Nieuwjaarsspektakel met lier en hobo

Nieuwjaarsconcert: Van Zaandam tot Zaïre door het Nederlands Blazers Ensemble o.l.v. Thierry Fischer. Gehoord: 1/1 Concertgebouw Amsterdam.

Met gasten uit de Derde en de virtuele wereld, met fanfares en videobeelden, met de laureaten van een wedstrijd voor het componerende kind en een ballonnenregen tot besluit is 1996 bij het Nederlands Blazers Ensemble van start gegaan. Het multiculturele en multimediale nieuwjaarsspektakel voor jong en oud, getiteld Van Zaandam tot Zaïre, werd vanuit het Concertgebouw rechtstreeks op radio en televisie uitgezonden.

Het Nederlands Blazers Ensemble heeft al jaren een reputatie hoog te houden op het gebied van prikkelende en muzikaal hoogstaande nieuwjaarsconcerten. Vorig jaar nog was er het aanstekelijke programma Van Straub tot House, waarvoor de jeugdige kijkers van VPRO's Villa Achterwerk zelf bedachte walsjes konden inzenden. Dit jaar was het motto van de compositiewedstrijd 'Wat hoor je als je denkt aan je land van herkomst?' Van de 76 inzendingen werden er vier voor het nieuwjaarsconcert geselecteerd en door Hans van der Heide bewerkt voor het Blazers Ensemble.

Joey Roukens (13 jaar) componeerde een virtuoze rapsodie met Chinese motieven, Elena Manevska (12) schreef een weemoedige herinnering neer aan Macedonië. Gerdien Kalma (9) ziet Nederland als het land van het draaiorgel, waarvan zij de klank in haar stukje verwerkte, en de inzending van de veertienjarige Allan Damian Saheblal leverde een swingende synthese op van melodielijnen van een Hollandse folklore en een opzwepende Surinaamse ritmiek.

Maar de compositiewedstrijd was slechts één van de programmaonderdelen waarin de multiculturele gedachte tot uiting kwam. In het titelstuk Van Zaandam tot Zaïre verwerkte componist Stephen Emmer een staalkaart van samples van geluiden afkomstig uit de hele wereld, die in conceptie naadloos aansloten bij de collagetechniek in de bombastische fanfares van Charles Ives. Ives' muziek werd voorzien van zwart-wit beelden van vooroorlogse kermisattracties en parades op een groot projectiescherm.

De composities van de Zuidafrikaanse Kevin Volans vormen een smeltkroes van culturen. Talking drums en Nieuwe Welluidendheid vertegenwoordigen respectievelijk de Afrikaanse en de westerse component en hiermee creëert hij muziek met een eigen gezicht. Bij Volans geen uitgesponnen melodische ontwikkelingen, maar fragmentarische motieven die hij in contrasterende blokken tegen elkaar uitspeelt.

Het Nederlands Blazers Ensemble droeg zelf ook een steentje bij aan de culturele versmelting met de Derde Wereld door nu en dan een geharmoniseerd refrein mee te spelen met de Kenyase zanger Ayub Ogada. Zichzelf begeleidend op de nyatiti - een traditionele lier - bracht Ogada roerende liederen ten gehore, waarmee hij de lieveling werd van het publiek.

Om de happening compleet te maken was een 3D-animatiefiguur ontwikkeld met een groot oog en een lijf bestaande uit telkens wisselende muziekinstrumenten. De VPRO investeerde tonnen in deze computergestuurde cycloop, die tot leven gewekt kan worden door een danseres volgeplakt met sensoren. Maar het waren vooral de kijkers thuis die van deze vinding optimaal konden genieten. Voor de luisteraars in de zaal was deze virtuele wereldburger vooral een aan de muziek ondergeschikt curiosum. De bezoekers konden zich echter tevreden stellen met de gedachte dat het Nederlands Blazers Ensemble het in het echt waarschijnlijk nog altijd stukken beter doet dan op de televisie, alle ingenieuze breedbeeld- en surround-sound-uitvindingen ten spijt.