Duitse 'dip' verwart prognoses

ROTTERDAM, 12 JAN. “Als het in Duitsland regent, wordt Nederland nat”, schetst B.H. van der Steeg, Duitsland-expert van MKB-Nederland. “Zestig procent van de export van het midden- en kleinbedrijf gaat naar Duitsland. De economische teruggang in Duitsland zal een weerslag hebben op de Nederlandse exportresultaten”.

Volgens Van der Steeg is er niet sprake van een structurele neergang in Duitsland. “We adviseren het midden- en kleinbedrijf bij voorbeeld niet om de markten te verleggen naar Oostenrijk of Zwitserland. De regenbui zal zonder veel schade overtrekken”. Wel verwacht hij dat Nederlandse exporteurs hun prijzen zullen moeten aanpassen om hun marktaandeel te behouden.

De werkgeversorganisatie VNO-NCW vindt dat exporterende ondernemers hun terrein juist wel moeten verleggen. “Maar dat is een ontwikkeling die ook al is ingezet”, nuanceert J.A.M. Klaver, secretaris economische zaken. “Het relatieve belang van Duitsland in de totale Nederlandse export wordt minder”.

De werkgeversorganisaties zijn niet somber gestemd over de repercussies van de Duitse groeivertraging voor de Nederlandse economie. “Nederland komt iets los van de traditioneel heel sterke binding met de Duitse economie”, meent Klaver. “Een gevolg van de voortschrijdende internationalisering”.

Daarnaast moet de veerkracht van de Duitse economie volgens hem niet worden onderschat. Directeur economische zaken van VNO-NCW, prof. P. Verhaegen, verwacht een opleving in de tweede helft van dit jaar.

Volgens Klaver wordt de vertraging van de economische groei in Duitsland veroorzaakt door het uitwerken van de keynesiaanse impuls, die een gevolg was van de hereniging met de voormalige DDR. “Dat heeft een geweldige impuls gegeven, maar brengt Duitsland nu even in de problemen”, aldus Klaver. “Deze ontwikkeling wordt versterkt door de relatief hoge stijging van de Duitse lonen”. Een vergelijking tussen de Nederlandse en de Duitse economie valt volgens Klaver uit in het voordeel van Nederland. “De sanering van de Nederlandse economie is eerder ingezet dan die in Duitsland en dat begint zijn vruchten af te werpen. Daarnaast kent Nederland een relatief gunstige loonontwikkeling in vergelijking met Duitsland.”

Niet bekend

Een ronde langs een aantal Nederlandse bedrijven leert dat Europees Massagoed Overslagbedrijf (EMO) op de Maasvlakte zijn prognoses voor de export naar Duitsland voor dit jaar met 8 tot 10 procent naar beneden heeft bijgesteld. EMO heeft vorig jaar het record van ruim 30 miljoen ton ijzererts en kolen overgeslagen. Van het erts heeft 60 procent zijn weg naar Duitsland gevonden. “Maar los van de terugloop van de economische activiteit in Duitsland hadden we onze prognoses wat de export naar Duitsland betreft voor dit jaar toch al naar beneden bijgesteld”, zegt hoofd commerciële zaken J.W. Körner. “Zowel de bedrijfsterreinen van de hoogovens in Duitsland als bij ons liggen vol met ijzererts. Dat moet eerst verwerkt worden.”

De overslag van kolen voor Duitsland, voor EMO de belangrijkste markt, is volgens Körner een ander verhaal. “Dat wordt niet zozeer bepaald door de econmische situatie in Duitsland maar is meer een politiek verhaal, in hoeverre de regering de mijnen in Duitsland wil blijven ondersteunen.” Van de 16 miljoen ton kolen die vorig jaar bij EMS zijn overgeslagen heeft 30 procent zijn weg naar Duitsland gevonden.

Het Nederlandse bouwbedrijf Kondor Wessels houdt vast aan zijn prognose dat haar omzet in Duitsland volgend boekjaar met 5 à 10 procent groeit. “Wij hebben de slechte macro-economische berichten gelezen maar merken er zelf micro-economisch gezien niets van”, verklaart H.J. Hazewinkel, lid van de raad van bestuur.

In Duitsland doet het aannemingsconcern Kondor Wessels het goed. Vooral op de huizenmarkt is het concern actief en leverde vorig boekjaar 585 nieuwe koopwoningen op rondom Berlijn. De Duitse markt was in de jaarcijfers verantwoordelijk voor een omzet van 240 miljoen tegen een gerealiseerde omzet van 212 miljoen in Nederland.

