Zorgbudget maakt van hulpbehoevende werkgever

Mensen met een lichamelijke of verstandelijke handicap mogen sinds kort kiezen voor een persoonsgebonden budget. Met dit bedrag kopen ze hun eigen verzorging in.

ROTTERDAM, 9 JAN. Mevrouw L. van de Loo uit het Brabantse Berghem is blij. Sinds twee maanden beschikt ze als lichamelijk gehandicapte over een persoonsgebonden budget, een door de zorgverzekeraar toegewezen geldbedrag waarmee ze zelf kan bepalen door wie, hoe lang en waarmee ze geholpen wil worden.

Mevrouw Van de Loo had slechte ervaringen met de reguliere thuiszorg. De afspraak met de instelling was bijvoorbeeld dat ze tussen half negen en half twaalf 's morgens uit bed zou worden geholpen. Dat werd wel eens half twaalf. “Ik weet niet hoe het bij u is, maar als ik 's morgens wakker word, moet ik ontzettend naar de wc.” Ook was de afspraak dat ze thuis moest zijn als de hulp bij haar aan het werk was. “Je kunt dus nooit afspraken maken.” Tenslotte had ze te maken met wisselende verzorgers. “Ik moest steeds opnieuw dingen uitleggen. Dat was ik spuugzat.”

Voortaan mag rolstoelgebruiker Van de Loo haar leven zelf inrichten. “Het klinkt misschien egoïstisch. Maar mag ik alsjeblieft zelf uitmaken door wie ik bij het douchen en bij het naar de wc gaan geholpen wil worden? Dat is een vrij intieme aangelegenheid en daar zit je als gehandicapte meestal levenslang aan vast. Met het persoonsgebonden budget ben ik definitief eigen baas.”

Doordat mensen met een lichamelijke of verstandelijke handicap naar eigen inzicht zorg kunnen inkopen, zijn ze niet meer afhankelijk van het aanbod van de instellingen maar kunnen als werkgever eisen stellen aan de hulp. Mensen die behoefte hebben aan thuiszorg konden vanaf juli vorig jaar al zo'n budget aanvragen. Sinds 1 januari kan ook een beperkt aantal mensen met een verstandelijke handicap kiezen voor een persoonsgebonden budget.

De aanvraag loopt via de zorgverzekeraar. Die stelt op basis van een indicatie een budget vast. Jaarlijks krijgen de cliënten een bedrag van 2.400 gulden ineens uitgekeerd, het resterende bedrag wordt uitgekeerd via een van de twee onlangs ingestelde verenigingen voor butgethouders. Wie over een persoonsgebonden budget wil beschikken, is verplicht van zo'n vereniging lid te worden. De vereniging voor mensen met een lichamelijke handicap heet 'Per saldo', volgens secretaris Van de Loo, “omdat we we er per saldo beter van worden”. De andere vereniging, voor ouders van mensen met een verstandelijk handicap, heet 'Naar keuze'.

In het eerste half jaar hebben volgens Van de Loo ongeveer zevenhonderd mensen met een lichamelijke handicap een persoonsgebonden budget aangevraagd. Er was voor dat half jaar veertig miljoen gulden beschikbaar gesteld. Voor komend jaar is 85 miljoen gulden uit de AWBZ-kas toegezegd. Voor mensen met een verstandelijke handicap is dit jaar 42,5 miljoen gulden beschikbaar. “Een druppel op een gloeiende plaat”, zegt mevrouw D. Korporaal, die aan de wieg stond van de budgetvereniging 'Naar keuze'. Ze roept zo veel mogelijk mensen op om een aanvraag in te dienen. Secretaris Van de Loo van 'Per saldo' zegt uiteindelijk te streven naar een wettelijk vastgesteld recht op een persoonsgebonden budget, zodat zorgverzekeraars nooit meer nee kunnen verkopen.

Het persoonsgebonden budget bewijst volgens Korporaal ook goede diensten bij zorg op maat voor mensen met een verstandelijke handicap. “Nu is het traject in het internaat of het gezinsvervangend tehuis gestroomlijnd door de instellingen. Tussen een gezinsvervangend tehuis en begeleid zelfstandig wonen bestaat niets. Met het persoonsgebonden budget kun je zelf bepalen met wie je wilt samenwonen, door wie en waar je begeleid wilt worden en op welke momenten.” Korporaal verwacht dat door het persoonsgebonden budget meer mensen met een verstandelijke handicap thuis worden geholpen.

De reguliere instellingen staan niet te trappelen van enthousiasme over het persoonsgebonden budget, dat, als veel mensen er gebruik van gaan maken, een kleine aardverschuiving in de verhoudingen tussen hulpverlener en cliënt kan betekenen. Iedereen die bijvoorbeeld thuiszorg nodig heeft, kan vanaf dit jaar “Truus van de overkant” vragen om tegen betaling te helpen. Ook kunnen met het persoonsgebonden budget werkers van particuliere thuiszorgbureaus worden aangetrokken. Dat kan ten koste gaan van de banen in de reguliere gezinszorg en het kruiswerk. Korporaal: “De verhoudingen komen anders te liggen. Het maakt natuurlijk wel iets uit of je als cliënt wacht totdat iemand eindelijk komt helpen of dat je als een werkgever kunt zeggen: je bent een uur te laat, ik baal van jou.”

Directeur F. Clevers van de Landelijke Vereniging voor Thuiszorg plaatste onlangs enkele kanttekeningen bij de vorig jaar door de Kamer ingevoerde maatregelen. “Het kabinet heeft gezegd dat de werkgelegenheid in de reguliere thuiszorgsector door invoering van het budget afneemt, maar dat het elders terugkomt. Dat vind ik erg eufemistisch uitgedrukt. Mensen die bij een thuiszorginstantie werken, hebben de zekerheid van een goede cao. Dat ligt straks heel anders. Iemand met een budget zal veelal maar een kort lopend arbeidscontract afsluiten met een werknemer. Bovendien zullen de arbeidsomstandigheden slechter zijn, daar ben ik stellig van overtuigd”, aldus Clevers in het blad Trefpunt van het ministerie van volksgezondheid.

De verenigingen voor budgethouders vertrouwen er echter op dat de reguliere instellingen voor mensen met een lichamelijke en verstandelijke handicap zullen inspelen op de vraag naar flexibele zorg. Ze moeten de invoering van het persoonsgebonden budget opvatten als een uitdaging om de kwaliteit van de diensten te verhogen, vinden ze. Van de Loo: “Ik ben een goede werkgeefster. Ik heb de verantwoordelijkheden met mijn hulp goed doorgesproken. We weten wat we aan elkaar hebben.” Korporaal: “Veranderen is altijd moeilijk, vooral voor mensen die al heel lang ergens op dezelfde manier in een instelling werken. Maar het kan ook heel goed voor hulpverleners zijn om iemand thuis te gaan begeleiden in plaats van in het internaat.”