'Islam moet Turkije bevrijden'

ANKARA, 6 JAN. “Democratie is meer dan het uitschrijven van verkiezingen. Vervolgens moet ook de stembusuitslag worden gerespecteerd.” Met deze uitspraak gaf de leider van de Turkse moslim-fundamentalistische Welvaartspartij, Necmettin Erbakan, gisteren in een ontmoeting met buitenlandse pers in Ankara aan dat voor hem een coalitieregering zonder zijn partij uitgesloten is. Hij verwierp het idee dat Turkije een islamitische staat wordt als de Welvaartspartij aan de macht komt. “Ook wij huldigen het principe dat Turkije een seculiere samenleving is. Maar wel moet de vrijheid van godsdienstbeleving worden verruimd.”

Erbakan nam tegelijk de angst weg dat de politieke islam erop uit is de relatie van Turkije met het Westen te verbreken. “Turkije is nu de slaaf van het Westen, dáárin moet verandering komen.”

De Welvaartspartij kwam bij de parlementsverkiezingen op 24 december met 21,3 procent van de stemmen als grootste uit de bus. Maar of zij ook aan de macht komt, is voorlopig nog de vraag. De twee rechtse partijen, de Partij van het Juiste Pad (PJP) van demissionair premier Tansu Çiller en de Moederlandpartij van Mesut Yilmaz, die samen rond 40 procent van de stemmen behaalden, onderzoeken nog steeds mogelijkheden om dat te verhinderen. Zij onderhandelen met de twee sociaal-democratische partijen, Democratisch Links van Bülent Ecevit en de Republikeinse Volkspartij van Deniz Baykal, om tot een meerderheidsregering te komen. President Süleyman Demirel consulteert dinsdag de leiders van de vijf partijen die in het parlement zijn vertegenwoordigd. De verwachting is dat hij later in de week één van hen, het wordt zelfs niet uitgesloten dat dat Erbakan zal zijn, de opdracht geeft om een coalitieregering te vormen.

Volgens Erbakan waren de andere partijen in Turkije ook voor de parlementsverkiezingen al als de dood dat de Welvaartspartij aan populariteit zou winnen en hebben ze aan de hand van allerlei restricties - bij voorbeeld de nationale kiesdrempel van tien procent - geprobeerd om dat te verhinderen. “Desondanks is de Welvaartspartij nu de eigenaar van het huis”, aldus de 69-jarige politicus, die sinds 1970 aan het hoofd staat van de opeenvolgende islamitisch georiënteerde partijen in Turkije. “De tijd is aangebroken om te erkennen dat de Welvaartspartij de èchte vertegenwoordiger is van het Turkse volk en op grond daarvan het mandaat heeft om te regeren.”

Erbakan riep de leiders van de andere partijen op om de verkiezingsretoriek en de partijprogramma's te vergeten en gezamenlijk rond de tafel te gaan zitten om te kijken hoe de problemen in het land het beste kunnen worden opgelost. Hij wees daarbij op het alarmerend hoge werkloosheidscijfer van 11 miljoen op een bevolking van ruim 60 miljoen. Erbakan maakt in 1974 en 1977 met de toenmalige Partij van Nationaal Behoud deel uit van coalitieregeringen, waarin hij optrad als vice-premier en verantwoordelijk was voor het economische beleid.

“Op grond van die onderhandelingen wordt het vanzelf duidelijk welke partijen uiteindelijk een coalitieregering gaan vormen”, zei Erbakan. Hij weigerde een voorkeur uit te spreken voor één van de andere vier partijen, maar politiek staat de Welvaartspartij het dichtst bij de Moederlandpartij, die als tegenwicht tegen de Welvaartspartij nogal wat conservatieve en pro-islamitische politici kandidaat stelde.

Erbakan hekelde een kop in een Duitse krant waarin de Welvaartspartij als een vijand van het Westen wordt afgeschilderd. “Waanzin”, foeterde hij. Wat de Welvaartspartij voor ogen staat, is een herintepretatie van de relaties met de Westerse wereld. Volgens Erbakan is Turkije nu de slaaf van het Westen, die de regering in Ankara dicteert wat zij moet doen, zowel op het politieke als op het econonomische vlak. Als concreet voorbeeld noemde hij de douane-unie tussen Brussel en Ankara die op 1 januari van dit jaar is ingegaan. 'Het vrijhandelsakkoord geeft Europa de mogelijkheid om Turkije, dat immers geen lid is van de Europese Unie, zijn wil op te leggen omdat we niet de de mogelijkheid hebben om mee te beslissen in Brussel. Daar is maar één woord voor: dominantie”.

Datzelfde geldt volgens hem voor Provide Comfort, de door de VS geleide geallieerde luchtmacht die vanaf een Turkse vliegbasis aan de Middellandse Zee bescherming biedt aan de Koerden in Noord-Irak tegen eventuele nieuwe aanvallen vanuit Bagdad. “Washington bepaalt op die manier de relaties tussen Turkije en Irak”, aldus Erbakan, die voorstelde dat de VS die geallieerde luchtmacht vanaf een Amerikaanse vloot ergens in de Middellandse Zee laten opereren.

Zo'n nieuwe invulling van de politieke en economische betrekkingen van Turkije met het Westen zullen evenwel geleidelijk worden doorgevoerd als de Welvaartspartij in de regering komt. Erbakan onderstreepte dat alle verplichtingen die de Turkse staat is aangegaan, worden nagekomen, ook wat betreft de uitstaande buitenlandse schulden. “Maar nieuwe leningen zullen aan nieuwe voorwaarden worden verbonden.” Voor Erbakan is het uitgesloten dat bij voorbeeld het Internationale Momentaire Fonds (IMF) op grond van de standby-kredieten die het aan Turkije verleent, het recht opeist om te bepalen hoe hoog zeg de elektricteits- of de graanprijzen mogen zijn. “De soevereiniteit van Turkije moet voorop staan”, betoogde hij.

Als de drie uitgangspunten van het beleid van de Welvaartspartij noemde hij democratie, het eigen beslissingsrecht van Turkije en rationalisme. “De Welvaartspartij onderscheidt zich op het punt van de democratie van de andere partijen in Turkije, omdat we een staat voor ogen hebben die uitgaat van de noden en de wil van het volk. Nu zijn de burgers in Turkije er voor de staat, die zich als een allesbepalende gids opstelt.”

Tevens rekende hij af met het angstige idee in binnen- en buitenland dat Turkije uitgroeit tot een islamitische staat als de Welvaartspartij het voor het zeggen krijgt. “We eerbiedigen de grondwet en daarmee het principe dat Turkije een seculiere, een wereldlijke samenleving is”, onderstreepte Erbakan. Maar volgens hem moet de scheiding van kerk en staat in Turkije wel een nieuw karakter krijgen. “Nu wordt de godsdienst door de staat gecontroleerd. Dat is in strijd met de vrijheid van godsdienstbeleving, wat toch het uitgangspunt is van het secularisme.” Hij ging zelfs zover om zijn partij tot de enige advocaat van het wereldlijke systeem in Turkije uit te roepen en de andere politieke partijen in Turkije af te schilderen als “vijanden van de islam”.

    • Froukje Santing