Mes van tafel bij begrotingsoverleg VS

WASHINGTON, 8 JAN. Het mes is voorlopig van tafel bij de begrotingsbesprekingen tussen president Clinton en het door de Republikeinen gedomineerde Congres. Het Amerikaanse overheidsapparaat kan de komende drie weken weer normaal functioneren, althans zodra de weersomstandigheden het toelaten. De Republikeinen hebben in hun confrontatie met de president hun harde lijn even laten varen, en gemerkt dat je door een stapje terug te doen soms sneller vooruitkomt dan door bikkelharde standvastigheid.

Het middel waarmee de Republikeinen president Clinton onder druk dachten te zetten was drastisch: de overheid kreeg geen geld om te functioneren zolang de president geen plan op tafel legde om de begroting in zeven jaar kloppend te maken op basis van economische ramingen van het Congres. Het was niet voor het eerst dat het Congres zo zijn zin probeerde te krijgen - maar wel voor het eerst dat de sluiting van overheidsdiensten zo lang duurde. In november nog werd een deel van de overheid gesloten, maar toen stelde het Congres al na zes dagen nieuwe fondsen ter beschikking waarmee de departementen weer een maand uit de voeten konden.

Toen in die maand echter nauwelijks vooruitgang werd geboekt in de begrotingsbesprekingen, besloten de Republikeinen, die het terugdringen van het begrotingstekort zien als een toetssteen voor hun politieke geloofwaardigheid, zich harder op te stellen. Zo'n 280.000 ambtenaren werden met verlof gestuurd, nog eens 500.000 moesten wel werken maar kregen geen volledig salaris uitgekeerd, ook particuliere bedrijven die voor de overheid werken zagen zich genoodzaakt mensen naar huis te sturen, werkloosheidsuitkeringen konden in sommige staten niet meer worden uitgekeerd, maar het Congres hield zijn poot stijf, drie weken lang.

Ondanks de groeiende onvrede onder de Amerikaanse bevolking, betoogden vooraanstaande Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden woensdag nog vol zelfvertrouwen dat ze nooit een eind zouden maken aan de sluiting zolang Clinton niet aan hun eis had voldaan. Maar hun leider, de voorzitter van het Huis Newt Gingrich, zag toen al in dat de Republikeinen zich in een benarde positie hadden gemanoeuvreerd: president Clinton slaagde er steeds beter in hen af te schilderen als extremisten die onschuldige ambtenaren gijzelden om hun zin door te drijven. Toen de machtige meerderheidsleider Bob Dole dinsdag de Senaat achter een voorstel kreeg om de ambtenaren weer aan de slag te laten gaan, kwam het Huis ook nog alleen te staan. Bovendien dreigde een twintigtal Republikeinse Afgevaardigden, uit kiesdistricten met veel ambtenaren of met een nationaal park, op eigen houtje aansluiting te zoeken bij de Democraten om de sluiting ongedaan te maken.

Met al zijn politieke gewicht (“Als jullie vinden dat ik mijn werk niet goed doe, moet iemand ander maar proberen voor deze post gekozen te worden”) wist hij vrijwel al zijn collega's achter het voorstel te krijgen om alle ambtenaren weer aan de slag te laten gaan, althans tot 26 januari. Slechts een klein aantal diensten werd voor langere tijd gefinancieerd. En een groot aantal overheidsdiensten kreeg ook nu nog niet de bevoegdheid om geld uit te geven anders dan aan salarissen, zolang de president niet toegaf.

Maar toen dit voorstel dezelfde avond nog door de Senaat kwam, en zaterdag in de vroege uurtjes was getekend door president Clinton, bleek de lucht te zijn opgeklaard. Nadat de media een dag lang hadden uitgelegd hoe de Republikeinen door de knieën waren gegaan, voelde Clinton zich op zaterdagavond sterk genoeg om zìjn concessie te doen: hij presenteerde een voorstel om de begroting binnen zeven jaar kloppend te maken, gebaseerd op de voorzichtige economische ramingen waar de Republikeinen steeds op aangedrongen hadden.

Wekenlang hadden de Republikeinen dat als harde voorwaarde gesteld voor heropening van het overheidsapparaat. Een dag nadat ze van die eis hadden afgezien, kregen ze op dit punt alsnog hun zin. Daarmee was de beperking van tafel die de Republikeinen aan de heropening van het overheidsapparaat hadden verbonden: dat sommige overheidsdiensten geen geld mogen uitgeven. Tot 26 november functioneert het overheidsapparaat weer normaal, althans voorzover dat mogelijk is na een achterstand van drie weken opgelopen te hebben - na die tijd dreigt weer een sluiting, als er nog geen begrotingsakkoord is.

Ministeries zitten nu met enorme achterstanden in de verwerking van de post. Buitenlandse Zaken moet zich door 200.000 paspoortaanvragen heenwerken, het ministerie van onderwijs door 100.000 aanvragen voor studieleningen. En het zal nog weken kosten voor de salarisadministratie van de overheid weer helemaal bij is. In totaal hebben deze drie weken en de sluiting in november de belastingbetaler een bedrag gekost van 1,25 miljard dollar, aldus een schatting van het Witte Huis.

Het begrotingsvoorstel dat president Clinton zaterdag inbracht, zijn vijfde dit jaar, is door de Republikeinen meteen afgedaan als “weer een haastklus” en “zijn meest linkse tot nu toe”. De bezuinigingen zijn kleiner dan in het Republikeinse voorstel, en de belastingverlichting is dat ook. Maar de Republikeinse tegenspelers van Clinton erkennen wel dat er met dit stuk verder onderhandeld kan worden.

De president heeft een gebaar gemaakt dat moet aantonen dat hij bereid is met de Republikeinen tot zaken te komen. Mocht een begrotingsakkoord toch nog afketsen, dan kan hij altijd zeggen dat hij zijn uiterste best heeft gedaan. Of de president en de Republikeinen inderdaad bereid zijn elkaar nog verder tegemoet te komen, zal de komende weken moeten blijken. Sommige Democraten in het Congres zouden niet rouwig zijn als het niet lukt: het hele verkiezingsjaar zouden ze zich dan kunnen opwerpen als laatste verdedigingswal tegen de aanvalsgolven van de Republikeinen op de sociale zekerheid. Ook sommige Republikeinen verkiezen geen begroting boven een plan waarin concessies aan Clinton zijn opgenomen.

Maar opiniepeilingen geven aan dat de pragmatische opstelling van senator Dole bij het publiek goed is gevallen. Zijn rivalen in de strijd om de Republikeinse nominatie voor de presidentsverkiezingen hebben zijn oproep, vorige week, om de ambtenaren weer aan het werk te laten gaan gehekeld als teken van zwakte. Ze verwijten hem dat hij de typische Washingtonse insider is, die altijd bereid is compromissen te sluiten. Maar wellicht bestaat er voor zo'n gematigde en op resultaat gerichte houding toch meer waardering dan veel van zijn partijgenoten willen geloven - met uiteindelijke stemgedrag in het Huis van Afegvaardigden laat zien dat er iets is gaan dagen. Commentatoren hebben Dole geprezen als de “enige volwassene” in het politieke geharrewar van de afgelopen week. Clintons snelle concessie geeft aan dat ook hij graag aanspraak zou maken op dat predicaat.

    • Juurd Eijsvoogel