WERELD ROUWT OM MITTERRAND, CHARMEUR EN POLITIEK TACTICUS; Patriottische vriend van Duitsland

BONN, 9 JAN. Met François Mitterrand is een “visionair van hoge kwaliteit”, heengegaan, een man die “onvermoeibaar aan de Frans-Duitse verzoening en de bouw van van een gemeenschappelijk Europa heeft gewerkt”, vindt de Duitse bondspresident, Roman Herzog.

Volgens kanselier Helmut Kohl was Mitterrand “een groot staatsman, een grote Franse patriot, een groot Europaan en een trouwe vriend van ons land”. Iets gereserveerder wellicht, maar toch vol respect herdacht Oskar Lafontaine, de voorzitter van de SPD, de overledene: “Wij buigen voor een groot president en een bewonderenswaardig mens”.

Raadselachtig, grillig-onvoorspelbaar, wellicht eerder tactisch grootmeester dan conceptueel constant was Mitterrand niet alleen voor zijn landgenoten, maar ook voor de Duitsers. Mitterrand had wat met hun land, bewondering vaak, vrees soms, genegenheid ook wel, vooral voor het “muzische” van Duitsland dat hij achter al het historische geweld van deze eeuw zag. Zijn waardering voor de in Duitsland omstreden, ruim honderdjarige Ernst Jünger was daarvan maar één voorbeeld.

In zekere zin gold Mitterrands doorleefde ambivalentie jegens zijn oosterburen zijn hele volwassen leven, van zijn vluchtpogingen als krijgsgevangene uit Duitsland in 1941, waarvan pas de derde succes had, zijn dubbelrol als staatssecretaris in de Franse Vichy-regering én als “Morland” in het Franse verzet, zijn optreden in de Bondsdag (begin 1983) op het hoogtepunt van het Duitse rakettendebat, tot zijn handdruk met Kohl boven de oorlogsgraven in Verdun (1984). Tot in zijn allerlaatste officiële toespraak als president, vorig jaar mei in Berlijn, waarin hij met een ongewoon “gedurfde” terugblik in eigen leven zijn Duitse gastheren alvast een goede toekomst beloofde, bleef hij althans trouw aan dat beeld.

Bovenal voor Helmut Kohl, de Duitse Biedermann die in '82 als kanselier was aangetreden, was de in 1981 president geworden Mitterrand een politiek baken dat gaandeweg tot Europese vriend werd. Kohls zelfbewuste SPD-voorganger Helmut Schmidt, de Duitse intellectueel en politieke Macher, was tussen 1974 en 1981 bevriend geraakt met de Franse liberaal-burgerlijke president Giscard d'Estaign. De CDU'er Kohl beleefde hetzelfde met Mitterrand, die toch ten minste formeel de eerste man van de Franse socialisten was.

Vier maanden was Kohl kanselier toen Mitterrand hem in de Bondsdag kwam helpen in zijn gevecht met de SPD over de plaatsing van nieuwe raketten. Onder meer met de zin: “De pacifisten staan in het Westen, de Eurostrategische raketten in het Oosten”. Een jaar later stonden Kohl en de Franse president verzoenend hand in hand bij de soldatengraven in Verdun, als emotionele boedelbeheerders en opvolgers van Adenauer en de Gaulle. En Mitterrand natuurlijk óók als de Franse staatschef die wist dat een leidende Europese rol van zijn land slechts mogelijk was met steun van een toegewijd Bonn.

Maar toen eind 1989 de Muur in Berlijn was gevallen en in Oostduitse straten de Duitse eenwording zich begon af te tekenen, was de vrienschap van Mitterrand en Kohl toe aan een nieuwe, veranderde leest. De Franse president (en bijvoorbeeld ook de Britse premier, mevrouw Thatcher) hadden nog niet zo'n behoefte aan de nieuwe Europese verhoudingen die eraan kwamen. Het duidelijkst werd dat uit de bezoeken die Mitterrand dat najaar bracht aan het al praktisch overleden SED-regime in Oost-Berlijn en aan Sovjet-leider Gorbatsjov, in Kiev.

Kohl en Mitterrand hervonden elkaar even later in het Verdrag van Maastricht (1991), waarin het model van de Duitse integratie in Europa opnieuw omlijnd werd. Waarbij het nu de spannende vraag is of het Frankrijk gelukt een plaats in het eerste gelid van die integratie te behouden.