Sagen in de praktijk

Ismail Kadaré: Dialogue avac Alain Bosquet. Traduit de l'albanais par Jusuf Vrioni. Uitg. Fayard, 219 blz., 110 FF Isamail Kadaré: La légende des légendes. Uitg. Flammarion, 276 blz., 295 FF

Sinds de val van het communisme in Albanië legt de voornamelijk in Parijs wonende Albanese schrijver Ismail Kadare een koortsachtige activiteit aan de dag. Bij Fayard, de Franse uitgever die hem altijd heeft gesteund en hem in Franse vertaling het podium heeft gegeven waarop zijn faam een der grootste romanschrijvers van onze tijd te zijn berust, verschijnen in rap tempo, zowel in het Frans als in het Albanees, de delen van zijn verzameld werk - door de auteur vlijtig nagezien en ontdaan van staaltjes van zelfcensuur die hij zichzelf eens had opgelegd.

Daarnaast blijft Kadare, voor de meesten van ons niet alleen het beste, maar ook zo'n beetje het enige van waarde dat het naoorlogs Albanië heeft voortgebracht, boeken publiceren waarin hij zijn eigen positie in het communistische Albanië uitlegt en van kanttekeningen voorziet. En niet alleen maar als persoonlijke afrekening. Dat er na de val van het communisme stemmen opgingen, die zeiden dat Kadare - 'gevierd' auteur in het buitenland die bovendien mocht reizen - wel een collaborateur van het communisme geweest zou zijn, heeft Kadare buitengewoon gestoken.

In het essay l'Invitation à l'atelier (1991) en de roman l'Ombre (1994) had Kadare al verslag gedaan van de doodsnood en de vernederingen die zijn bestaan als in het buitenland bekend Albanees schrijver begeleidden. Maar het thema laat hem niet los, evenmin kennelijk als de drang tot zelfrechtvaardiging. In de interviews met Alain Bousquet vertelt hij wederom hoe erg het was voor een schrijver in Albanië, en dat in zijn parlementslidmaatschap geen teken van collaboratie mag worden gezien: het regime verordonneerde gewoon dat hij was verkozen, weigeren had een wisse dood betekend.

Een Albanees patriot is hij zeker. Dat de Servische provincie Kosovo Albanees gebied is - dat lijdt voor hem geen twijfel. Ook lijkt de gedachte om tijdens een van zijn bezoeken aan Parijs in de jaren tachtig politiek asiel aan te vragen, nimmer bij hem op te komen. De ballingschap - heel merkwaardig - koos hij pas in 1990, in de nadagen van het Albanese communisme. In deze vraaggesprekken vertelt hij, de uitkomst van de strijd tussen democratie en verscherpte dictatuur in Albanië verkeerd te hebben ingeschat.

La légende des légendes is een rijk geïllustreerd essay, onderdeel van een serie boeken waarin de uitgever schrijvers vraagt om plaatjes van hun keuze van een legenda, duiding, te voorzien. Kadare neemt de gelegenheid te baat om, onder het mom de geschiedenis der sagen en legenden te behandelen, te betogen dat grote dicatators als Stalin, Mao en Hoxha in hun leven de legendarische thema's der sagen in de praktijk brengen. Te denken valt bijvoorbeeld aan het thema van de kindermoord te Bethlehem.

Kadare is beter, veel beter als romanschrijver natuurlijk. Maar bij een groot schrijver als hij is, zijn ook de kruimels van zijn schrijftafel nog het lezen waard.