Beproeving voor goede relatie met Israel

TEL AVIV, 10 JAN. De goede betrekkingen tussen Israel en Nederland worden zeer op de proef gesteld door het voorgenomen bezoek van minister Van Mierlo (buitenlandse zaken) aan het Palestijnse Oriënt House in Oost-Jeruzalem, over een week.

Omdat de kwestie zeer gevoelig ligt, willen weinig diplomaten zich er publiekelijk over uit laten. In Nederland vermoeden welingelichte bronnen dat de Israelische diplomatie het besluit van de Europese Unie probeert te doorkruisen, dat ministers van buitenlandse zaken van EU-lidstaten die Israel bezoeken ook Oriënt House aandoen. In Israel wordt deze opzet ten stelligst ontkend.

In Nederland is met verbazing gereageerd op de suggestie in het blad Dava Rishon onlangs, dat hoge Israelische autoriteiten hebben besloten de weg van minister Van Mierlo desnoods met Israelische auto's af te snijden. Ook de felheid waarmee premier Shimon Peres zich eergisteren publiekelijk tegen het bezoek van Van Mierlo tegen het Oriënt House keerde, heeft verbazing gewekt.

Dat regeringspartij VVD in deze affaire één lijn trekt met de CDA-oppositie tegen het bezoek van de bewindsman aan Oriënt House, lijkt een succes voor de Israelische diplomatie. Een succes overigens met een ingebouwd boemerang-effect indien de minister zich toch door Feisal Husseini op Oriënt House laat ontvangen. Vanmiddag zou in de Tweede Kamer een spoeddebat worden gevoerd over het bezoek aan het Oriënt House.

Maar minister van Mierlo heeft gisteravond in Parijs al duidelijk gemaakt dat zijn bezoek aan het Oriënt House doorgaat. Vorig jaar zag Van Mierlo al op Israelisch aandringen van een bezoek aan de omstreden PLO-vestiging af - voor de 'goede sfeer'. Van Mierlo begeleidde toen koningin Beatrix tijdens haar bezoek aan Israel. De bewindsman ontmoette toen Feisal Husseini in het huis van de vaste Nederlandse vertegenwoordiger bij de Palestijnen in Oost-Jeruzalem. Van Mierlo zei daarna nadrukkelijk dat hij een volgende keer Oriënt House wel zou bezoeken.

Die volgende keer is volgende week als minister van Mierlo met premier Kok via Syrië en Jordanië naar Israel en de Palestijnse bestuursautonomie in Gaza komen. Hier zal Yasser Arafat hen ontvangen. Het hoge Nederlandse gezelschap zal ook een nacht in Gaza doorbrengen, hetgeen voor een buitenlands bezoek op dit niveau voor de Palestijnen een primeur is. Jeruzalem ziet dat als “een mooi Nederlands gebaar” jegens de Palestijnen. “Waarom moet Oriënt House er dan bovenop?”, vraagt een Israelische diplomaat zich af.

En zo is het geplande bezoek van minister van Mierlo aan Oriënt House uitgegroeid tot een diplomatiek, prestigieus duel tussen Jeruzalem en Den Haag. Aan beide kanten wordt betreurd dat deze zaak een schaduw werpt op een belangrijk Nederlands bezoek aan Israel en aan de Palestijnen, ter ondersteuning van het vredesproces en de economische betrekkingen tussen Nederland en Israel. Mogelijke anti-Nederlandse demonstraties bij het bezoek van de Nederlandse minister aan Oriënt House zullen de aandacht afleiden van belangrijke openingen voor de Nederlandse industrie in de Israelische electriciteitsvoorziening, uitbouw van het openbaar transport, verkoop van Nederlands aardgas en de bouw van kunstmatige eilanden voor de Israelische kust.

De harde kritiek van Israel tegen het bezoek van minister van Mierlo aan Feisal Husseini in Oriënt House moet ook worden gezien in het licht van de grote gevoeligheid van de Israelische publieke opinie om concessies te doen in de huidige fase van het vredesproces. Indien premier Peres bereid is voor vrede met Syrië de Golan-hoogvlakte prijs te geven, is het voor zijn binnenlandse positie hinderlijk ten aanzien van de kwestie-Jeruzalem een weifelende indruk te maken. En de Israeliërs hebben het gevoel dat een bezoek van de Nederlandse minister van buitenlandse zaken aan Oriënt House - zelfs als het een beleefdheid sbezoek wordt genoemd - zo kort voor de Palestijnse verkiezingen de Palestijnse aanspraken op Oost-Jeruzalem wind in de zeilen geeft. Juist nu Peres een hoge dam opwerpt tegen concessies in de zaak-Jeruzalem, nadat hij zes Palestijnse steden op de westelijke Jordaan-oever aan Yasser Arafat heeft overgedragen.

Dat is een aspect van het verzet van premier Peres tegen het bezoek van Van Mierlo aan Oriënt House, hoewel ook hij weet dat de kwestie Jeruzalem volgens het akkoord van Oslo op de agenda van het vredesoverleg komt. De komst van de hoge Nederlandse delegatie ten tijde van de Palestijnse verkiezingscampagne, waarin de kwestie-Jeruzalem door Yasser Arafat sterk wordt aangekaart, wordt daarom in sommige Nederlandse en Israelische kringen 'ongelukkig' genoemd. Dit tijdstip bepaalt mede de heftigheid van de Israelische standpuntbepaling tegenover het geplande bezoek van minister van Mierlo aan Oriënt House.