Die afvlakkende markt heeft echter niets te maken met de slechte economie waarin Duitsland zich op dit moment bevindt. Kondor Wessels opereert sinds de val van de muur in 1989 op de Duitse markt en de grootste groei heeft de woningbouw in het land achter de rug. De markt is echter nog lang niet verzadigd. In voormalig Oost-Duitsland wordt het benodigde aantal woningen op een miljoen geschat.

Voor Hoogovens is nog niet duidelijk wat de invloeden van de verslechterde Duitse economie kunnen zijn. De staal- en aluminiumproducent kijkt naar de omzet van Europa als geheel en daarin worden de cijfers uit een afzonderlijk land verdisconteerd. Hoogovens heeft een primaire aluminiumsmelter in Voerde en walserij in Koblenz. “Voor Hoogovers ligt de zaak veel ingewikkelder dan je zou denken. De twee bedrijven in Duitsland zijn interne leveranciers. Een stijging in hun kosten betekent dus een hogere kostprijs voor heel Hoogovens. Maar hoe zich dat gaat verhouden is nog niet te zeggen”, aldus een woordvoerder.

Pag.15: Tuinbouw niet bang voor terugval omzet

Het Brits/Nederlandse concern Unilever is de grootste voedingsmiddelenfabrikant in Duitsland en van de grootste fabrikanten van wasmiddelen en toiletartikelen. Het concern heeft in Duitsland te maken met tegenvallende bestedingen en stagnerende markten. Zo liet wasmiddelendochter Lever Deutschland in november weten te verwachten dat de omzet van de totale markt voor wasmiddelen en toiletartikelen dit jaar in Duitsland met circa vijf procent zal dalen. Een woordvoerder van Unilever kon vanmorgen niet zeggen of er in het vierde kwartaal sprake was van een verdere terugval van de consumentenbestedingen in Duitsland.

De Algemene Nederlandse Bond van Groenten- en Fruitexporteurs vreest niet voor tegenvallende omzetten als gevolg van een beginnende recessie in Duitsland. Het belangrijkste land voor de Nederlandse export van groenten en fruit liet vorig jaar een volume-groei zien van zeven procent, terwijl de totale export met drie procent steeg. Appels en tomaten springen er uit. “Wij hebben nooit zo te lijden van conjuncturele schommelingen”, zegt secretaris Jens van der Vorm. “Het moet wel heel raar lopen willen mensen daardoor ook minder gaan eten”.

Philips, die 35.000 werknemers in Duitsland heeft, maar geen cijfers over de lokale markt geeft, kampt met de kopersstaking van Otto Normalverbraucher. “Weet u misschien een koper” vroeg Philips financiële bestuurder Dudley Eustace vorig jaar retorisch toen de slechte gang van zaken op de Duitse markt aan de orde kwam. Duitsland is het symbool voor de slechte gang van zaken op de Europese markt voor consumentenelektronica. In het derde kwartaal maakte Philips, na aftrek van rente, zelfs verlies in de consumentenverkopen. Een aanhoudende kopersstaking en hoge cao-afspraken houden Philips-dochter Grundig in de rode cijfers. In 1994 verloor Grundig 348 miljoen mark, maar het vervangen van topman Pieter Harmsen heeft dat het verlies niets te maken, zo zei Philips eind vorig jaar, toen diens vertrek bekend werd gemaakt. Philips komt op 15 februari met cijfers over het vierde kwartaal. Tot dan is het radiostilte, zo zegt een woordvoerder.

Een grote speler op de Duitse kantorenmarkt is sinds een jaar kantoorinrichter Samas, die daar in 1994 branchegenoot Schaerf overnam. Daardoor werd Samas de leidende onderneming op de Europese kantoorinrichtingmarkt. De overname verdubbelde Samas' omzet in het eerste halfjaar tot 684 miljoen gulden. Voor de tweede helft van het boekjaar, dat 1 september begon verwacht Samas echter wegens de tegenvallende ontwikkelingen een lagere omzet bij Shaerf dan de 350 miljoen gulden in de eerste zes maanden.

Samas is een van de bedrijven die Duitse overnames hebben gedaan en nu moeten opboksen tegen de economische groeivertraging. Ook Sphinx (sanitair, wandtegels) klaagde recent over stagnerende omzetten.