'Karpov en Kasparov zijn tegen mij'

Schaker Gata Kamsky hoopt dit jaar wereldkampioen te worden. De 20-jarige Russische Amerikaan wacht op een match tegen Anatoli Karpov.

GRONINGEN, 4 JAN. Met Karpov en Kasparov behoort Kamsky tot een drietal dat garant staat voor vaak onbegrijpelijke, soms onverkwikkelijke schaakpolitiek. Karpov is wereldkampioen van de FIDE. Kasparov is wereldkampioen van zijn eigen bond, de PCA, en wordt beschouwd als de sterkste schaker, al is hij op de laatste ELO-ranglijst inmiddels gepasseerd door Kramnik.

Kamsky is de uitdager van Karpov. Hij heeft zich de afgelopen tien maanden onafgebroken voorbereid op de match die maar niet komen wilde. Dankbaar accepteerde hij daarom de uitnodiging rond de kerst in Groningen een toernooi te spelen. Hij werd gedeeld tweede, achter Karpov. Hun onderlinge partij eindigde na een bloedstollende tijdnoodfase in remise.

Gata Kamsky is de zoon van Rustam, een ex-bokser met een opvliegend karakter die nu als manager van zijn zoon optreedt. Gata werd opgevoed als wonderkind, eerst op de piano, vervolgens achter een schaakbord. Gata studeert harder dan wie ook, zeggen collega's. Hij schaakt iedere dag twaalf tot veertien uur en maakt tijd voor een half uurtje joggen. Hij loopt soepel, heeft brede schouders en een vierkante bril met zware glazen. Tijdens de partij tegen Karpov droeg hij een overhemd van verschoten spijkerstof onder zijn donkergrijze krijtstreep pak. In zijn zwarte schoenen staken geitewollen sokken.

Na de laatste ronde had Kamsky tijd voor een gesprek. Daarbij trad Gata, die in 1989 met zijn vader naar New York emigreerde en goed Engels spreekt, op als tolk voor zijn vader, die makkelijker Russisch praat. Meestal heeft Gata het over 'wij', een enkele keer distantieert hij zich van de standpunten van zijn vader met 'hij'.

Meneer Kamsky, bent u tevreden over het toernooi?

“Ik ben blij dat ik mee kon doen, maar ik heb helaas in een aantal partijen de winst gemist. Ik kon het juiste plan niet vinden. Ik had niet genoeg oefening gehad, anders hadden mijn vingers de zetten wel gevonden.”

Waarom had u zo lang niet gespeeld?

“Ik kon geen toernooien spelen, omdat we dachten dat de match in het afgelopen najaar zou zijn. Daarom heb ik me bezig gehouden met de voorbereiding. Maar de match werd steeds uitgesteld. We beschouwen dat inmiddels als een streek van Karpov om mij buiten het schaken te houden, om mijn kracht te verzwakken. Wij denken dat zowel Karpov als Kasparov zijn uiterste beste doet om mij tegen te werken.”

U sprak in Groningen regelmatig met Karpov?

“Wanneer iemand vriendelijk doet, handen schudt en tegen je lacht, kan hij achter zijn ogen streken beramen. Dat is een ouderwetse, communistische gewoonte.”

Waarom wil Karpov niet spelen? Is hij bang?

“Karpov is nu wereldkampioen. Hij heeft het prestige. Hij krijgt de uitnodigingen en het geld als wereldkampioen. Hij is bang zijn titel te verliezen. Karpov heeft al aangeboden een match met Fischer te spelen of een match met Polgar. Hij wil tegen iedereen spelen behalve tegen mij. Ik zou graag wat steun krijgen van de wereld, want ik heb mijn hele leven gevochten voor deze match. En nu krijg ik die kans niet. Het is niet eerlijk.

“Karpov zegt steeds wat anders. Eerst wilde hij direct na Kasparov-Anand beginnen, toen in november of december, vervolgens in februari. Nu zegt hij juni of in het najaar. We hadden met Karpov afgesproken dat we over alle aanbiedingen zouden overleggen, maar Karpov doet alles in zijn eentje. Hij voert steeds het woord. We beginnen te begrijpen waarom sommige mensen Karpov haatten. Hij doet net alsof de sponsor zich terugtrok en de match daarom niet door kon gaan. Een oude streek.”

