Langs de rivier Yangtze groeit China's 'drakeneconomie'

Langs de Yangtze, de op twee na langste rivier ter wereld, wonen 180 miljoen mensen. Tussen de steden Chongqing en Shanghai, elk met vijftien miljoen inwoners, is een van de best geintegreerde economische gebieden van China ontstaan. Buitenlandse multinationals hebben fabrieken gevestigd in deze regio die een van de meest bruisende op het Chinese vasteland lijkt te zullen worden. “We hebben kansen als nooit tevoren in onze geschiedenis.”

Het is kil en er valt een gestage motregen langs de plaatselijk modderige rivier de Yangtze. Maar Lu Xing droomt van China's toekomst. “Binnenkort zijn we één machtige economie, van Shanghai tot Chongqing”, beweert Lu, vice-bedrijfsleider van het staatsbedrijf Jianshe Industries Co. - ooit kanonnen-, nu motorfietsenfabriek in deze spartaanse industriestad, 1.600 km stroomopwaarts van Shanghai. “Het stroomgebied van de Yangtze kan wel eens Azië's nieuwe draak worden.”

Drijfnat geregende havenwerkers op een binnenschip dragen tot die gedaanteverwisseling bij door zeildoek te spannen over afzonderlijk verpakte motorfietsen die zijn bestemd voor de onverzadigbare Sjanghaise markt, zeven dagen varen van hier. Daar zal het schip plaatstaal laden dat hier tot benzinetanks en frames zal worden gestanst. Dit jaar zal de bedrijfsvloot volgens Lu's schatting ruim een half miljoen motorfietsen afleveren bij consumenten in Sjanghai en omstreken, en terugkeren met zo'n 20.000 ton staal - genoeg om nog eens 600.000 motorfietsen te bouwen.

Dit illustreert wat voor reusachtige veranderingen er gaande zijn in de denderende Chinese markt. Bijna 17 jaar nadat het volkrijkste land ter wereld een historische campagne startte om zijn door de staat geketende economie te openen en te hervormen, heeft China besloten tot een strategie om een uitgestrekt gebied van het achtergebleven binnenland te laten meedelen in de welvaart: de ontwikkeling van de Yangtzevallei.

Van de monding bij Shanghai tot de drijvende haven van Chongqing wonen er meer dan 180 miljoen mensen langs of nabij de Yangtze, de op twee na langste rivier ter wereld en een van de oudste handelsroutes over water. Er liggen zeven provincies aan, waaronder de rijkste - Jiangsu, rond Shanghai - en de volkrijkste - Sichuan, het ruige middendeel. Tientallen grote steden verdringen zich in de vallei: Chongqing en Shanghai hebben elk bijna 15 miljoen inwoners. Door grootscheepse investeringen in snelwegen, bruggen, spoorwegen en het elektriciteitsnet worden ze in hoog tempo verweven tot het best geïntegreerde economische gebied van China, op de provincie Guangdong na, die aan Hongkong grenst. Deze ontwikkeling, zo voorspelt de Development Bank of Singapore Ltd., zal “de [Yangtze-]regio omvormen tot de meest bruisende regio op het vasteland.”

Anders dan Guangdong, de provincie waar China zijn eerste experimenten met buitenlandse investeringen heeft gehouden en die nu een groot deel van de welvarende exportsector huisvest, is de Yangtzevallei het hart van China's binnenlandse economie. In de afgelopen vijf jaar heeft de Yangtzecorridor - de grootste concentratie van industrieën in China - voor meer dan een kwart van de economische groei gezorgd. Het gemiddelde inkomen gaat er met zo'n 20 procent per jaar omhoog, terwijl in tal van gezinnen in het Yangtzebekken meer wordt verdiend dan de jaarinkomens van rond ƒ 2.400 die normaal zijn in de export-gerichte speciale economische zones in Guangdong. Hier draait alles om de Chinese consument.

