Mechbat is 'dipje in motivatie' te boven

Deze weken nemen Nederlandse militairen van het zwaar bewapende gemechaniseerde bataljon hun posities in in Bosnië. Luitenant-kolonel Theo Damen is commandant van Mechbat, de kerneenheid van het Nederlandse deel van de vredesmacht.

DEN HAAG, 6 JAN. Het liefst had overste Damen in een oud schoolgebouw in het centraal-Bosnische Vitez zijn hoofdkwartier opgeslagen. Maar de Britse staf van de Vierde Brigade was de Nederlandse militairen voor en confisqueerde het gunstig gelegen schooltje. Damen week uit naar Sisava waar de bataljonsstaf een oud wintersporthotel op 1.500 meter hoogte heeft betrokken.

“De mannen waren bijna niet tegen te houden”, zegt Damen opgewekt. Voordat hij naar Bosnië ging was hij commandant van de Limburgse Jagers uit het Noord-Duitse Seedorf. Ze hebben zich ruim een jaar voorbereid op een verblijf in Bosnië. Eerst als blauwhelmen om Dutchbat 3 in Srebrenica af te lossen en toen dat niet door ging hebben ze met de meer geëigende groene helmen doorgeoefend voor de IFOR-vredesmissie. “Dat de VN-missie niet doorging zorgde voor een dik gevoel van teleurstelling en een dipje in de motivatie”, zegt Damen.

De luitenant-kolonel heeft zich voorgenomen de pers zo open mogelijk tegemoet te treden. Weliswaar zoeken journalisten naar zijn idee “mogelijke problemen, terwijl wìj daar heel gewoon over doen”, het gevolg van helemaal geen aandacht heeft Damen ook bij de hand: De Vergeten Compagnie. “Vorig jaar zijn 200 man van de Limburgse Jagers uitgezonden om vluchtelingen op te vangen in Simin Han. Er heeft bijna geen regel over in de kranten gestaan en de mannen voelden zich vergeten.” Alle aandacht ging immers uit naar de val van Srebrenica.

Het 'S-woord' neemt Damen zo min mogelijk in de mond en hij werpt suggesties ver van zich dat deze nieuwe IFOR-missie een herkansing zou zijn om het beschadigde imago van het Nederlandse leger te herstellen. “Vergelijkingen met de val van de enclave zijn zinloos, dat was in alle opzichten anders”, zegt Damen korzelig. De moslimenclave was immers een klein afgesloten gebied waarin blauwgehelmde militairen zaten die zich met lichte wapens alleen maar konden verdedigen tegen aanvallen van buitenaf.

Dit keer mag er 'robuust' worden opgetreden met zeer zware wapens. En ook het gebied is anders: de Nederlanders hebben een terrein van 250 vierkante kilometer toegewezen gekregen waarin wordt toegezien op naleving van het vredesakkoord voor Bosnië. Eventuele dwarsliggende rebellen krijgen vijf minuten om obstakels te verwijderen. “We laten ons niet langer ringeloren”, zegt Damen met - toch weer - een verwijzing naar het Srebrenica-drama.

Hetzelfde geldt voor de inzet van het luchtwapen dat de moslimenclave op 11 juli 1995 na uren overleg uiteindelijk heeft moeten ontberen waarna Srebrenica viel. Dit keer wordt het volgens Damen “secondenwerk”, want de commandoregels die normaal gesproken voor de NAVO gelden, zullen nu ook worden gehanteerd. “De beslissing om luchtsteun aan te vragen wordt door mij genomen. Vervolgens ga ik naar mijn directe commandant Dannath. Die stapt naar Michael Jackson, de bevelvoerder van de Britse troepen, die weer gaat onderhandelen met de NAVO.”

Eigenlijk zou luchtsteun wat Damen betreft helemaal niet nodig hoeven te zijn. Vol trots vertelt de landmachtmilitair wat voor zware wapens hij in Bosnië tot zijn beschikking heeft. “We hebben natuurlijk de Leopard II-tanks bij ons met 120 mm kanonnen. En we hebben zes TOW's ('Tube launched, Optically tracked, Wire guided', red.). Dat zijn anti-tankwapens die een tank over een afstand van 3.750 meter uit kunnen schakelen. We gaan niet op pad zonder onze zware wapens, dus het aanvragen van luchtsteun is in principe ondenkbaar.”

Wat de 'rules of engagement' betreft - de gedragsregels die in het vredesakkoord van Dayton zijn besloten - prefereert Damen helemaal geen engagement. Alleen met een minimum aan contact met de plaatselijke bevolking kan de onpartijdigheid van de vredesmacht gewaarborgd worden.

Die contacten met de bevolking zullen automatisch schaars zijn, heeft Damen inmiddels ondervonden. Op een nachtelijke, zes uur durende verkenningstocht door de Britse zone waar de Nederlanders zijn ingedeeld, zag Damen welgeteld één licht branden. “De moslims hebben het gebied verlaten”, concludeert Damen droogjes. “We zijn ook door spooksteden gereden, een heel apart gezicht.”

    • Robert Giebels