Palestijnen ergeren zich aan kritiek op hun verkiezingen

JERUZALEM, 5 JAN. Veel Palestijnen beginnen zich te ergeren aan het onbegrip dat Europese waarnemers tonen voor de zeer bijzondere omstandigheden waaronder de “eerste vrije Palestijnse verkiezingen onder halve Israelische bezetting plaatshebben”. “Het probleem met de Europeanen is dat ze een baby naar de universiteit willen laten gaan”, zegt Ibrahim Kare'en, een invloedrijke Palestijnse journalist in Oost-Jeruzalem. Hij maakte deze week deze opmerking naar aanleiding van de hard bij de Palestijnen aangekomen kritiek van Carl Lidbom, het hoofd van de groep EU-waarnemers, op het interne voorspel dat aan de Palestijnse verkiezingscampagne vooraf is gegaan. Uitstel van het begin van de verkiezingscampagne en manipulatie met de uitkomsten van voorverkiezingen plaatsen volgens Lidbom een vraagteken achter het democratische karakter van de Palestijnse verkiezingen.

Een andere vooraanstaande Palestijn, Faisal Husseini, zei deze week bitter dat “wij niet slechter zijn dan Israel in 1949, misschien wel beter”. Ook een Israelische voorvechter voor de stichting van een Palestijnse staat naast Israel, Uri Avneri, een democraat in hart en nieren, heeft het in een artikel in de krant Ma'ariv tegen de kritiek van Lidbom op de Palestijnse leider Yasser Arafat opgenomen. Hij wees erop dat Arafat te maken heeft met een door de geschiedenis versplinterd Palestijnse volk. Om zoveel mogelijk eenheid in de Palestijnse rangen te scheppen greep hij in de voorverkiezingen binnen Al-Fatah in om een evenwicht te zoeken tussen de verschillende Palestijnse stromingen. Husseini's opmerking is volgens de strekking van het artikel van Avneri juist: de Mapai-partij van David Ben Gurion werd in de beginjaren van de staat Israel ook zodanig samengesteld dat zoveel mogelijk groeperingen aan hun trekken kwamen.

Palestijnen in Oost-Jeruzalem geven niettemin volmondig en ook met schaamte toe dat de arrestatie van Palestijnse journalisten, deze week ook van een bekende Palestijnse onderzoeker van de Israelische organisatie voor de rechten van de mens, B'tselem, en het arbitrair sluiten van Palestijnse kranten door het Palestijnse zelfbestuur de kritiek versterkt die van verscheidene kanten op het karakter van de Palestijnse verkiezingen worden geleverd. Aan de andere kant vragen zij begrip voor de 'revolutionaire mentaliteit' waarmee Arafat en veel van zijn medewerkers uit Tunis eerst naar Gaza en vandaar naar de 'bevrijde' steden op de Westelijke Jordaanoever zijn gekomen. Zolang er geen Palestijnse staat is, is het doel van de Palestijnse revolutie nog niet bereikt en kan van de eerste Palestijnse verkiezingen niet worden verwacht dat ze precies volgens het Westerse democratische boekje worden gehouden, is de opvatting van tal van Palestijnen. “In de botten van de van buiten gekomen revolutionairen brandt de wil om te winnen”, zegt een Palestijn in Oost-Jeruzalem.

Het revolutionaire elan van Arafats politieke getrouwen, die in het Palestijnse bestuursapparaat en de sterke Palestijnse politiemacht leidende posities innemen, heeft het plaatselijke Palestijnse kader dat van 1987 tot 1992 de intifadah heeft gedragen, naar de achtergrond gedrukt. De verkiezingen, die op 20 januari plaatshebben, geeft dit gefrustreerde Palestijnse intifadah-kader een unieke kans om langs democratische weg naar boven te komen. Arafat is daar echter niet van gediend. Hij wil zijn Fatah-beweging volledig in zijn greep houden en heeft daartoe volgens een Palestijn uit zijn naaste omgeving als “leider van de Palestijnse revolutie het grootste recht”.

Vandaar dat Arafat ingreep toen op verscheidene plaatsen op de Westelijke Jordaanoever geïmproviseerde, dat wil zeggen niet-officiële voorverkiezingen voor de Fatah-kandidatenlijst werden gehouden. De Palestijnse leider negeerde in nogal wat gevallen deze uitslagen en benoemde zijn eigen mensen als kandidaten. Fatah-kandidaten die het wagen als 'onafhankelijken' de verkiezingsstrijd in te gaan, zullen op last van Arafat zonder pardon uit de Fatah-beweging worden gezet.

