Held én despoot voor de Britten

LONDEN, 9 JAN. De verhouding van Groot-Brittannië tot Frankrijk is altijd gecompliceerd en nooit eenduidig, de relatie tussen Mitterrand en de Britse regering was ambivalent.

De tweeslachtigheid klinkt door in de meeste Britse reacties op zijn dood, al overheersen de mooie, grote woorden. De Britse premier, John Major, verklaarde dat het overlijden van de Franse ex-premier “overal ter wereld door zijn vrienden en bewonderaars betreurd zal worden, maar dat zijn voorbeeld en wat hij tot stand heeft gebracht nog lang zullen voortleven”.

“Hij heeft in de na-oorlogse periode een bijzondere bijdrage aan het openbare leven geleverd, met name in Frankrijk”, voegde Major daaraan toe. Over de Brits-Franse betrekkingen in de jaren dat Mitterand aan de macht was, repte hij met geen woord.

De Britse ex-premier Thatcher die vanaf Mitterands verkiezing in mei 1981 tot haar aftreden in november 1990 stormachtige betrekkingen met het Franse staatshoofd onderhield, sprak met weemoed over een man die ze zeer hadgerespecteerd. “In zijn vele jaren als president werd hij door zijn optreden en beschaving voor de rest van de wereld het symbool van het essentiële Frankrijk”, zei de IJzeren Dame.

Misschien dacht ze bij die woorden aan een voorval dat ze met ontroering in haar autobiografie heeft beschreven. Ze had juist gehoord dat een aanzienlijk deel van de Conservatieve partij geen vertrouwen meer in haar had, waarmee haar val werd ingeleid. Een uur later zou ze als gast van Mitterand een banket en een ballet bijwonen in het Paleis van Versailles. Omdat ze meer tijd nodig had om de onheilstijding te verwerken, stuurde ze een boodschap dat ze later zou komen en dat men alvast maar met het banket moest beginnen. Toen ze uiteindelijk arriveerde, wachtte de president haar bij de paleisdeuren op, met de woorden: “Natuurlijk zouden we nooit zonder U beginnen.” Vervolgens leidde hij haar “met de aanzienlijk charme die hij tot zijn beschikking had, naar binnen, alsof ik juist een verkiezing gewonnen, in plaats van er één gedeeltelijk verloren had”, noteerde de Britse ex-premier.

Mitterand had Thatcher niet altijd bejegend met eenzelfde voorkomendheid. Bij een eerdere gelegenheid had hij verklaard dat ze “de lippen had van Marilyn Monroe en de ogen van Caligula”. Hun politieke opvattingen, of het nu ging om Europese eenwording, privatisering of de rol van de staat, stonden diametraal tegenover elkaar.

Boven het hoofdredactioneel commentaar van het Britse dagblad The Guardian staan vier kwalificaties: “Held, despoot, socialist en machiavellist”. De Britten weten nog steeds niet wat ze van Mitterand moeten denken.