Dat maakt het gebied buitengewoon aantrekkelijk voor investeerders, zowel uit China als van daarbuiten. Autofabrikanten als General Motors Corp., het Franse Citroën S.A. en het Chinese Dongfeng Motors Co. bouwen fabrieken in steden langs de rivier, op de voet gevolgd door Britse makers van veiligheidsglas en Maleise bandenfabrikanten. Internationale reuzen op het gebied van consumentenelektronica zoals Philips Electronic N.V., Samsung Electronics Co. en NEC Corp. investeren in Suzhou, een halve dag rijden van Nanjing, waar de snelgroeiende binnenlandse rivaal Panda Electronic Co. is gevestigd. De winkels in Sichuan, Hubei en Anhui, provincies aan de midden- en bovenloop van de Yangtze, verkopen inmiddels Head & Shoulders shampoo van Procter & Gamble Co., kauwgum van Wm. Wrigley Jr. Co. en Koreaanse deegwaren - artikelen die in trek zijn bij het koopkrachtige publiek in Shanghai.

Liu Tingbing, een 82-jarige verkoper van kruidengeneesmiddelen in Wanxian, een stad van 300.000 inwoners gelegen op de groene heuvels steil boven de Yangtze, is opgetogen over de veranderingen. “Moet je die meiden zien!”, zegt hij, terwijl drie tieners met paardestaarten, roze truien en zwarte spijkerbroeken voorbij zijn sterk riekende uitstalling van wortels en dierenbeenderen slenteren. “Dat zijn dochters van landarbeiders, reken maar. En ze dragen kleren uit Shanghai!”

Volgens sommige definities zou Wanxian - gelegen aan de beroemde Drie Ravijnen van de Yangtze - buiten het ontwikkelingsgebied vallen. Begin jaren '80 oordeelden veel economen dat het enige echt geïntegreerde gebied in de vallei bestond uit een groep steden rondom Shanghai (en ten zuiden van de Yangtze wegens de verwante dialecten). Nog altijd profiteren de steden dicht bij Sjanghai van de 'zondags-ingenieurs', industriële specialisten uit de metropool die in het weekeinde tegen betaling adviezen verstrekken en contacten leggen. Maar zoals de medicijnenverkoper in Wanxian al opmerkte, stoort de economie zich niet aan cultuur of taal; fabrieken en consumenten stroomopwaarts letten voornamelijk op de commerciële voordelen die de banden met het grote deltagebied rondom Shanghai bieden.

“We hebben kansen als nooit tevoren in onze geschiedenis,” stelt Qin Changdian, vice-burgemeester van Chongqing, die de economische rol van de Yangtze graag vergelijkt met die van de Mississippi en de Verenigde Staten en de Donau in Europa. Nu al wordt het aanzicht van zijn stad bepaald door de Yangtze. Alle belangrijke wegen voeren over stalen bruggen, en tal van straatjes eindigen in kabelbaantjes of stenen trappen naar de drijvende kades beneden. In de tweede wereldoorlog, toen Chongqing (destijds Tsjoeng Tjing) hoofdstad van de nationalistische leider Tsjiang Kai-sjek was, volgden de Japanse bommenwerpers de rivier tot aan de samenvloeiing waaraan Chongqing ligt. Nadat de communisten onder Mao Tse-toeng in 1949 de macht hadden gegrepen, ruimde de overheid rotsen in de rivier op met explosieven, verjoeg er de piraten en opende zo wat nu een belangrijke levensader tussen Chongqing en Shanghai is.

Wel bestaan er nog fundamentele economische verschillen tussen de gebieden langs de rivier. Shanghai is een financieel centrum in wording dat zich begint te oriënteren op de dienstensector; Chongqing is een industriecentrum met vele verlieslijdende staatsfabrieken. Shanghai kent volgens plaatselijke functionarissen meer dan tweeduizend grote bouwlocaties - veelal voor kantoorwolkenkrabbers - waar bijna drie miljoen gastarbeiders werken. Ook in Chongqing zijn rondtrekkende arbeiders werkzaam, en ook in de bouw, maar een van de grootste groepen arbeiders daar zijn de 200.000 'stokmannen' - die zware lasten dragen, balancerend op hun schouders aan een lange stok.

