Fransen nemen geroerd afscheid van François Mitterrand; De man, de mythe en de mensen

PARIJS, 11 JAN. “Ik was er in mei 1981 bij. Dat was eindeloos, het begin van een nieuwe tijd. Ook al is het niet allemaal uitgekomen, het was ondenkbaar dat ik hier vandaag niet zou zijn.” Hij is geen groot spreker, maar het komt er spontaan uit, bij deze man van even in de dertig. Een vrouw van een jaar of vijfenveertig heeft Verlaine bij de hand: “Het huilt in mijn hart. Dat is alles”.

De regen valt bij vlagen neer over de vele duizenden die zijn samengestroomd op de Place de la Bastille, net als die tiende mei 1981 toen François Mitterrand het presidentschap had veroverd. Het uitzinnige paraplu-ballet van toen heeft plaats gemaakt voor een gedragen stilte. Van immense foto's zwaait en knikt Hij 'le peuple de gauche' vaarwel.

Velen zijn hier na hun werk naar toe gekomen. In de wijde omtrek zijn geen rode rozen meer te krijgen. Van zes uur tot ver voorbij negenen staan zij alleen, met kinderen op de rug of bij elkaar schuilend onder een paraplu te luisteren naar slecht versterkte muziek. Tegen half negen zingt Barbara Hendricks van de trappen van de Opéra Bastille 'Le Temps de Cerises'. Zij heeft het chanson in één dag ingestudeerd, op speciaal verzoek, vanwege de dierbare socialistische herinneringen die teruggaan naar 1936 - de eerste regering van socialisten en communisten onder Leon Blum - en de Parijse Commune van 1871.

Velen staren erbij naar de grauwe lucht, naar het monument, de roos als een vreedzaam wapen geheven, wachtend op hun beurt bij een van de grijs gestoffeerde tenten waar condoleantie-registers liggen. Eenmaal in zo'n tent vechten sommigen alsof er een gratis versnapering is te halen, alleen om hun boodschap aan 'le Grand Monsieur' echt kwijt te kunnen. De enige spreker is Mitterrand zelf: tussen de muziek dalen enkele hoogtepunten uit zijn toespraken op de rouwende massa neer.

In de nieuwsberichten is gezegd dat het de wens van de overleden president was dat er geen toespraken zouden worden gehouden, noch vandaag tijdens de herdenkingsdienst in de Notre Dame en de privé-begrafenis in Jarnac, noch op deze afscheidsmanifestatie voor de andere Fransen. Op het hoofdkwartier van de socialistische partij in de Rue Solférino vertelt men dat de hele Bastille-bijeenkomst niet in Mitterrands laatste wensen voorkwam, maar is bedacht door zijn 'secretariaat' (lees: zijn naaste vrienden) en door de partij (waar hij nog maar betrekkelijk losse banden mee onderhield).

Ook bij het kantoor van de Parti Socialiste was het gistermiddag een komen en gaan van onbekende Fransen, getrouwen, stille aanbidders. Op de gevelsteen is een rouwband geplakt, de omlijsting van de entrée is omhangen met gekruld zwart fluweel, alsof we een professioneel rouwcentrum betreden. Paul (57) legde 's morgens al bloemen voor het kantoor van Mitterrand bij het Champs de Mars, 's avonds gaat hij naar Bastille. Waarom doet die dood hem zo veel? “Hij heeft veel voor Parijs gedaan, kijk naar die grote mooie gebouwen. En al dat andere, dat over hem wordt gezegd? Dat weet ik wel, niemand is volmaakt.”

In de vestibule staat op een schildersezel een meer dan manshoge zwart-wit foto van François Mitterrand, orerend in beter tijden. Op de grond ligt een berg rode rozen in cellofaan. Op de binnenplaats zijn meer bergjes bloemen en boeketten ontstaan. In een rouwkamer verderop staan vier tafels waar mensen op witte vellen iets opschrijven, vaak meer dan hun naam.

Een mevrouw brengt van thuis een hele brief mee die zij er bij legt. De boodschappen zijn hoogst persoonlijk: “Adieu, Tonton et à bientôt. Ik heb mijn tweede vader verloren.” “Merci, Monsieur le Président, bedankt met name voor de decentralisatie en de bouw aan Europa...die ons nieuwe horizonten heeft geopend.” “Dank U, Man van Vrede, Man van God.” “Monsieur le Président, ik die vijftien jaar aan uw zijde heb gevochten, wil u zeggen: met uw heengaan zijn mijn dromen, mijn hoop en mijn geluk gestorven. Mijn hele leven zult u in mijn hart aanwezig blijven.” En met een verwijzing naar vroegere socialistische voormannen schrijft deze Daniel: “Samen met Jaurès en Mendès-France zult u in de hoogste hemelen doorvechten voor een nieuwe wereld.”

Op hun route naar buiten door de gangen van het partijkantoor zien de bezoekers een serie foto's van Mitterrands politieke hoogtepunten. Velen blijven er ingetogen minuten lang voor stilstaan. Drie vrouwen, zo te zien in de middagpauze van hun kantoor: “Mitterrand was de eerste die vrouwen een plaats in de regering gaf. Hij had altijd veel vrouwen om zich heen op hoge plaatsen. Edith Cresson was de eerste vrouwelijke premier. Dat zij niet lang kon blijven doet daar niets aan af. Hij was een groot humanist.”

Buiten vertelt een fervent partijlid (66) dat hij net heeft getekend “als voorbeeld, ter nagedachtenis en voor de toekomst. Mitterrand is bij zijn leven al de geschiedenis ingegaan, hij zal alleen nog maar groter worden. Hij was er echt voor het kleine volk. Wij vergeten dat niet. Mensen die niet van hem hielden zullen nog veel lelijks naar buiten brengen. Maar ik zeg hem: Dank U.”

    • Marc Chavannes