Sesamstraat: een universeel aap, noot, mies

Er zijn niet veel televisie-programma's die voortkwamen uit idealisme en nog minder die het meer dan twee decennia volhielden. Sesamstraat is zo'n programma. Voeg daaraan toe dat het zevenentwintig jaar geleden uitgerekend in de Verenigde Staten ontstond en dat het nu in meer dan honderd landen wordt uitgezonden, dan beseft men dat hier sprake is van een unicum in de televisie-geschiedenis.

De makers van het eerste uur stelden vast dat in de VS kinderen in de peuter- en kleuterleeftijd langdurig voor de tv hingen zonder dat ze van het aanbod veel wijzer werden. Ze richtten produktiemaatschappij CTW (Children's Television Workshop) op om met behulp van een aantal poppen, cijfers en letters amusement en elementaire leerstof te combineren.

Sesamstraat is tegenwoordig te zien tot in Polen en Egypte, Rusland en China. Bert, Ernie en Pino zijn even bekend als Donald Duck en Mickey Mouse. Het programma heeft zich ontwikkeld tot een universeel Aap Noot Mies, een tv-telraam en -schrijfplank tegelijk waarmee al miljoenen kinderen opgroeiden. Er is rondom de karakters in het programma een enorme merchandising ontstaan, maar CTW is trouw gebleven aan het idealistische uitgangspunt. De producent maakt met de winst op eigen kosten de programma's in landen waar het televisie-budget niet toereikend is voor een adaptatie. Nog steeds richt Sesamstraat zich tot juist die kleuters voor wie het leren lezen en schrijven problemen oplevert. Dat geldt in de landen waar onderwijs aan een kleuterschool voor lang niet alle kinderen is weggelegd.

Bij het twintigjarig jubileum van de Nederlandse Sesamstraat werd vorige week het proefprogramma uitgezonden, op basis waarvan het programma door de NOS vervolgens dagelijks zou worden gemaakt. Niet alleen was goed te zien hoe hippie-achtig de wortels van Sesamstraat eigenlijk zijn. Het meest treffend was het tempo waarmee het toenmalige kind tot kijken werd verleid: die traagheid zou nu onherroepelijk tot overschakelen naar Cartoon-network hebben geleid.

De conclusie ligt voor de hand: zoals zich vóór de komst van de televisie steeds ontwikkelingen hebben voorgedaan in het tempo, de aanspreekvorm en de toegankelijkheid van leer- en speelmateriaal, zo zet die ontwikkeling zich voort bij audiovisuele equivalenten. De beeldtaal waarmee kinderen nu opgroeien is een fundamenteel andere dan die van hun ouders: in een clip op MTV wordt in luttele minuten hetzelfde verhaal verteld waarvoor vroeger een hele aflevering van Floris nodig was. Waar het niet tonen van een overgang vroeger werd ervaren als een hiaat, vult nu de kijker zelf de ontbrekende informatie in. Ook de kleinste kinderen krijgen steeds minder voorgekauwd. In de teken- en speelfilms voor die categorie wordt meer dan ooit een beroep gedaan op epische creativiteit. Het aanpassingsvermogen van kinderen en de inventiviteit van de makers van leer- en speelprogramma's is grenzeloos. Dat geldt niet alleen voor het tv-aanbod. Op CD-ROM en computerschijf zijn tal van leer- en geheugenspeeltjes verkrijgbaar, die Sesamstraat diskwalificeren tot een uiterst passieve vorm van kennisvergaring. De vrienden van Sesamstraat zijn ook interactief verkrijgbaar, op een schijf met letters en een met cijfers - in de Engelse taal. Volgens de importeur een nog niet zo geavanceerd programma, waarop er meer, à la het tv-programma, wordt ingestampt dan dat de specifieke multi-mediale mogelijkheden worden benut. Wellicht dat de breinen achter Children's Television Network, die elke uiting onder de Sesamstraat-noemer ter wereld nauwlettend toetsen aan hun idealen, met een interactieve variant liever nog even wachten. In tegenstelling tot tv-toestellen behoren computers immers nog niet tot het standaardmeubilair van de gezinnen waarvoor zij bij voorkeur werken.

Na de speciale feestuitzending van gisteravond gaan de makers van Sesamstraat over tot de orde van de dag. De helft van het reguliere kwartiertje is weer van eigen makelij, de ander helft wordt van CTW overgenomen en in het Nederlands nagesynchroniseerd. Sinds jaar en dag verschuilen de stemmen van Wim T. Schippers en Paul Haenen zich achter Bert en Ernie en manifesteren Aart Staartjes en Lex Goudsmit zich het meest nadrukkelijk in het straatleven. Waarmee de overige bewoners van Sesamstraat onrecht wordt gedaan: voor de trouwe fans vertegenwoordigt iedere individuele bewoner een personage, met zijn eigen karakterstructuur. De hele bevolking tezamen vormt voor het kind, als het goed is, de weerspiegeling van de ideale samenleving. De straat kent zijn eigen hiërarchie, die eigenlijk niet toelaat dat Pino Meneer Aart de waarheid zegt - al heeft de grote vogel volkomen gelijk. Het is een veilige, vriendelijke omgeving waarin alle problemen uitindelijk worden opgelost. Met lieve maar strenge grootouders, een knorrige oom, veel speelgrage en wijsneuzige neven en nichten en altijd iemand om voor het slapen gaan een - leerzaam - verhaaltje voor te lezen. Een straat, kortom, zoals er in het echt nog maar weinig bestaan.

    • Tom Rooduijn