Paine

In de boekenbijlage van 23 december recenseert de socioloog A.C. Zijderveld de biografie Tom Paine, A Political Life van John Keane. In zijn tweede alinea deelt Professor Zijderveld ons mee dat de jonge Thomas na de zevenjarige 'scholing' (lees: leertijd) in zijn vaders bedrijf aanmonsterde 'op een piratenschip'. Enkele alinea's verderop spreekt hij weer over Paines 'piratentijd'. Waar monsterde hij dan wel aan als piraat, in Engeland anno 1753? Greenwich misschien? of gewoon bij Westminster Pier?

Het bedoelde schip, The Terrible, lag in Harwich en was in werkelijkheid een 'privateer'. Deze benaming werd in de Calenders of State Papers vanaf 1651 gebruikt voor een schip van een particulier, die toestemming van de overheid had gekregen (zogenaamde 'letters of marque') om in actie te komen tegen schepen van een vijandig land, en in het bijzonder om koopvaarders op te brengen. Eerder, in de 16de eeuw, heette zo'n schip een 'private man-of-war'.

Overigens haalde vader Paine de jongen binnen enkele dagen terug. Hij heeft nooit op The Terrible gevaren. Gelukkig maar, want niet alleen de naam van het schip was omineus, de kapitein heette Death.

Verderop laat Zijderveld wijselijk het Engels staan. Self-government, dissenting voice, civil society, rule of law, allemaal keurig cursief. Maar wat moet ik met 'Paine wilde meer dan Engels dorpsleven', (lees ongetwijfeld: English country life)? En met Benjamin Franklin die in 1774 'Amerikaans agent in Londen was' en van wie hij een aanbevelingsbrief kreeg 'waarmee in de Amerikaanse kolonie (lees: Engelse kolonie in Amerika) ... deuren voor hem geopend zouden worden.' Om hier uit te komen moet je niet alleen terugvertalen, maar tevens in de gaten houden wanneer de Verenigde Staten onafhankelijk zijn geworden (1776). Mijn voorbeelden komen bijna allemaal uit de eerste van de vijf kolommen tekst, anders wordt dit stuk te lang. Toch ben ik Professor Zijderveld dankbaar. Zijn recensie laat beter dan enig polemiek van een anglist zien dat werken met een vreemde taal veel problemen oplevert.

Wat zal er dan gebeuren als iedere docent in het hoger onderwijs maar in het Engels gaat lesgeven, zoals Zoetermeer blijkt haalbaar te vinden?

Ik heb met deze recensie overigens genoeg stof voor een hele collegeperiode 'vertaalperikelen'. Heldring heeft er waarschijnlijk ook veel aan. Dank U wel.

    • Hogeschool Holland Diemen
    • Vakgroep Engels
    • J.J.G. Muller-Van Santen