Schrijf geen boek

'Ik loop al een poos met het plan rond om een boek te gaan schrijven,' zei de niet meer zo jonge man. Hij was een jaar of 35.

'Hm, tja,' antwoordde de ander, die 35 jaar uitgever is.

Een zeer tactvol antwoord. Midden 30 is geen goede leeftijd. Je moet er eerder mee zijn, ongeveer twintig, als het je nog niets kan schelen wat er de afgelopen paar duizend jaar al aan onsterfelijks is verricht; of een stuk ouder en dan geen weerstand kunnen bieden aan je neiging tot zelfrechtvaardiging, of langzamerhand denken dat je de wereld nog iets kunt leren. Maar iemand met de midlife crisis nog voor de boeg kan beter iets nuttigers gaan doen dat geld opbrengt.

'Maar wat raad je me?' drong de jonge aan.

'Voor je begint zou ik naar De Slegte gaan, op een rustige middag, en dan gewoon een paar uur rustig rondlopen en je ogen de kost geven.'

Het antwoord is verloren gegaan. Ik hoop dat als een van de twee dit stukje leest, die mij verteld hoe het is afgelopen. De goede raad van de uitgever is in ieder geval verwant aan een opmerking van de dichter en essayist Max de Jong. Hij was van mening dat wie een boek wilde schrijven, moest worden verplicht een heel genre te vernietigen. W.F. Hermans heeft het als motto voor zijn Mandarijnen op zwavelzuur gebruikt.

Ergens in de buurt van Hilversum zijn de pakhuizen van De Slegte gevestigd; je komt er met de trein langs. De plaats is gemakkelijk te herkennen aan het bord: Twaalf miljoen boeken. Het kan een miljoen schelen maar het is een getal om over na te denken. Probeer eens uit te rekenen hoeveel werkuren daar in afgeprijsd tot onverkoopbaar papier zijn opgeslagen, en hoeveel illusie-uren. Een stukje in de krant is iets anders; dat is vèr voor de uitvinding van de kartonnen bekertjes en het plastic eetgerei een van de eerste wegwerpartikelen ter wereld. Een boek is bedoeld om te blijven. Bij De Slegte ligt - troostrijk - ook veel van antiquarische waarde, maar zoals Gerrit Komrij heeft gedicht: Hoera, mijn vriend z'n boek ligt bij De Slegte! Niet helemaal dezelfde bewoordingen geloof ik, maar metrum en essentie wijken niet af van de oorspronkelijke tekst.

Dante heeft de Hel verdeeld in Kringen en Krochten. Voor schrijvers en uitgevers is De Slegte al een verschrikkelijke krocht, maar het kan erger: The Strand Book Store op Broadway. Daar liggen wel 20 miljoen gedoemden. De schrijver die daar binnentreedt laat alle hope varen. (Vertaling J.J.L. ten Kate die het in ieder geval daarmee tot antiquarisch niveau heeft gebracht). Zover het oog reikt niets anders dan rijen met hoge, propvolle boekenkasten, gescheiden door nauwe schemerige gangetjes waar je je tegen het oud papier moet drukken om een medeliefhebber te laten passeren. En dan is er het souterrain van een nagenoeg zelfde uitgestrektheid.

In een van de verste ondergrondse hoeken staat de voorraad buitenlandse literatuur. In getallen uitgedrukt zijn hier de Russen, de Duitsers en de Spanjaarden de baas. Het komt niet doordat de werken in andere talen zo populair zijn. Er staat nog een rijtje Skandinaviërs en Portugezen, een plank Polen en dan komt in de verste uithoek de rest. Om mijn nationale identiteit te bevestigen ga ik er weleens kijken.

In maart vorig jaar hadden ze Elseviers Wereld der dieren; in augustus stond het er nog en op 3 januari j.l. was het niet van zijn plaats geweest. Nieuw waren Voor alles een dame van Renate Dorrestein, en De verloren wereld van de familie Berberovic van Alfred van Cleef. Kurt Vonneguts Slachthuis vijf in de vertaling van Else Hoog was hier in vier exemplaren in de ramsj geraakt (denk eens aan de mysterieuze omzwervingen!) en dan stond er het eerste deeltje van De Bezetting, de serie boekjes naar de film over de boeken van prof. Lou de Jong. Waar ter wereld je als Nederlander ook bent, daar ga je in kijken. Ik zag foto's van het Driemanschap van de Nederlandse Unie: Enthoven, Linthorst Homan en De Quay. Bij laatstgenoemde stond een kruisje en er lag een papiertje bij, vergeeld ruitjespapier waarop in ouderwets degelijk handschrift stond: “Our present 'Minister President'!! Would you believe it! The eternal 'compromising' which leaves both sides what they were and the middle man doomed anyway - I think. NZ. Uit die laatste twee woorden spreekt enige hoop.

Nederland is in het souterrain van The Strand met dertien titels vertegenwoordigd. Buiten was het stil, snijdend koud en het sneeuwde een beetje. Opeens moest ik aan de Hongerwinter denken.

    • H.J.A. Hofland