Verwarring over opvolging van doodzieke premier; Griekenland kijkt vertwijfeld naar eclips van Papandreou

ATHENE, 4 JAN. Old soldiers never die, they just fade away. “Eclips” is in Griekenland de laatste weken zowat het meest gesproken woord geworden. Als de premier aftreedt of “verdwijnt” moet de fractie van zijn partij binnen drie dagen een opvolger kiezen, zo bepaalt artikel 38 van de grondwet. Andreas Papandreou, de 76-jarige premier, is formeel nog steeds in functie maar na 45 dagen kunstmatig in leven te zijn gehouden zonder uitzicht op verbetering van zijn toestand, lijkt zijn definitieve eclipseren alleen nog een kwestie van tijd.

De meeste Grieken vinden dan ook dat aan artikel 38 ruimschoots is voldaan. De grondwet-expert binnen de regering, professor Venizelos, en de regeringswoordvoerder Chytiris houden echter vol dat de formulering alleen op sterven kan slaan, en dat elk initiatief van de fractie om tijdens het leven van de premier een opvolger te kiezen de weg opent die zelfs naar een staatsgreep kan leiden.

De tegenvraag luidt dan weer: als de grondwetgever 'sterven' had bedoeld, waarom gebruikte hij dit simpele woord dan niet? Na groeiende druk vanuit de fractie heeft het 150-koppige Centraal Comité van de Griekse socialistische partij PASOK een heel voorzichtig besluit genomen: op 20 of 21 april zal het een beslissing nemen over de oplossing van de crisis rondom haar leider. Aan de ene kant wordt het met de dag duidelijker dat zijn toestand ongeneeslijk is. Een nierbiopsie heeft aan het licht gebracht dat deze organen praktisch dood zijn, terwijl de uit Tilburg overgebrachte tomograaf - een röntgenapparaat van grote precisie - aantoonde dat er vocht zit in dat deel van de longen, dat nog onaangetast heette. Volgens sommige medici van het vijftien-koppige team zou dit een gevolg van slechte hartwerking kunnen zijn. De premier ligt nog dagelijks van tijd tot tijd aan het beademingsapparaat.

Aan de andere kant worden langs onduidelijke kanalen gesprekken gemeld die hij zou hebben gehad met zijn gade Dimitra en met geneesheren, waaruit moet blijken dat hij nog is geïnteresseerd in wat er tijdens zijn ziekte gebeurt. Dinsdag had hij met een karretje over de gang gereden, met het zuurstofmasker voor. Velen brengen deze berichten terug tot de behoefte van zijn entourage - in de eerste plaats Dimitra, maar ook Chytiris en anderen - de indruk te wekken dat de premier nog helemaal meedoet, en zo eventuele vervangingsinitiatieven te ontmoedigen.

Maar, zo vraagt men zich vooral vanuit de oppositiepartijen af, als de premier dan nog zo veel heldere momenten heeft, waarom treedt hij dan tijdens één daarvan niet af? Moet hij tot het bittere einde toe zijn reputatie bevestigen dat persoonlijke macht eigenlijk het enige is waarin hij is geïnteresseerd? Binnen de PASOK, die voor deze kritiek niet ongevoelig is, hoort men steeds vaker dat over de opvolging met de premier zelf moet worden gepraat, liefst door zijn oudste zoon Jorgos, die minister van onderwijs is. Deze laatste heeft al enkele malen in vage bewoordingen bevestigd dat hij “zijn plicht zal doen op het daarvoor aangewezen moment”.

Er komen ook steeds meer meldingen dat serieus wordt overwogen de premier naar de Verenigde Staten over te brengen en wel naar het Washingtonse ziekenhuis waar indertijd president Reagan is geopereerd. Twee Amerikaanse medici komen vandaag naar Athene om deze mogelijkheid te onderzoeken. En volgens optimisten zou zo'n reis zich ook lenen voor een aftreden van te voren.

Anderen geloven dat Andreas' mentaliteit met aftreden niet is te rijmen. De gezaghebbende krant Eleftherotypia, die al een tijd aandringt op de vervangingsprocedure binnen de parlementsfractie, herinnert eraan dat zo'n vervanging ook tijdelijk kan zijn. In de VS wordt de vice-president als tijdelijk president beëdigd wanneer de president bijvoorbeeld aan een operatie moet worden onderworpen. Ook de maan komt na een eclips terug.

Bij zoveel onzekerheid, en zo veel mysterieuze opflikkeringen van de premier - die ook al om whisky zou hebben gevraagd - is er grote passiviteit neergedaald onder de vijf aspirant opvolgers die elkaar sinds vorige week proberen de loef af te steken. De grootste vrees binnen de PASOK is dat, bij al het tumult, de eenheid verloren gaat, niet alleen tussen de kampen van de vijf kroonprinsen, maar ook tussen de fractie enerzijds en andere partijlichamen anderzijds.

Wat dit betreft heeft oppositieleider Evert - die volgens critici, ook uit het eigen kamp, zowat elke dag een blunder begaat - de regering een grote dienst bewezen. Hij heeft voor volgende week een motie van wantrouwen ingediend in het parlement. De behandeling daarvan zal maken dat de PASOK zich weer helemaal aaneensluit. Ook de twee andere oppositiepartijen, de rechtse Politieke Lente en de Communisten, hebben aangekondigd hier niet vóór te zullen stemmen.

    • F.G. van Hasselt