Rellen en roddelen in 'Villa oud-roze'

Het bestaan van homoseksualiteit lijkt in bejaardenhuizen te worden ontkend. In Amsterdam wordt begonnen aan de bouw van een aparte voorziening voor homoseksuelen op leeftijd.

AMSTERDAM, 5 JAN. Liever niet, maar als het ooit nodig wordt om in een bejaardenhuis te gaan, wil Annemarie Grewel graag terechtkomen tussen homoseksuelen. Het Amsterdamse PvdA-gemeenteraadslid is zeer te spreken over het initiatief van verzorgingstehuis De Rietvinck aan de rand van de Amsterdamse Jordaan om in de Vinkenstraat, grenzend aan de bestaande instelling, een apart huis te bouwen voor alleenstaande of samenwonende homo's en lesbische vrouwen.

De flat zal plaats bieden aan zeven tweekamerwoningen voor hulpbehoevende ouderen. Begin 1997 zal het eerste homo-bejaardenhuis ter wereld, gebouwd door woningcorporatie De Doelen, worden opgeleverd.

In de buurt zijn de welwillende grappen over de 'ouwe-nichtenkit' in de Vinkenstraat niet van de lucht. Of er een darkroom komt, of op zijn minst een sauna, wordt er gevraagd. Een bijnaam voor de aanleunwoningen is er ook al: 'Villa oud-roze'.

De bewoners van de Rietvinck, gemiddelde leeftijd 85 jaar, zijn positief over hun toekomstige buren. “Hartstikke goed”, zegt mevrouw R. Visscher (77) onder de ochtendkoffie in de gemeenschappelijke ruimte van het verzorgingstehuis. Haar medebewoonsters aan tafel stemmen daarmee in en benadrukken dat zelfs tante Matje, die al 92 is, geen bezwaar heeft. “Natuurlijk is het goed”, zegt mevrouw D. Japinga (81). “Homo's moeten toch ook wonen. En het zijn lieve mensen.”

Directeur R. Wessels van de Rietvinck heeft nog geen enkele negatieve reactie ontvangen op de aparte voorziening. Wat wel vragen oproept is de 'vrijwillige getto-vorming', temeer daar het COC, de belangenorganisatie van homoseksuelen, juist opkomt voor integratie. Maar uit een onderzoek dat ditzelfde COC in 1993 liet doen naar de positie van homoseksuelen in verzorgingstehuizen, bleek dat die integratie daar ver te zoeken is. In 18 van de 23 Amsterdamse bejaardentehuizen zou volgens opgave van de directies geen enkele homo of lesbo wonen, in vier tehuizen heeft men van enkele bewoners een vermoeden en in één tehuis weet men het van een persoon zeker omdat zich incidenten hadden voorgedaan waarbij een homoseksuele man door medebewoners kwaadaardig is behandeld.

De oorzaak van de onzichtbaarheid van homoseksuele bejaarden is, aldus de COC-nota Het komt hier niet voor, dat zij zijn opgegroeid in een tijd dat homoseksualiteit taboe was. Velen zijn nooit 'uitgekomen' en schamen zich ervoor om in een overwegend hetero-milieu van hun seksuele voorkeur blijk te geven. Dit leidt tot isolement en eenzaamheid, temeer daar in tehuizen de privacy gering en de onderlinge controle groot is.

Onder de 86 bewoners van de Rietvinck, voor het overgrote deel weduwen, bevinden zich volgens directeur Wessels ook geen homoseksuelen, maar hij wil ze er graag bij hebben. “Ik vind het een enige groep, die de boel kan verlevendigen.” Wel denkt hij dat een speciale opvang voor bejaarde homo's en lesbische vrouwen over tien jaar niet meer nodig zal zijn, omdat onder jongere generaties, zeker in Amsterdam, geen taboe meer rust op homoseksualiteit.

Grewel is daar minder stellig over. Volgens haar wordt er inderdaad stevig gediscrimineerd in bejaardentehuizen en als zij zeventig is, zal dat niet veranderd zijn. Maar afgezien daarvan lijkt zo'n homo- en lesbo-huis haar gewoon leuker dan een doorsnee verzorgingstehuis. Ze ziet het al voor zich: “lekker lachen, lekker een beetje rellen en schandelijke opmerkingen maken.” Grewel zal echter niet in aanmerking komen voor de voorziening aan de Vinkenstraat, want deze is bedoeld voor mensen met een inkomen onder de ziekenfondsgrens, die een distributiewoning in Amsterdam achterlaten. Het gaat om sociale woningbouw met een lage huur.

H. de Vries (41), die van een bijstandsuitkering leeft, komt, als zijn tijd daar is, wel in aanmerking. Hij is een bekende verschijning in de Jordaan en heeft op het oog geen integratieproblemen. Toch zou ook hij, als hij oud is, liever tussen mensen wonen met eenzelfde levensstijl en een gelijksoortig verleden wonen. “Onder hetero's gedraag je je anders dan onder collega's.” Om niet te vereenzamen is het volgens hem belangrijk dat “je jezelf kunt blijven. Je wil onder elkaar zijn, lekker roddelen, elkaar kunnen uitschelden voor supernicht en over je uiterlijk kletsen.”

R. van Bergen (73) en A. Rijsbosch (69), een gedistingeerd homopaar uit Amsterdam-Noord, zijn al veertig jaar lid van het COC en principieel voor integratie. Maar hun grote angst is dat ze ooit in een religieus verzorgingstehuis terechtkomen, waar ze niet kunnen samenwonen. Van Bergen vertelt over een oudere homoseksuele vriend die in een bejaardenhuis in Amsterdam-Noord volstrekt geïsoleerd raakte en een einde aan zijn leven heeft gemaakt.

De Rietvinck heeft van de gemeente geld voor twintig 'zorgpakketten' gekregen alsmede 25.000 gulden om via huis-aan-huisbladen en de Gaykrant bewoners te werven voor 'Villa oud-roze'. Maar waarschijnlijk is zo'n campagne niet eens nodig. De eerste aanmeldingen zijn al binnen.

    • Elsbeth Etty