Succes honkballer was enige positieve nieuws vorig jaar; Japan hoopt op beter 1996

TOKIO, 2 JAN. In de ochtendschemer van de eerste januari stonden gisteren duizenden mensen langs de rivier de Sumida in het centrum van Tokio om de eerste zonnestralen te begroeten. Gan-tan, de eerste zonsopgang, is in Japan de benaming voor de eerste dag van het nieuwe jaar. Vele wachtenden bij de rivier spraken de hoop uit dat het nieuwe jaar meer voorspoed zal brengen dan 1995.

In terugblikken op het afgelopen jaar in Japan wordt 1995 zonder uitzondering als rampjaar betiteld. De aardbeving in Kobe en de aanslag met gifgas in Tokio waren de grootste van die rampen, maar zeker niet de enige. Ook de verkrachtingszaak op Okinawa, het schandaal met de Daiwa-bank, het grote aantal faillissementen in de banksector en de stijgende werkloosheid beheersten het nieuws. Als enige positieve strohalm zagen de overzichten het succes van honkballer Hideo Nomo in de Verenigde Staten. Als zeer succesvol werper, en dat nog wel in zijn eerste seizoen bij de Los Angeles Dodgers, heeft hij een gestage stroom van 'Nomo-toeristen' naar die stad op gang gebracht. Bij zijn aankomst in Japan, waar hij Nieuwjaar kwam vieren, werd hij als een held binnengehaald.

Algemeen is de hoop dat 1996 - volgens de Chinese astrologie het jaar van de rat - meer goeds voor Japan in petto heeft. In kraampjes vinden pijlen die geacht worden de duivel te vernietigen gretig aftrek. De pijlen - versierd met de beeltenis van de rat - dienen om het komende jaar het ongeluk uit huis te weren.

De eerste dag van het nieuwe jaar is de tijd om de goden vervulling van de wensen voor het jaar af te smeken. Om tien voor zeven zou de zon opkomen, zo berichtte het nieuws op oudejaarsavond. Voor verschillende delen van het land gaf het journaal tot op de minuut de opkomsttijd door. Zo moest de zon vanaf de top van de zogeheten Tokio-Tower reeds om 6.48 te zien zijn. Door de vele hoogbouw duurde het langs de rivier iets langer, maar om vijf over zeven vertoonde de zon zich in volle glorie tussen twee kantoorkolossen aan de overzijde van de rivier. Mensen vouwden hun handen en bogen korte tijd het hoofd.

Na middernacht stroomden ook bij de Nezu-schrijn in Tokio duizenden mensen toe. De schrijn is gewijd aan diverse mythische goden als de wilde 'stormgod', maar ook aan een god als Sugawara no Michizane, een negende-eeuwse geleerde en dichter die zijn einde in ballingschap sleet nadat hij slachtoffer was geworden van politieke intriges.

Pagina 5: 'Japanner toast met robot op nieuw jaar'

Het Japanse begrip 'god' moet overigens vooral niet op christelijke wijze worden geïnterpreteerd want ook voorwerpen kunnen goden zijn. “Ook een steun langs de weg is een kameraad”, aldus voormalig premier Yasuhiro Nakasone onlangs in een lezing. Terwijl men in het Westen meent dat de mens over de natuur heerst en een robot slechts als ding beschouwt, “toast de Japanse arbeider met zijn robot op het nieuwe jaar”, aldus Nakasone.

In de Nezu-schrijn uiten de bezoekers na middernacht in stilte hun wensen voor het nieuwe jaar en sluiten zich aan in de tweede rij voor een toekomstvoorspelling. Tegen betaling van 100 yen (circa anderhalve gulden) krijgt men op een briefje het antwoord op brandende vragen over werk, liefde en familieleven, en tevens enige waarschuwende wijze woorden. Weer een andere kraam biedt de steunzoekende sterveling religieuze voorwerpen te koop aan zoals de 'pijl die de duivel vernietigt'. Versierd met de beeltenis van de rat - in de Chinese astrologie is 1996 het jaar van de rat - moet deze pijl voor slechts twintig gulden het komende jaar het ongeluk uit het huis weren.

Na het inroepen van de hulp van de goden voor het nieuwe jaar is het tijd voor vertier bij de vele kraampjes op het voorplein van de schrijn. Tot diep in de nacht bieden tientallen kraampjes gerechten als gebakken inktvisballetjes of stokjes geroosterd kippevlees. Maar vooral goede zaken doet de handelaar in warme rijstewijn dat de nachtelijke kou minder doet voelen.

Een van de populairste plaatsen in Tokio is de Senso-tempel in de oude volkswijk Asakusa. De metro rijdt de hele nacht door, dus ook om vier uur 's ochtends stromen nog duizenden mensen toe om hun wensen te doen en hun toekomstvoorspelling te ontvangen. Voor de tempel staat een gigantisch wierookvat waar men even halt houdt en zich aan de rook 'laaft' om zo het nieuwe jaar in gezondheid door te brengen.

De grote belangstelling biedt in deze oude wijk tevens de Japanse mafia de gelegenheid het jaar goed te beginnen. Rondom de tempel doen bezoekers zich tot aan het ochtendgloren te goed aan drank en eten, maar er is een eigenaardig verschil te bemerken tussen de vele etenstenten: het al of niet vermeld zijn van prijzen. Klagen over een prijs van 150 gulden voor twee glaasjes rijstewijn en wat gegrild kippevlees heeft alleen als resultaat dat een potige figuur zijn gezicht met littekens van achter de schermen laat zien om duidelijk te maken dat de mafia hier het voor het zeggen heeft. Deze staat op goede voet met de plaatselijke bevolking, die minder voor het eten hoeft te betalen, en ook met de politie. De buitenstaander blijft niets over dan zelfbezinning omdat hij “zelf te stom is geweest om het niet op tijd in te zien”, aldus een slachtoffer.

Het tempelbezoek blijft op de inmiddels stralende nieuwjaarsdag gestaag doorgaan en tussen de middag geeft het journaal de tussenstand door. Zo heeft het aantal bezoekers bij de populairste schrijn van Tokio om elf uur 's ochtends de 1 miljoen overschreden en staat de eindverwachting op 3,5 miljoen. Over het hele land zal driekwart van de bevolking deze eerste dagen van het jaar zijn wensen aan de goden overbrengen. Het journaal toont tevens de mooiste gezichten van de opgaande zon die ochtend en hoe mensen haar in heel Japan vanaf bergtoppen en stranden hebben begroet. En terwijl iedereen deze dagen vrij is, heeft Moeder Post in enkele uren tijds deze nieuwjaarsochtend de bezorging van 2,6 miljard nieuwjaarskaarten volbracht.