Met een bakfiets op de maan

Viktor Pelevin: Omon en de race naar de maan. Vert. Aai Prins, Uitg. Wereldbibliotheek, 142 blz. ƒ 27,50

Er waren in de goede oude Sovjet-Unie twee dingen die elke buitenlander onmiddellijk opvielen. Het eerste was het erbarmelijke niveau van de techniek. Het hele land leek door een dronken timmerman met ijzerdraadjes en roestige spijkers in elkaar gezet en al die kapotte auto's, kapotte wegen, kapotte kleuren-tv's en slecht sluitende deuren waren moeilijk te rijmen met de satellieten, maanmobielen en kosmonauten waar het land zo trots op was. Het tweede was de openlijke en totale leugenachtigheid van alles wat van officiële zijde werd meegedeeld. Deze twee elementen samengevoegd leidden al gauw tot de vraag: zou al die ruimtevaart niet evenzeer op onbeschaamde leugen en bedrog berusten als bijna al het andere in dat land?

Dit is het idee dat ten grondslag ligt aan Omon en de race naar de maan van de jonge, in 1962 geboren Russische schrijver Viktor Pelevin. Omon - Pelevin heeft een voorkeur voor naamgrappen die Nederlanders ontgaan: Omon is de naam voor de beruchte Russische ME en de jongen is zo genoemd door zijn vader die politieagent was - Omon dus, een Russische jongen uit een eenvoudig milieu heeft als grote droom kosmonaut te worden en naar de maan te reizen. Hij besluit na school toelatingsexamen voor de Luchtvaartacademie te doen en hij wordt verbazingwekkend gemakkelijk aangenomen.

Dit is het begin van een nachtmerrie die tot iets ijzingwekkends wordt wanneer hij inderdaad wordt geselecteerd voor een ruimtevlucht naar de maan. De technische achterstand van de Sovjet Unie blijkt zo groot dat het grootste deel van de handelingen tijdens een ruimtevlucht ter plekke door mensen moet worden uitgevoerd. De verschillende trappen van een raket, bijvoorbeeld, worden tijdens de vlucht losgekoppeld door levende mensen die daarna samen met hun trap voorgoed in de ruimte verdwijnen. Omon moet op de maan een maanmobiel een aantal kilometers voortbewegen. Aan het einde van het traject mag hij zichzelf ter meerdere glorie van het Vaderland van het leven beroven. Het maanmobiel is een soort aangeklede bakfiets en Omon krijgt een maandenlange training om het geval voort te leren bewegen. Hij vervult zijn missie, maar op de maan kan hij er niet toe komen zichzelf dood te schieten. Dan neemt het verhaal een nieuwe wending, het bedrog blijkt nog groter dan tot nu toe was gebleken. Het leidt naar een spannend slot dat ik hier niet zal verklappen.

Omon is een boek dat het helemaal van het originele gegeven moet hebben, want voor het overige is het nogal vlak geschreven. De talrijke naamgrappen zijn, zoals gezegd, alleen voor Russen leuk, de stijl is nogal kleurloos, de dialogen weinig spits, de personages karikaturaal bedoeld maar net niet leuk genoeg en de running-gags zijn flauw. Dit alles maakt dat het boek geen meesterwerk is, maar gelukkig worden alle tekortkomingen gecompenseerd door de ijzersterkte plot. Het is het eerste Russische boek sinds jaren dat je achter elkaar uitleest omdat je geen rust hebt voor je weet hoe het afloopt.