Kramnik nummer een

Steeds meer blijde gezichten zou je verwachten aan de top van de schaakwereld.

We hebben al drie wereldkampioenen, Kasparov, Karpov en Fischer. Nu de wereldschaakbond onlangs de nieuwe ratinglijst heeft gepubliceerd, zijn er vier gelukkige schakers die kunnen zeggen dat ze op de eerste plaats van die ranglijst zouden moeten staan. Allereerst de man die inderdaad op de eerste plaats staat: Vladimir Kramnik, met 2775 punten. Voor het eerst sinds een jaar of tien een officiële lijst die niet wordt aangevoerd door Kasparov. Als het niet zo zou zijn dat Kasparov zich walgend had afgewend van alles wat met de FIDE te maken heeft, zou hij er een gegrond protest tegen kunnen indienen, want hij heeft evenveel punten als Kramnik, en is alleen op de tweede plaats gezet omdat hij in de afgelopen maanden minder partijen dan Kramnik heeft gespeeld.

Wie ook klaagt is Karpov. Hij staat derde, met 2770 punten. Op de onofficiële lijst van november had hij nog 2775 punten, en hij begrijpt niet hoe hij die vijf punten is kwijtgeraakt. Dat is inderdaad moeilijk te begrijpen, want in de tussentijd heeft Karpov helemaal geen partijen gespeeld die meetellen voor de rating. De meeste reden tot klagen heeft Gata Kamsky. Hij staat op de vijfde plaats met 2735, evenveel punten als nummer vier Ivantsjoek. De geweldige overwinningen van Kamsky in de PCA-matches tegen Kramnik en Short zijn niet meegerekend vanwege de twisten tussen FIDE en PCA. De enige match die Kamsky verloor, tegen Anand, werd weer wel meegerekend, omdat Kasparov en Campomanes toen weer vriendjes waren geworden. Kamsky beweert dat hij op een eerlijke lijst de eerste plaats zou innemen, en dat zou waar kunnen zijn. De lijst van de FIDE is overigens nog heilig vergeleken met de lijsten van de PCA, die volstrekt onnavolgbaar waren en waarvan algemeen wordt vermoed dat de schakers willekeurig op de plaatsen werden gezet die de zakenlieden het best uitkwamen. De FIDE-lijst is in ieder geval controleerbaar: alle spelers krijgen bericht welke toernooien van hen zijn meegeteld en hoeveel punten ze daarin gewonnen of verloren hebben.

Judit Polgar staat op de tiende plaats. Van harte verwelkomt de schaakwereld haar bij de elite. Met pijn bedenken we dat een groot deel van haar winst behaald is doordat Jeroen Piket in hun match al zijn mooie stellingen verknoeide. De kampioen van Nederland, Ivan Sokolov, staat samen met Short dertiende. Timman wurmde zich uit een diep dal iets omhoog naar de veertigste plaats. Daarmee zijn de Nederlandse successen uitputtend behandeld, want alle andere Nederlandse topspelers verloren punten, Piket het meest. In het jaar 1995 is hij in totaal meer dan honderd punten kwijtgeraakt, op hoog niveau misschien een wereldrecord.

Al kan er het een en ander op de lijst worden aangemerkt, het is duidelijk dat Kramnik een formidabele prestatie heeft geleverd. In de tweede helft van 1995 haalde hij het ene suces na het andere: in juli winnaar in Dortmund. Daarna even pauze om Kasparov te helpen bij zijn match tegen Anand. Dan in oktober gedeeld eerste in Horgen, samen met Ivantsjoek, en in november met Gelfand gedeeld eerste in Belgrado. Hij is twintig jaar. Het zal niet de laatste keer zijn dat hij op de eerste plaats staat.

Uit die toernooien heb ik al het een en ander van hem laten zien, maar er is een rijke keus aan mooie partijen van Kramnik. Hier twee miniatuurpartijen. Zijn openingen lijken helemaal niet gericht op snelle winst, het is of het vanzelf gaat.

