Salieri/Steffan

Pianoconcerten van Salieri en Steffan: Teldec 4509-94569-2

Het probleem bij de beoordeling van de mate van genialiteit van Mozart is dat er zo weinig vergelijkingsmateriaal is. Haydn, die 24 jaar ouder was dan Mozart en hem meer dan zeventien jaar overleefde, is zijn enige erkende rivaal, ook al geldt dat zeker niet voor het genre opera. Haydn en Mozart hadden de grootst mogelijke waardering voor elkaar. Maar hun reputaties overstralen alle andere componisten die in de laatste dertig jaar van de 18de eeuw werkten.

De vraag in exact welke mate Haydn en Mozart afweken van de conventie en verschilden van hun tijdgenoten is zelfs 200 jaar later niet op grond van uitvoerige vergelijkingen met kracht van argumenten te beantwoorden. Het werk van de toenmalige concurrentie is daarvoor nog steeds te onbekend, ook dat van een componist als Martin y Soler, die door Mozart zelf werd gewaardeerd en die wordt geciteerd in de souperscène in Don Giovanni.

De beruchtste tijdgenoot van Mozart was Antonio Salieri, de officiële componist van het Weense keizerlijke hof. We kennen hem vooral uit de film Amadeus, waarin hij tegenover het genie Mozart wordt geportretteerd als de middelmatigheid zelve. Salieri's operamuziek die in Amadeus is te horen, blijkt niettemin interessant en bijzonder en dat geldt zeker ook voor de twee pianoconcerten in C-groot en Bes-groot, die op de cd werden gezet door het zeer levendig op authentiek instrumentarium spelende Concerto Köln met Andreas Staier als een uitstekend solist op een kopie van een Walter-pianoforte

Salieri (1750) schreef de concerten waarschijnlijk in 1773 op bestelling voor amateur-pianistes, die een respectabel niveau moeten hebben gehad. Een rechtstreekse vergelijking met het Pianoconcert nr 6 KV 238, dat de 20-jarige Mozart ongeveer in dezelfde tijd (1776) voor zichzelf componeerde, laat inderdaad een beslissend niveauverschil horen, maar niettemin overtuigt Salieri als componist van soms opvallend stevige en veeleisende muziek.

Opmerkelijk is de grote nadruk op de solistische partij: in de fraaie, langzame middendelen doet het orkest bij Salieri niet veel meer dan het met zachte, puntige ritmiek accentueren van de harpachtig klinkende piano, terwijl Mozart zich daar in KV 238 van een melodieus strijkerslegato bedient. De cadens van het eerste deel van het concert in Bes-groot - de enige op deze cd die van Salieri zelf is - heeft een verrassend fel karakter. Het middendeel is van een etherische Mozartiaanse schoonheid en het slotdeel van dit concert is Haydn-achtig in die zin dat het met steeds andere invallen telkens weer opnieuw de aandacht vraagt.

De cd sluit af met het Pianoconcert in Bes-groot van de Bohemer Joseph Anton Steffan (1726-1797), in Wenen een briljant klavecimbelspeler, die aan het hof les gaf aan prinsesjes, onder wie de latere Franse koningin Marie Antoinette. Zijn Pianoconcert, geschreven tussen 1780 en 1790, mist soms innerlijke hechtheid en doet aan als een serie losse variaties, aardig, maar zonder ook maar iets van de importantie van de late pianoconcerten die in dezelfde tijd werden geschreven door Mozart.

    • Kasper Jansen