'Onvoorwaardelijk geloof in markt geen panacee voor alles'; Hartige kritiek op visie Geelhoed

DEN HAAG, 6 JAN. Werkgevers en werknemers reageren kritisch op het nieuwjaarsartikel van secretaris-generaal L.A. Geelhoed (economische zaken) in Economisch Statistische Berichten van deze week. Daarin stelt de hoogste ambtenaar van EZ dat de Nederlandse economie niet voldoende wordt geholpen met wat reconstruerende en reparerende ingrepen als zij de kopgroep van de Europese Unie bij wil houden. Hij pleit voor een sterke en efficiënt opererende overheid. Een geloofwaardig overheidsbeleid op Europees en op nationaal niveau staat wat Geelhoed betreft voorop. Nederland moet mee in het Europese regiem, dat onder meer stelt dat het begrotingstekort moet worden teruggedrongen tot drie procent.

Het Christelijk Nationaal Vakverbond (CNV) bekritiseert in een officiële reactie, wat wordt genoemd “het onvoorwaardelijke geloof in de vrije markt als hèt medicijn voor alle economische en sociale kwalen”, waardoor het traditionele nieuwjaarsartikel volgens de vakcentrale “opnieuw wordt beheerst”. “Zijn overtuiging biedt echter geen enkel soelaas voor de circa twee miljoen uitkeringsgerechtigden in Nederland”, aldus het CNV. Kritisch zijn ook CNV en FNV over de opmerkingen die Geelhoed maakt ten aanzien van de sociaal-economische instituties. “Waarschijnlijk ziet Geelhoed het CAO-overleg en de daarmee verbonden wetgeving als een obstakel op weg naar nog meer marktwerking, dat derhalve zo snel mogelijk dient te verdwijnen”, aldus het CNV. “Geelhoed pleit voor stabiliteit”, zegt FNV-bestuurder L. de Waal desgevraagd, “maar is tegen de institutionele vormgeving die daar al jaren bij hoort. Dat is een fundamentele denkfout. Er bestaat hier in Nederland een duidelijke samenhang tussen stabiele instituties en de manier waarop belangenorganisaties en overheid met elkaar omgaan”. Met een knipoog naar de jongste reclameslogan van Philips: “Dat overlegmodel van let us make things better together is onderdeel van de stabiliteit die Geelhoed zo op prijs stelt”.

Door een einde te maken aan de dialoog met de belangenvertegenwoordigers op het 'middenveld' verdwijnt volgens De Waal ook de stabiliteit. De FNV-bestuurder: “Geelhoed trapt de benen onder het systeem uit en vraagt dan aan de mensen om toch op dezelfde manier te blijven lopen. Dat is inconsistent. Binnen de arbeidsverhoudingen die Geelhoed zich voorstelt past bijvoorbeeld geen gematigde loonontwikkeling. Als er louter sprake is van vrije marktwerking, passen wij onze opstelling daar ook bij aan. Dan zouden de looneisen in sommige bedrijfstakken wel eens heel wat hoger kunnen uitvallen dan 3 procent”.

Voorzitter J. Kamminga van de werkgeversorganisatie MKB Nederland noemt het ESB-artikel van Geelhoed “vlak, afstandelijk en te macro gericht”. Kamminga mist met name beschouwingen over twee zorgelijke aspecten in de Nederlandse economie: het gebrek aan voldoende investeringen en de werkloosheid. Ook de “Europeanisering van het midden- en kleinbedrijf” had wat hem betreft een prominente plaats verdiend in de schrifturen van de hoogste ambtenaar van het ministerie van economische zaken.

De Vereniging VNO-NCW vond het niet nodig om officieel op Geelhoed te reageren. Daarvoor was het artikel volgens de grootste werkgeversorganisatie “te weinig verrassend”. “Ook wij zijn voor een ondernemende overheid die wegen aanlegt en zorgt voor goed onderwijs en technologische infrastructuur”, zegt secretaris economische zaken J. Klaver van de Vereniging VNO-NCW. “Op die terreinen heeft de overheid zich inderdaad een beetje van de kaart laten spelen”. Het pleidooi van Geelhoed voor de Economische en Monetaire Unie (EMU) blijkt niet controversieel te zijn. “Daarover bestaat geen discussie”, aldus FNV-bestuurder L. de Waal. Wel betwijfelt deze of Nederland rigoureuze maatregelen moet nemen om zich in 1999 te kwalificeren voor de derde fase van de EMU. “Wij hebben zoveel pensioengeld opgetast liggen bij het ABP”, zegt De Waal. “Als we dat meerekenen kunnen we zo bij de EMU invallen.”