Wit Kramnik-zwart Gulko, Horgen 1995

1. Pg1-f3 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. Pb1-c3 Lf8-b4 4. g2-g3 b7-b6 5. Lf1-g2 Lc8-b7 6. 0-0 0-0 7. d2-d3 Een kalm flankspel, is dat de manier om snel te winnen met wit? Kennelijk wel. 7...d7-d5 8. c4xd5 e6xd5 9. Lc1-f4 Tf8-e8 Waarschijnlijk had hij wits volgende manoeuvre moeten verhinderen met 9...a6. 10. Pc3-b5 Pb8-a6 11. Ta1-c1 c7-c6 12. Pb5-d4 Lb4-c5 13. a2-a3 Pf6-h5 14. Lf4-d2 Dd8-d7 15. e2-e3 Ph5-f6 16. Ld2-c3 Pa6-c7 17. b2-b4 Lc5-d6 18. Dd1-c2 Ta8-c8 19. Dc2-b2

Stuk voor stuk waren de witte zetten heel gewoon, maar het totaal is van een oogstrelende harmonie. Met wits laatste zet worden zwart onaangename gebeurtenissen op de diagonaal a1-h8 aangekondigd en tegelijk wordt c6-c5 ontmoedigd door de ongedekte positie van Lb7. 19...Te8-e7 Het was heel moeilijk om een behoorlijke zet voor zwart aan te geven, maar dit maakt het alleen maar erger. 20. Pf3-h4 Nu is er geen verdediging meer tegen de dreiging 21. Pdf5. Na 20...Le5 zou wit winnen met 21. Pxc6. 20...c6-c5 21. Pd4-f5 Te7-e6 22. Pf5xd6 Te6xd6 23. b4xc5 Td6-c6 24. Ph4-f3 Tc6xc5 25. Lc3xf6 g7xf6 Hij had de partij in gedachten kennelijk al opgegeven en vergeet de torens te ruilen. Na 25...Txc1 26. Txc1 gxf6 27. Dxf6 zou zwart met een pion minder en een verzwakte koningsstelling ook niet lang tegenstand meer kunnen bieden. 26. Tc1xc5 Zwart gaf op.

Wit Kramnik-zwart Beljavski, Belgrado 1995

1. Pg1-f3 d7-d5 2. g2-g3 c7-c6 3. Lf1-g2 Lc8-g4 4. 0-0 Pb8-d7 5. d2-d4 e7-e6 6. Pb1-d2 f7-f5 Ambitieus, maar hij neemt teveel hooi op de vork met deze zet. 7. c2-c4 Lf8-d6 8. Dd1-b3 Ta8-b8 9. Tf1-e1 Pg8-h6 Hij moet al erg oppassen. Op 9...Pgf6 volgt 10. Pg5 De7 11. f3 en 12. e4 en zwart staat voor een ramp. 10. c4xd5 c6xd5 11. h2-h3 Lg4-h5

12. e2-e4 Een bekend motief, het opblazen van de 'stenen muur' d5 e6 f5 door een stukoffer. 12...f5xe4 13. Pf3-g5 Lh5-f7 13...Dxg5 14. Pxe4 De7 15. Pxd6+ (of 15. Lg5 Df8? - 15...Pf6 is noodzakelijk - 16. Dxd5 exd5 17. Pxd6 mat) Dxd6 16. Lf4 is ook winnend voor wit. 14. Pd2xe4 d5xe4 15. Pg5xe6 Lf7xe6 16. Db3xe6+ Dd8-e7 Ook na 16...Le7 heeft wit een winnende aanval. 17. Te1xe4 Ke8-d8 Na 17...Dxe6 18. Txe6+ Le7 19. Lxh6 Kf7 geven verschillende commentatoren verschillende winstmethodes aan. 20. Txe7+ Kxe7 21. Lxg7 is simpel en voldoende, en 20. Ld5 Pf6 21. Lb3 gxh6 22. Tae1 is ingewikkeld, maar nog sterker. 18. De6-d5 Zwart gaf op. Na 18...Df8 volgt 19. Te6 Le7 20. Txe7 met mat of damewinst.

    • Hans Ree