpunten' en naar schatting nu zo'n 15.000 abonnees. De plannen zijn groots: heel Europa moet vallen voor het hemellichaam.

De speler: Michiel Frackers

Planet Internet spruit uit het brein van 'hoofdredacteur' Michiel Frackers (27). Als student massacommunicatie sprak hij in de pauze van een college gastspreker en KPN-Multimediadirecteur Pieter van Hoogstraten aan om zijn plan uit een te zetten. Nu loopt hij rond in snelle pakken en is verantwoordelijk voor de inhoud van Planet Internet. Frackers biedt eigen diensten aan zoals elektronisch winkelen, ANP-nieuwsberichten, elektronische tijdschriften en bovenal een overzichtelijke 'landkaart' waarmee gebruikers hun weg kunnen vinden in het doolhof dat Internet heet. Weet alles van Internet, veel minder van commercie.

De pion: Publieke Omroep

De publieke omroepen zijn de laatste maanden een beetje in de luwte gebleven. Na de komst van RTL4 richtte de aandacht zich op de afkalvende kijkcijfers van Nederland 1,2 en 3. Met de komst van het commerciële Veronica en SBS lijken de commerciëlen vooral elkaar op te eten. Dé kans voor de publieke omroep om terug te slaan. Maar misschien hebben NCRV, Vara c.s. de druk juist wel nodig om tot de noodzakelijke hervormingen te komen. De omroepverenigingen beschikken overigens over een vermogen van honderden miljoenen guldens waarmee vrijwel niets gebeurd.

De speler: Andre van der Louw

De voorzitter van de 'Gezamenlijkheid', de NOS, heet André van der Louw (62). De oud-minister, oud-burgemeester en oud-voorzitter van het sectiebestuur betaald voetbal van de KNVB is een bestuurlijke veelvraat. Van der Louw moet de immer verdeelde publieke omroepen door zwaar weer loodsen. Het valt voor de publieke omroep te hopen dat Van der Louw zijn contacten binnen de voetbalbond kan aanwenden om de belangrijkste rechten om voetbal uit te zenden binnen te halen, zonder daarvoor heel Hilversum te moeten verkopen. Extra, voor dezelfde prijs: Vijf commissariaten in het bedrijfsleven.

Media-makelaars

En dan kent Mediapoly nog de mediamakelaars: dat zijn extra pionnen die door de spelers op elke gewenste plaats op het speelbord ingezet kunnen worden. Zij hebben in het verleden hun diensten bewezen, maar lijken thans aan betekenis te verliezen.

Toen de markt van nieuwe media in een snel bewegende, maar nog experimentele fase zat, waren er mensen met creatieve ideeën maar zonder een rooie cent. Tevens waren er kapitaalkrachtige bedrijven actief, maar wisten niet goed hoe zij moesten inspelen op de nieuwe ontwikkelingen.

Op dat moment was de mediamakelaar aan zet. Hij heeft goede contacten onder de ondernemers en tast de markt af naar de mensen met de goede ideeën om beide groepen vervolgens aan elkaar te koppelen. Kapitaal wordt geïnvesteerd in nieuwe projecten en de mediawereld ontwikkelt zich verder.

Die tijd is een beetje voorbij, zo zeggen kenners van de media. De belangrijkste mediaconcerns hebben de creatievelingen in dienst genomen en weten nu zelf wel wat er in het wereldje te koop is. Bovendien zijn de media-makelaars zich meer en meer gaan settelen. De eerder genoemde Henk Kivits was zo'n makelaar. Nu leidt hij KPN Multimedia. Ook Fred Kappetijn koppelde grote bedrijven aan kansrijke initiatieven, maar is enkele maanden geleden door PCM aangetrokken als directeur nieuwe media. En dan is er nog opiniepeiler Maurice de Hond voor wie verkiezingen slechts een hobby zijn. Onlangs lanceerde hij in een boek zijn Digi-Delta-plan. De Hond is ingetrokken bij Wegener om daar over nieuwe media na te denken.

Misschien zullen de media-makelaars tijdens het spel een revival beleven. Het is de vraag of ze voldoende zitvlees hebben bij grote toch wat saaie bedrijven. Bovendien komen er nieuwe kansen. De moordende strijd om de kijker, luisteraar en lezer zal onder de aanbieders slachtoffers eisen. Dan zijn er weer interim-managers nodig om de boel te redden. Wellicht dat oud NOS-voorzitter en oud-PCM-directeur Max de Jong tijd heeft als hij het Amsterdamse vervoersbedrijf heeft gereorganiseerd. Ook moet gelet worden op Walter Etty die binnenkort terugtreedt bij het Commissariaat van de Media en weer volledig consultant wordt.

4 november: Christopher laat Van Mierlo telefonisch weten “ernstige problemen” met een kandidatuur van Lubbers te hebben.