Dit soort schrille tegenstellingen langs de loop van de Yangtze trekt investeerders aan, aldus consulenten. “Veel Shanghaise ondernemingen beginnen hun toeleveranciers verder stroomopwaarts te zoeken naarmate zich daar industrieën met een geringe toegevoegde waarde vestigen,” meldt Edward Leman van Chread Ltd. in het Canadese Ottawa, dat zojuist een studie over de Yangtze-delta heeft gepubliceerd. Julie Reinganum, die in San Francisco het consulentschap Pacific Rim Resources Inc. drijft, zegt dat de multinationals onder haar cliënten er voordeel in zien zich verder de rivier op te vestigen: lage lonen, gemakkelijker distributie, minder concurrentie. Zo heeft Coca-Cola Co. onlangs de grootste bottelarij in China geopend in Wuhan, een grote binnenhaven pal tussen de enorme bevolkingscentra Chongqing en Shanghai.

John Po, een Canadees van Chinese afkomst, kwam in oktober 1988 als pioneer naar Chongqing om er een joint venture voor astma-geneesmiddelen op te zetten voor de Britse farmaceutische kolos Glaxo Wellcome PLC. De vestiging kostte 10 miljoen dollar en was de eerste in haar soort in Chongqing - te ver landinwaarts, meenden sommigen, voor een gemakkelijke bevoorrading vanaf de kust of voor distributie naar steden als Shanghai en Peking. Maar de locatie bleek ideaal: grondstoffen en machines kunnen rechtstreeks per zeeschip over de rivier worden vervoerd vanuit Europa en de VS. China's grootste concentratie van onderzoekslaboratoria is gelegen in de Yangtzevallei en de snelst groeiende markt flankeert de rivieroevers.

Glaxo's rivalen vestigen zich hier nu ook. Bristol-Myers Squibb Co. zit in Sjanghai, AB Astra zit in Wuxi en Pharmacia & Upjohn Inc. legt de laatste hand aan een fabriek in Suzhou - alle grote stedelijke centra in de Yangtzedelta. Inmiddels overweegt Glaxo nog een veel grotere farmaceutische fabriek in China neer te zetten, en volgens Po zou de Yangtzeregio “wel eens de beste keus kunnen zijn”.

In Suzhou, 160 km stroomopwaarts van Shanghai, zijn lage kosten een belangrijk lokmiddel. De directeur van Suzhou MFN Embroidery Co., een Zwitsers-Japanse joint venture, had eerst Sjanghai op het oog, maar besloot dat de verkeersdrukte te groot was: een taxirit van een potentiële vestigingsplaats naar het dichtstbijzijnde grote hotel duurde drie uur. De investeringszone van Suzhou was minder duur en even geschikt voor afnemers langs de Yangtze. Dus spendeerden de eigenaren van de joint-venture hun 5 miljoen dollar daar. En Singapore heeft besloten complete high-tech investeringszones te bouwen in Suzhou en het nabijgelegen Wuxi. “De Yangtze is nu het centrum van China's economie”, stelt Chen Ming, vice-president van de Singaporese zone in Suzhou.

Niet iedereen is ingenomen met de welvaartsverschuiving naar de Yangtze. Topplanologen in de speciale economische zone Shenzhen, vlak ten noorden van Hongkong, hebben in een hoogst ongewone publieke verklaring hun ongenoegen geuit over beslissingen om steden aan de Yangtze dezelfde voorkeursbehandeling te geven die Guangdong en de oorspronkelijke economische zones sinds jaar en dag genieten.

