Kil plezier over rentree recessie in Duitsland

BONN, 11 JAN. De Duitse economie kreunt, het woord recessie gaat alweer in een officiële jas door Bonn en Frankfurt. Europa lacht, zij het veelal meer wegens enig leedvermaak over de strenge monetaire zedenmeester aan de Rijn dan wegens grote vreugde over de sombere berichten over de nagenoeg verdwenen groei in de Bondsrepubliek.

Duitse werkgevers schelden op kanselier Helmut Kohl, aan wie zij bestuurlijke passiviteit en gebrek aan economische competentie verwijten. Oud-kanselier Helmut Schmidt (1974-'82) is er, deze week in het weekblad Die Zeit, als de kippen bij om zijn opvolger te verwijten dat deze, na de diepe recessie van 1992 en 1993, het conjuncturele herstel in 1994 slechts heeft benut om de Bondsdagverkiezingen te winnen, maar daarna veel te weinig heeft gedaan aan de noodzaak van uitgavenbeperking, meer research en vernieuwing, deregulering, economische modernisering. 'Toekomstminister' Jürgen Rüttgers (CDU) zal Schmidts stuk met aandacht hebben gelezen; hij klaagt er namelijk over dat Duitsland op technologisch-wetenschappelijk gebied te weinig doet en al “van zijn reserves” leeft.

Berichten van deze week: de werkloosheid is in december tot een record van 4 miljoen (9,9 procent) opgelopen, de orderportefeuilles lopen terug (november: minus 0,7 procent), minister van financiën Theo Waigel (CSU) moest erkennen dat Duitsland qua begrotingstekort over 1995 net niet heeft kunnen voldoen aan de norm (3 procent) die in 1997 beslissend is voor toetreding tot de Europese Economische en Monetaire unie (EMU). Dagblad Le Monde daarop: “Als Duitsland zich als toonbeeld van financiële deugdzaamheid wil presenteren moet het zelf eerst wèl wat laten zien”. Corriere della Sera, met bittere spot na Waigels recente strenge vermanen aan de regering in Rome: “Jezus Christus is dood, Karl Marx is dood en nu voelt zelfs Duitsland zich niet goed.”

Net als elders in Europa begint zich ook in Duitsland een soort informele alliantie te vormen van nationaal-conservatieve tegenstanders van de EMU en 'sociaal bezorgden' die menen dat zwakkere bevolkingsgroepen de dupe zullen worden van de strenge toetredingscriteria. De vrees dat 'goed geld' via 'Brussel' misschien straks toch naar 'zwak geld' in Zuid-Europa gaat uitwaaieren en de (heel andere) vrees dat budgettaire afslanking binnen het harde EMU-keurslijf tot nog vele miljoenen meer aan sociale gedupeerden gaat leiden, versterken elkaar.

Pagina 20: Kohl voelt de bui hangen

Duidelijk voorbeeld: Dieter Spöri, de eerste man van de SPD in de deelstaat Baden-Württemberg, waar 24 maart regionale verkiezingen zijn, vraagt alvast om in het licht van de ongunstige economische situatie de invoering van de “slecht voorbereide” muntunie van 1999 tot 2004 uit te stellen.

Ander bericht van gisteren: minister Günter Rexrodt (FDP, economische zaken), die afgelopen weekeinde nog een economische groei van minstens 2 procent voor 1996 voorspelde, is nu zó geschrokken van de “recessieve” produktiecijfers over het vierde kwartaal '95 en de magere vooruitzichten voor de eerste helft van dit jaar, dat hij zo'n prognose “niet meer houdbaar” noemt. Over het derde kwartaal 1995 was de produktie al niet meer gegroeid, in het vierde liep het BNP zelfs terug. Het Duitse bureau voor de statistiek meldt vandaag over het hele jaar 1995 naast een inflatie van 1,8 procent weliswaar nog een groei van het BNP met 1,9 procent (1994: 2,9). Maar dat is vooral aan de eerste twee kwartalen te danken, toen de internationale conjunctuur nog gunstiger was en “dure” CAO's en de waardestijging van de D-mark nog niet zo sterk inwerkten op langlopende exportcontracten.

Kanselier Kohl voelt de bui hangen en spreekt al weken van bestrijding van de werkloosheid als eerste prioriteit. Onder zijn supervisie spreken werkgevers en werknemers sinds begin vorige maand over een zogenoemd “Bondgenootschap voor werk”, waarvoor het initiatief is gekomen door Klaus Zwickel, voorzitter van de grote metaalvakbond IG Metall. Dragende gedachte: werknemers nemen van 1997 tot 2000 genoegen met inflatiecorrectie op voorwaarde dat de werkgevers in totaal 330.000 nieuwe banen beloven en de overheid afziet van voorgenomen kortingen in de sociale zekerheid.

De IG Metall heeft met haar plan voor het eerst het verband tussen arbeidskosten en werkgelegenheid erkend maar dreigt nu niettemin met extra scherpe CAO-eisen voor 1997 en volgende jaren als de werkgevers en de overheid zich in de onderhandelingen over het Bondgenootschap voor werk niet snel toeschietelijker tonen. Komende donderdag is de volgende gespreksronde van werkgevers en werknemers gepland, op 25 januari de volgende ronde bij Kohl.

De druk op de ketel is sneller gegroeid dan een paar maanden geleden nog werd verondersteld. Rexrodt zou vandaag in het kabinet een lijst met maatregelen tegen werkloosheid presenteren. Die lijst is echter op langere-termijneffecten gericht en lijkt maar matig geschikt om de nervositeit van de bevolking en de media te bezweren. Zij varieert van fiscale verlichtingen tot beperking van de gekritiseerde hoge loonsomkosten (verkorting bruto-nettotraject), wijzigingen van arbeidsmarktregels (ontslagrecht bijvoorbeeld), invoering van verplichte vakantie- of eigen-risicodagen bij ziekte, scherpere eisen in de sociale zekerheid en beperking van het zogeheten “moederschapsgeld”.