De Europese wind waait in Frankrijk uit een andere hoek

PARIJS, 5 JAN. De laatste stakingen in Frankrijk ebben weg, al duurt het in Marseille lang, als een griep die niet wil slijten. De regering heeft veel concessies gedaan, de stakers hebben half hun zin gekregen en weken salaris verloren, maar ook politiek tekent zich de schade af: vooral het idee 'Europa' komt gehavend uit de strijd.

Op één dag deden verschillende kopstukken in de Franse politieke elite deels tegenstrijdige uitspraken die duiden op een toegenomen onzekerheid over de koers voor de komende jaren. Het belangrijkste signaal was misschien dat van oud-premier Laurent Fabius, fractieleider van de socialisten in de Assemblée Nationale. Hij blijft vóór 'Maastricht', maar alleen als het de sociale wonderen brengt die hij van de huidige Europese Economische en Monetaire Unie (EMU) niet meer verwacht. Voor de pro-Europese erfenis van François Mitterrand betekent dat een aanzienlijk zwaai naar het Europa-sceptische kamp.

Het is typerend dat twee actieve gepensioneerden de sterkste en meest constante pleitbezorgers zijn van verdere Europese eenwording zoals die in de loop van jaren onderhandelen is afgesproken: oud-president Giscard d'Estaing en voormalig voorzitter van de Europese Commissie Jacques Delors. Juist omdat zij de steun daarvoor in Frankrijk zien wegglijden verheffen deze bouwers-van-gisteren steeds vaker hun stem.

Giscard riep zijn 'indirecte opvolger' Chirac gisteravond op ongebruikelijk gebiedende toon op zijn eerste openbare optreden van dit jaar te wijden aan het etaleren van een duidelijke en coherente visie voor Europa. Nadat hij de kandidaat Chirac vorig jaar het Elysée in prees om zijn heldere Europese lijn, geeft Giscard het staatshoofd nu steeds meer vijfjes en zesjes op zijn rapport. Over de hervatting van de Franse kernproeven wilde de president van 1974 tot 1981 niet meer zeggen dan: “Ik zal blij zijn als ze achter de rug zijn.”

Jacques Delors, maand na maand de meest geziene politicus van het land, profiteert van zijn succes als bijna-kandidaat voor het presidentschap een jaar geleden en herinnert regelmatig aan zijn monetair strikte èn sociaal actieve 'witboek' voor Europa. Hij prijst Chiracs Joegoslavië-impuls, een bewijs dat een politiek wilskrachtig Europa iets voorstelt. Hij hekelt Chirac en de top van Madrid als in zijn ogen te eenzijdig monetair wordt gepraat.

In het weekblad Le Nouvel Observateur trekt Delors bijna elke week van leer tegen oprukkende vormen van ongeloof in Europa. Deze week herinnert hij er aan dat de de beruchte criteria voor economische en monetaire unie ten onrechte worden verengd tot een wurgpakket van de Bundesbank. Ook als de EMU zou mislukken ontkomt Frankrijk niet aan de hervormingen waar het nu met zulke lange tanden voor zit.

President Chirac noch premier Juppé hebben op hun diverse nieuwjaarsrecepties de sfeer niet willen bederven door veel over Europa te zeggen. Alleen Hervé de Charette, de minzame minister van buitenlandse zaken, wijdde zijn beste wensen voor 1996 aan een herbevestiging van de essentiële rol die Europa voor Frankrijk blijft spelen. Dat was dan ook amper nieuws in de Franse media, die de draaiende wind feilloos opsnuiven.

President Chirac heeft tijdens zijn ambivalente verkiezingscampagne tijdig voorvoeld dat het Franse volk Europa wel wilde zolang het Frankrijk niet in gebreke stelde. Hij verdedigde zijn betrekkelijk recente keuze voor drastische reductie van de overheidstekorten nauwelijks met EMU-eisen, maar toch gaven veel stakers 'Maastricht' de schuld. Het opinie-artikel van zijn buitenland-adviseur Pierre Lellouche, gisteren in de International Herald Tribune, zou Chiracs huidige denken aardig kunnen weergeven: ja, de EMU moet, Frans-Duitse vriendschap boven alles, maar of het volgens het huidige tijdschema lukt, dat is de vraag. Volgens mensen als Delors komt van uitstel afstel, zonder politiek federalisme geen economische eenwording. Partijgenoot Fabius speelt in die visie met vuur.