Sun Ra's buitenaardse leer verkondigd zonder kosmische glimjurken

Concert: De Famous Astronotes o.l.v. trombonist Joost Buis met verder o.a. Cor Fuhler (toetsen) en Alan Purves (percussie). Gehoord: 1/1 BIMhuis, Amsterdam.

Een jazzy big band bijeen houden, hoe doe je dat? Duke Ellington lukte het decennia lang met charme en een fijne neus voor het opportune. Hij componeerde uiteindelijk ook voor 'de groten' der aarde en vergaarde een kast vol onderscheidingen. Zijn minder beroemde collega Sun Ra (1914-1993, burgernaam Herman Blount) bond zijn bandleden met theatrale rituelen en een messiaanse boodschap, een mengsel waarvan ook sekte-leiders zich vaak bedienen. Sun Ra kwam eigenlijk van Saturnus, zijn missie op aarde had tot doel zijn discipelen veilig door de Cosmic Chaos te loodsen. Aan aardse status had hij weinig boodschap, daar stond hij als zonnekoning natuurlijk ook boven.

Wat muzikale inspiratie betreft hadden Duke Ellington en Sun Ra veel gemeen: een grote belangstelling voor 'vreemde' kleuren en geuren, wat bij vlagen tot exotisme leidde. Daarnaast gingen ze allebei hautain voorbij aan de bebop, ook al werd dat na '45 gaandeweg de belangrijkste jazzstijl.

Doordat Sun Ra vele jaren in de underground huisde, en zijn meeste platen maakte in eigen beheer, kwamen zijn roots pas in de jaren zeventig bloot te liggen voor een publiek dat groter was dan zijn eigen family. Hij mocht dan weliswaar van 'elders' komen en graag verhalen van het heelal (Plutonian Nights, Moon People, Next Stop Mars), hij was wel groot geworden met aardse muziek. Zijn stukken weerspiegelen de afstand Aarde-Saturnus met een even groot 'gat' in muzikale zin. De swing uit de jaren dertig, liefst nog voorzien van een vette two-beat, werd verbonden met avantgardistische 'space-sounds' uitgespuugd door ontroerend primitieve elektrische orgeltjes. Het is dit laatste wat de muziek van Sun Ra zo uniek en onderhoudend maakt: de combinatie van degelijk 'klassiek' en ouderwets modern.

Hoewel de Astronotes in het BIMhuis wat aarzelend openden, werd al snel duidelijk dat leider/trombonist Joost Buis de boodschap van Sun Ra helemaal begrijpt. Of de muziek nu stokoud is of glitternieuw, het gaat erom de luisteraar bij de vodden te pakken en hem daarna niet meer los te laten, al mag de greep soms best even wat losser. In 'Tapestry from an Asteroid' en 'Space is the Place' wordt fraai gebalanceerd tussen ouderwetse swing en 'kosmisch' gepiel.

In de tweede set zijn de zenuwen helemaal verdwenen en reiken de Astronotes naar steeds grotere hoogten. In 'Interplanetary Music' gaat een freaky geluidsbrij via een vocal voor vijf zonder probleem over in een stevig stuk jump. Er wordt niet gedanst maar het zou goed kunnen. Het stuk 'Ancient Ethiopia' stemt zo mogelijk nog vrolijker: toetsenspeler Cor Fuhler laat zijn op de schroothoop gevonden Philicorda hevig jengelen om Buis op trombone tot het uiterste te dwingen. Tobias Delius steelt de show in 'Possession'. Gloedvolle toon, mooie dictie en een goed ontwikkeld gevoel voor drama, wat wil men nog meer van een tenorsaxofonist?

Alle kwaliteiten van de Astronotes komen tot klinken in 'We Travel the Space Ways'. De samenzang is eerder engelachtig dan uitbundig en eindelijk komt ook de musicus los die - niets voor mijzelf, alles voor het collectief - een bijna ideale volgeling van Sun Ra zou zijn geweest: gitarist Paul Pallesen. Zijn solo, hoewel moderner dan de entourage, pas wonderlijk goed in het geheel.

Of deze musici bij elkaar kunnen blijven, is ondanks al het goede zeer de vraag. Ze hebben veel voeling met Sun Ra's muziek en spelen diens stukken met duidelijk plezier. Ze onthouden zich echter van de show en glitter die Ra uiteindelijk toch nog wat bekendheid brachten. Zo draagt de leider van deze Astronotes geen 'kosmische' jurk en heeft hij geen relaties met de outer space. Joost Buis werd op oudejaarsdag 1966 geboren in Badhoevedorp. Nogal ver van Saturnus dus, ondanks Schiphol.

    • Frans van Leeuwen