De bestseller van een tweederangs schrijver; Zuivere karakterschetsen van Michel Boll

Michel Boll: Kus me kus me kus me. Verhalen. Uitg. De Arbeiderspers, 234 blz. Prijs f34,90

Iemand die zich door de titel Kus me kus me kus me zou laten verleiden tot de gedachte dat dit boek een bundel erotische of liefdesverhalen is, komt bedrogen uit. Liefde komt in het vocabulaire van Michel Boll niet voor, wel is hij gefascineerd door een oerdrift die hij vooral aan mannen toekent, een jagersinstinct dat hen voornamelijk geschikt maakt voor het bedrijven van zoveel mogelijk seks met zoveel mogelijk vrouwen. In de bundel geeft een mannelijk personage zich over aan bespiegelingen over deze neiging, maar in de praktijk blijkt het allemaal reuze mee te vallen.

De titel is terug te vinden in een bloedeloos verhaal over twee lesbische vrouwen die elkaar niet aanvoelen. Maar het is een ander verhaal dat de titel van de bundel beter kan verklaren, het verhaal 'De Omweg': een scherp portret van de over het paard getilde universitaire docent Engelse literatuur Henk Centurion. Deze heeft het in zijn vrije tijd tot tweederangs schrijver gebracht. Nadat zijn uitgever heeft gedreigd hem uit zijn fonds te gooien als hij niet snel met een verkoopbaar boek komt, flanst hij een soort historische misdaadroman roman in elkaar die hij Gif! noemt, met als ondertitel Over sukkels en hufters.

Het boek wordt een kassucces. 'Gif! werd meegevoerd op de top van de golf van modieus cynisme die juist door de intellectuele en vooral half-intellectuele kringen van het land ging', aldus de schrijver, daarmee suggererend dat een pakkende titel voldoende is om een boek tot bestseller te maken. Dit verhaal gaat als een nachtkaars uit: het eindigt met een vetgedrukte commentaarzin waarin wordt vermeld dat Centurion na dit succes een fijnzinnige en met veel gevoel voor detail geschreven roman publiceerde, die niet verkocht.

Misschien heeft Boll, die geruime tijd als medewerker was verbonden aan het literaire tijdschrift Bzzlletin, hetzelfde beoogd als zijn literatuurminnende docent Engels. Het probleem met Kus me kus me kus me is dat de auteur weinig op heeft met het korte verhaal als literair genre. Nergens is sprake van een duidelijke of verrassende plot, van onverwachte wendingen, van een in kort bestek opgebouwde spanning. Boll begint met in het wilde weg een paar personages te introduceren om vervolgens maar af te wachten wat er verder met hen gaat gebeuren.

Dit gebrek aan gevoel voor het korte verhaal wil niet zeggen dat Boll slecht schrijft. Het tegendeel is het geval, zo blijkt vooral uit het uitgesponnen 'Four Memories' over een platonische verhouding tussen de ex-psychiatrische patiënt Thomas en de schilderes Peek. Thomas heeft tot gek wordens toe geleden aan het besef dat alles eindig is en kan over deze depressief stemmende kwaal mooi filosoferen. Thomas en Peek - en dit geldt ook voor de docent Engels - zijn echte karakters en niet, zoals vaak in korte verhalen, slechts de contouren daarvan. Puur door zijn stijl slaagt Boll erin zijn personages psychologisch verantwoord neer te zetten. Zijn manier van schrijven is volkomen realistisch, zonder verwijzingen, zonder beeldspraak, zonder dubbele bodems. De karakters krijgen gestalte in hun dialogen en in de manier waarop ze op elkaar reageren. Mogelijk komt de schrijverscapaciteit van Boll beter tot zijn recht in een roman.

Het verhaal 'Four memories' beslaat bijna honderd pagina's en is dadelijk veruit het beste uit Kus me kus me kus me. Het is zo alledaags, zowel wat inhoud als wat stijl betreft, dat alle nadruk komt te liggen op zuivere karakterschetsen. Wanneer de schrijver zich buiten het alledaagse begeeft en zijn fantasie aan het werk zet, zoals in 'Gazelle', waarin een bejaarde een bizarre moord pleegt of in 'Net als de konijnen', over een jongeman die een vreemde literaire opdracht krijgt, blijft hij steken in mooie aanlopen.

    • Elsbeth Etty