“Hij is een slang!”, sist vader Kamsky in het Engels.

“Het is moeilijk om met hem te praten”, zegt Gata. “Omdat hij nooit specifieke details wil geven.”

“Wij hebben zelf in Rusland veel sponsors gevonden”, gaat vader Rustam door. “Orsk, Kazan, St.Petersburg, Oefa. Vier steden die de match graag zouden organiseren met veel prijzengeld, voor twee, drie miljoen dollar. Dat kan daar. In het Westen heeft een burgemeester beperkte macht, maar in Rusland heeft hij onbeperkte macht. Maar alles is van hogerhand geboycot, ook door Kasparov en Karpov. Kamsky is een dissident, net als Kortsjnoi en Spasski. Zo was het, zo is het nog steeds. Onze match kan niet in Rusland.”

Is de recente verkiezing van de nieuwe FIDE-president, de Rus Iljoemzjinov, gunstig voor u?

“We hebben de laatste weken veel nieuws ontvangen, maar dat was niet bemoedigend. De FIDE wil volgend jaar twee wereldkampioenschappen organiseren. Mijn match met Karpov en een knock-out-toernooi. Ze houden er rekening mee dat Karpov verliest en proberen nu al de schade te beperken. Het is duidelijk dat Iljoemzjinov onder invloed van de Russen staat. En ook de wereldtitel is in bezit van de Russen. Alles draait om Kasparov en Karpov.”

Waarom keert u niet terug naar Rusland? Daar is de laatste jaren veel veranderd. Misschien krijgt U dan steun.

“Ik sta niet te springen om terug te keren. Er lopen naar mijn smaak in Rusland iets te veel boeven rond.”

Wat vindt u van het FIDE-voorstel om de wereldtitel op het spel te zetten in een groot toernooi met mini-matches?

“Het idee is goed, maar dat toernooi moet niet zo kort na mijn match zijn. Als ik de match win, moet ik vrijwel direct mijn titel weer verdedigen. Ik wil graag een tijdje wereldkampioen zijn. Geef me een jaar.

“Volgens het voorstel zou Kasparov mogen beginnen in de halve finales. Maar Kasparov zou onderaan moeten beginnen net als iedereen. Hij heeft alle huidige problemen in de schaakwereld veroorzaakt.” Vader Kamsky begint op dreef te geraken. “Iedereen weet”, vertaalt Gata die begint te lachen, “dat Kasparov een vuilnisman is.”

Is Kasparov niet meer de beste schaker ter wereld?

“Hij was gediskwalificeerd door de FIDE. Als hij wil mag hij tegen de wereldkampioen spelen, maar hij zal het normale circuit moeten afleggen.”

Zal een wereldtitel wat veranderen in uw leven?

“Ik wil er niet over praten, want ik ben nog geen wereldkampioen. Alles wordt gedaan om de match te voorkomen.”

Had u toen u jong was de droom ooit wereldkampioen te worden?

“Dat is de droom van iedere schaker. Dat hopen alle schakers diep van binnen.” Hij aarzelt een seconde. “En als het alleen om de sport ging, zou het mogelijk zijn. Maar er wordt nog een smerig spelletje gespeeld.”

Waar haalt u de energie vandaan? U strijdt in uw eentje tegen Karpov met zijn medestanders?

“Op het schaakbord speelt hij alleen.”

Kunt u Karpov verslaan?

“Ja. Ik voel dat dit de match van mijn leven is.”

Dan is het interview afgelopen, zegt vader Rustam. De Kamsky's hebben hun zegje gedaan. De laatste vragen worden, als vader al weg is, door Gata slechts uit beleefdheid beantwoord.

Hoeveel traint u in New York?

“Dat is geheim.”

Woont u in een Russische wijk van Brooklyn?

“Nee, in een gewone wijk.”

Wat doet u als u niet schaakt? Gaat u naar de film?

“Ik kan me de laatste film niet meer herinneren.”

Bevalt het u in New York?

“Ja. Je kan er veel doen. Je hebt er bijvoorbeeld de Manhattan Schaakclub.”

    • Remmelt Otten