Wankel voorzitterschap

ITALIË IS HET voorzitterschap van de Europese Unie voor het eerste halfjaar van 1996 begonnen met grote politieke onduidelijkheid. Niemand in Rome durft te voorspellen uit welke personen de Italiaanse regering de komende maanden zal bestaan. Op dit ogenblik zou het Italiaanse prestige in Europa ermee gediend zijn als de Romeinse politici hun Byzantijnse tradities voor zes maanden zouden laten rusten. Maar ze hebben de verleiding niet kunnen weerstaan om zich met nieuw vuur te storten in een vrijwel onontwarbare knoop vechtenden van ieder tegen allen.

Premier Lamberto Dini heeft vlak voor Oudjaar bij president Oscar Luigi Scalfaro het ontslag van zijn kabinet aangeboden. De Italiaanse president heeft dat ontslag geweigerd en Dini naar het parlement verwezen. Aanvankelijk leek het dat Dini in het parlement voldoende steun zou krijgen om zichzelf in de een of andere vorm op te volgen, zodat het Europese voorzitterschap van Italië niet te veel zou lijden onder de binnenlandse politieke strijd. Maar nadat medium-magnaat en politicus Silvio Berlusconi woensdag aankondigde dat zijn rechtse politieke blok volgende week Dini's aftreden zal eisen en hij daarbij de steun kreeg van de splinterpartij van gestaalde communisten, is de toekomst onzekerder geworden.

DINI, DIE TOT eind 1994 minister onder premier Berlusconi was, vormde een jaar geleden een regering van 'technici' toen de Italiaanse politiek geheel in een patstelling verzeild was geraakt. Hij wilde slechts enkele doelstellingen bereiken: bezuinigingen, hervorming van de sociale zekerheid en een wetgeving waardoor politieke en mediamacht gescheiden zouden worden. De eerste doelstellingen heeft hij ten dele bereikt, niet met steun van zijn oude rechtse vrienden, maar met die van links. Van de laatste doelstelling, die erop is gericht om te voorkomen dat Berlusconi nog eens het Italiaanse premierschap combineert met zijn beheersing van de meeste televisiezenders, is niets terechtgekomen.

Berlusconi toont zich niet van zin om politiek en medium-imperium te scheiden. Hij heeft zojuist een nieuw Romeins hoofdkwartier ingericht met plaats voor zowel de top van zijn politieke partij Forza Italia als van zijn onderneming Fininvest. Ook zijn Romeinse privé vertrekken zijn hier gevestigd. Een bezoeker kan daar tegelijkertijd over politiek, zaken en de nieuwe bontjas van mevrouw Berlusconi converseren.

De strategie van Berlusconi is onduidelijk. Dan weer wil hij snelle verkiezingen, dan weer wil hij langdurig uitstel van verkiezingen omdat zijn positie te zwak lijkt. Zijn grote tegenstander is president Scalfaro, die Berlusconi herhaaldelijk de pas heeft afgesneden en zich daarbij dikwijls gedraagt alsof Italië een presidentiële republiek is. Berlusconi's coalitiegenoten in het rechtse blok, de voormalige neo-fascisten, volgen hem geenszins gedwee. Bovendien heeft de medium-magnaat last van de justitie, die hem wegens corruptie wil vervolgen.

BERLUSCONI HAD lang reden bevreesd te zijn voor de populaire voormalige openbaar aanklager Antonio di Pietro. Di Pietro, lange tijd de motor achter justitiële acties tegen corrupte politici, had politieke ambities. Hij heeft die tot Berlusconi's opluchting echter laten varen sinds hij is aangeklaagd wegens zaken waarbij hijzelf niet geheel zuiver op de graat zou zijn geweest. In een land met zo'n diep gewortelde traditie van corruptie als Italië is moeilijk iemand te vinden die geen enkele vrees hoeft te hebben voor justitieel onderzoek. Toch krijgen oproepen voor algemene amnestie voor corruptiezaken tot nu toe weinig gehoor.

De centrum-linkse tegenstanders van Berlusconi aarzelen voortdurend over de door hen te volgen lijn. De voormalige christen-democraat Romano Prodi wil liefst zo snel mogelijk als leider van dit centrum-linkse blok bij verkiezingen Berlusconi verslaan. Maar Massimo D'Alema, de leider van de grote linkse partij van voormalige communisten, vreest terecht dat met de weinig charismatische Prodi verkiezingen niets veranderen aan de huidige patstelling, waarbij rechts en links elkaar in evenwicht houden.

HET BLIJFT MOGELIJK dat een parlementaire meerderheid volgende week met het oog op Italiës voorzitterschap van de Europese Unie, toch besluit dat Dini voorlopig met een - eventueel gewijzigde - ministersploeg verder kan gaan. Maar daarmee vermindert de politieke chaos niet. De gedachte om eerst constitutionele hervormingen door te voeren en pas over twee jaar verkiezingen te houden met een systeem dat de huidige politieke patstelling uitsluit, waarmee zowel president Scalfaro als de tegenstanders Berlusconi en D'Alema hebben gespeeld, lijkt weinig realistisch. Daarvoor zijn de meningsverschillen over de aard van de noodzakelijke constitutionele hervormingen te groot.