Musea zien af van Rembrandt van 7,5 miljoen

ROTTERDAM, 11 JANUARI. “Het is een goud-echt paneel, heel mooi geschilderd, prachtig bewaard.” Dat zegt F.J. Duparc, directeur van het Mauritshuis in Den Haag over het ovale mannenportret van Rembrandt dat de Newyorkse kunsthandel Otto Naumann in maart voor ruim 7,5 miljoen gulden zal aanbieden op de kunst- en antiekbeurs Tefaf in Maastricht.

“Maar hoe bijzonder het ook is, dit portret is zeker niet zo opwindend als Rembrandts portret van Uyttenbogaert uit diezelfde periode. Uyttenbogaert had een veel krachtiger, doorleefd en dus interessanter hoofd”, aldus Duparc. Het Rijksmuseum kocht dit laatste schilderij bij dezelfde Newyorkse kunsthandel in december 1992 aan voor ruim 17 miljoen gulden. Uyttenbogaert was een vooraanstaand man en grondlegger van de Remonstrantse Broederschap.

“Uyttenbogaert heeft de lacune die in het Rijksmuseum bestond wat Rembrandts vroege portretten betreft, inderdaad volledig ingevuld”, beaamt J.P. Filedt Kok, Rijksmuseum-directeur Behoud en beheer. “Meesterschap en geschiedenis zijn daarin uitmuntend verenigd.” Het Mauritshuis noch het Rijksmuseum overweegt de 'nieuwe' Rembrandt aan te kopen.

Het ware Filedt Kok liever geweest als het Rijksmuseum beslag had kunnen leggen op Rembrandts Landschap met mythologische scène, dat het Getty Museum in Malibu enige tijd geleden min of meer geruisloos voor ongeveer 35 miljoen gulden overnam van het Metropolitan Museum in New York. “Maar fondsen van tientallen miljoenen voor een dergelijke aankoop bestaan niet in Nederland. Een bedrag van 35 miljoen zou men hier niet bijeen kunnen brengen, nog afgezien van het feit dat dat bijzondere landschap niet echt te koop is aangeboden. Tot op de laatste optiedag bleef het destijds zelfs onzeker of het Rijksmuseum het geld voor het portret van Uyttenbogaert kon vergaren.” De twintig Rembrandts die het Rijksmuseum nu bezit - vorige eeuw waren dat er nog vier - vormen, volgens Filedt Kok, een representatief overzicht.

Toch is de Rembrandt-aanbieding straks op de Tefaf een bijzondere gebeurtenis, meent Duparc. Hoewel zich nog circa twintig schilderijen van de 17de-eeuwse meester in privé-bezit bevinden, raken Rembrandts op de kunstmarkt op. “Als er een lacune in onze collectie zou zijn, dan zouden we het zeker proberen te kopen”, zegt Duparc. “En we zouden ook een goede kans maken dat geld bijeen te krijgen.”

Het mannenportret, 64 x 47 cm, dateert uit 1632. Vele decennia heeft het deel uitgemaakt van de Zweedse privé-collectie Wachtmeister, waar het goed is geconserveerd. Tegen een grijze achtergrond staat als 'jongeman in zwart kostuum met witte kraag' vermoedelijk Johan de Caullery, oudste zoon van Joris de Caullery, afgebeeld. In de boedellijst van De Caullery wordt een geschilderd portret genoemd. Aanvankelijk werd aangenomen dat de 36-jarige René Descartes was geportretteerd, maar de gelaatstrekken wijken tezeer af van andere portretten. Men neemt aan dat Rembrandt de jonge De Caullery schilderde in Den Haag, waar ook de kunstenaar Jacques de Gheyn III, Maurits Huygens en prinses Amalia van Solms in die tijd voor hem poseerden.

Behalve dit ovale paneel zullen op de Tefaf, die van 9 tot en met 17 maart in Maastricht wordt gehouden, als 17de-eeuwse topstukken ook een tekening van Rubens en een klein portret van Frans Hals worden aangeboden. Het studieblad uit circa 1631 laat Rubens' tweede vrouw Hélène Fourment zien, die later zou worden opgenomen in de voorgrond op het schilderij Liefdestuin, waarvan diverse versies bewaard zijn gebleven. De tekening moet ongeveer vijf ton opbrengen.

Ook uit een particuliere collectie is het zeer kleine schilderij van Frans Hals afkomstig (1630) met het portret van de Haarlemse dichter, predikant en historicus Samuel Ampzing. Het is geschilderd op koper en meet 16.2 bij 12.3 cm. “Ik ben zeer geïnteresseerd”, zegt D.P. Snoep, directeur van het Frans Halsmuseum in Haarlem, “maar ik vrees dat het financieel niet haalbaar zal zijn. Al eerder is een dergelijk portretje dat als voorstudie diende, onze neus voorbijgegaan.” De Parijse kunsthandelaar Haboldt & Co. vraagt circa 1.2 miljoen gulden.