Kritiek van de zijde van Lidbom op deze handelwijze slaat volgens Ibrahim Kare'en op niets omdat Arafat in dit geval als partijleider handelde. “Het is toch normaal dat een partijleider zijn opstandelingen aan de kant zet.” Niettemin zijn er naar schatting meer dan 150 'Fatah-opstandelingen' als onafhankelijke kandidaten naar voren gekomen op de in totaal 700 kandidaten voor het 88 leden Palestijnse parlement in 16 kiesdistricten. “Dit is de echte test om een democratische regering te vormen”, zei zo'n 'opstandeling' in Tulkarem gisteren tegen een Israelische krant. “De onafhankelijke Fatah-kandidaten willen meer democratie dan de officiële Fatah-kandidaten. Als wij winnen is het een teken dat we de echte Fatah-vertegenwoordigers zijn.”

Wie zal winnen op 20 januari? “Yasser Arafat wordt met overweldigende meerderheid als president gekozen. Zijn tegenspeelster, de 73-jarige Samiha Khalil, heeft met haar anti-Oslo-programma geen schijn van kans”, zegt Ibrahim Kare'en, en andere Palestijnen beamen dat.

Maar over de uitslag van de parlementsverkiezingen durft hij niets te zeggen. “Het is de eerste maal dat het Palestijnse volk naar de stembus gaat. Massa's Palestijnen hebben er geen benul van wat dat inhoudt. We hebben geen enkele referentie om het stemgedrag in de honderden dorpen te kunnen voorspellen. Ik reken dan ook op een grote verrassing bij uitslag”, aldus Kare'en. Dat de 13 partijen, inclusief Al-Fatah, die naar de gunst van meer dan een miljoen kiezers dingen, het zwaar zullen hebben tegen 'onafhankelijke' kandidaten, is voor de meeste Palestijnse waarnemers het enige dat met zekerheid over de verkiezingen kan worden gezegd. Stamverbanden, clans, en streek-invloeden zullen volgens Kare'en alle opiniepeilingen doorkruisen. Zo onvoorspelbaar is de uitslag, dat Faisal Husseini en Sari Nusseibeh zware druk van Arafat om zich in het district-Jeruzalem in de verkiezingsstrijd te werpen netjes hebben afgewimpeld. Arafat wilde de namen van deze grote Palestijnse families aan de eerste Palestijnse verkiezingen aan de Fatah-lijst in Jeruzalem verbinden “Beiden zijn bang om te verliezen”, zegt Ibrahim Kare'en. “Zo ondoorzichtig is de situatie.”

Voor de christelijke Palestijnen en de Samaritanen (een joodse minderheid die alleen de wetboeken van Mozes erkent) heeft Arafat echter duidelijkheid geschapen. Voor deze minderheden zijn plaatsen in het Palestijnse parlement gereserveerd. De 300 Samaritanen krijgen in het district-Nablus een zetel, hetgeen ten opzichte van de kiesdeler een voorrecht is. De christelijke minderheid heeft zes vaste zetels gekregen, twee in Jeruzalem, twee in Bethlehem, een in Ramallah en een in Gaza.

Hanan Ashrawi, de woordvoerster van de Palestijnse delegatie naar de Madrileense vredesconferentie, heeft in Jeruzalem roet in Arafats eten gegooid. Zij weigert zich voor één van de twee vaste christelijke zetels te laten kiezen en gaat als onafhankelijke kandidate de verkiezingsstrijd in. Volgens deze christelijke Palestijnse, die nu voor de Palestijnse rechten van de mens strijdt, is het maken van onderscheid tussen christelijke en islamitische kandidaten in strijd met de geest van de Palestijnse revolutie. “Ik ben een Palestijnse patriot en als zodanig stel ik me verkiesbaar”, zegt ze. “Met dergelijke idealistische taal dwingt ze natuurlijk bewondering af van de Europeanen”, zegt Ibrahim Kare'en. “Maar Arafat komt erdoor in de problemen omdat er nu in het district-Jeruzalem drie christelijke kandidaten zijn voor een paar duizend christelijke stemmers. De moslims zijn ziedend.” In totaal zijn er 76.000 kiezers in het district, en zeven zetels.

Het terugtreden op het laatste moment van drie zware Hamas-kandidaten in het Gaza-district vertroebelt de ware krachtsverhouding tussen secculiere Palestijnse partijen en het moslim-fundamentalisme. “Misschien gaat Hamas de democratische krachtmeting uit de weg om zijn zwakte te camoufleren”, zegt Kare'en. Wel hebben zich in verschillende kiesdistricten enkele minder zware Hamas-aanhangers in de verkiezingsstrijd geworpen, als onafhankelijken of onder de vlag van nieuw gevormde partijen met namen als Nationale Islamitische Redding en Islamitische Renaissance.

    • Salomon Bouman