Hun sjagrijn oogst in de Yangtzedelta weinig medelijden. “Wij gaan de middenfase van de industrialisatie in,” aldus Qin, de vice-burgemeester van Chongqing. “Volgens ons hebben in deze nieuwe fase kuststreken onvoldoende mogelijkheden om alle problemen op te lossen. Er is maar één manier: ontwikkeling van het achterland, en daarom menen wij dat een omvangrijke ontwikkeling langs de Yangtze nodig is.”

Bovendien staan de leiders in Peking achter de Yangtze-strategie. Begin dit jaar verleende de centrale regering officiële goedkeuring aan een plan om de Yangtzevallei te gaan ontwikkelen van Shanghai tot aan Chongqing. Inhakend op een redevoering uit 1992 waarin president Jiang Zemin de ontwikkelingszone Pudong bij Shanghai beschreef als de 'drakekop', hanteren de staatsmedia thans de term 'drakeneconomie' voor de Yangtzevallei. Middelhoge functionarissen schrijven de prioriteitenverschuiving van de kustzones naar de Yangtze toe aan president Jiang, die lange jaren bij de gemeente Shanghai heeft gewerkt. Naarmate hij hoger op China's politieke ladder klom - hij is tevens de machtige algemeen secretaris van de Chinese Communistische Partij - heeft hij zich omringd met een coterie van medewerkers uit Shanghai en de regio rondom de delta.

Het is sinds lang traditie dat Chinese leiders een impuls willen geven aan het stroomgebied van de Yangtze, die onder Chinezen bekend staat als de 'changjiang' of 'lange rivier'. Sun Yat-sen, die voor velen geldt als de vader van het moderne China, droomde ervan de rivier af te dammen en 's werelds grootste hydro-elektrische centrale te bouwen - een droom die premier Li Peng probeert te verwezenlijken. Op de steile, geplooide rotsen van de spectaculaire Drie Ravijnen staan merktekens die het aangeven hoe hoog het water zal komen als de 175 meter hoge dam klaar is, over een jaar of tien. De dam ondervindt kritiek vanwege zijn hoge prijs, tenminste 30 miljard dollar en omdat hij de verhuizing met zich mee zal brengen van niet minder dan een miljoen mensen, onder wie veel inwoners van Wanxian en van soms oeroude dorpen.

Maar de dam versnelt de ontwikkeling van de regio. Zo'n 200.000 technici en arbeiders zijn in verband met het project verhuisd naar de havenstad Yichang, ooit bekend om zijn kleine, sappige sinaasappels, wat een enorme investeringsgolf heeft teweeggebracht. Nieuwe flatgebouwen schieten langs de hellingen omhoog, winkels bloeien op en inmiddels verbindt een vierbaansweg Yichang met andere riviersteden. Door de sluizen bij de nieuwe dam zullen zeewaardige schepen kunnen doorvaren naar Chongqing.

Dit staat in tegenstelling tot het nog primitieve verkeer op de rivier. Het kolkende water wordt veelal bevaren door vletten overvol geladen met werkvolk dat de rivier af reist in de hoop op een beter leven. Onlangs, op een zaterdag, verzamelde zich een menigte op de grazige oever terwijl militairen met een kabel het karkas van zo'n veerboot aan de kant trokken. Juist tevoren waren zo'n dertig mensen weggespoeld toen de boot zonk, en angstige families stonden huilend in kringen bijeen. Intussen kwam een groot binnenschip stroomopwaarts tuffen met aan boord speciale containers van Northern Telecom Ltd. voor het vervoer van geavanceerde schakelapparatuur voor telefooncentrales.

Door de Yangtzevallei te moderniseren hoopt Peking een eind te maken aan de risico's van de armoede. “Het hele land zal ervan profiteren”, zegt Li Pan, plaatsvervangend algemeen partijsecretaris in Wuhan. “Sommigen van ons zullen het eerst rijk worden, maar ons doel is rijkdom en een hoge levensstandaard voor iedereen.”

Copyright: The Wall Street Journal.

    • Marcus Brauchli