'Gezond leven kost te veel geld, meneer'

Inwoners van Kerkrade leven een stuk ongezonder dan de gemiddelde Nederlander, zo bleek uit een onderzoek van de GGD Oostelijk Zuid-Limburg. Een campagne moet daar verbetering in brengen.

KERKRADE, 2 JAN. Het is die zondagmiddag om 12.15 uur vrij rustig in het café van Hotel Herpers aan de Markt in Kerkrade. In een hoek drinken de mannen een kuppelsje - een jonge jenever met een glas bier. “Het is het favoriete drankje in deze regio”, zegt H. Stelsmann (74), “ik hou er ook van.” Vanuit zijn huis kijkt hij uit op de nog stille Markt, waar het bonkige bronzen beeld staat van D'r Joep, de mijnwerker.

“Zijn Kerkradenaren zuipers?”, vraagt Stelsmann zich af naar aanleiding van het bericht dat de inwoners van Kerkrade excessieve drinkers zouden zijn. Het stond in een rapport van de GGD Oostelijk Zuid-Limburg, dat tot stand kwam na een steekproef onder 2800 personen. In de oude grauwe mijnstad drinken de mannen meer alcohol dan in de rest van Nederland: Het landelijke gemiddelde van drinkers ligt op 80 procent, in Kerkrade is het negen procent hoger.

De oer-Kerkradenaar Stelsmann kan het zich nauwelijks voorstellen. Hij wijst op de vier horeca-bedrijven op het plein, dat het uitgaanscentrum vormt. “Door de week komen de mensen daar bijeen voor een vergadering, of voor een drankje aan de bar. In het weekeinde is het een stuk drukker, maar er is nooit heibel. Ach, vier café's in het hartje van een stad met bijna 60.000 inwoners. Natuurlijk, ze drinken hier graag een pilsje, maar dat doen ze overal waar gezellige mensen wonen. In Maastricht, en in Amsterdam toch ook? Lees Simon Carmiggelt er maar op na.”

Stelsmann kent Kerkrade door en door. Hij was een van de leidende figuren bij het samenstellen van een plaatselijk woordenboek, de Kirchroadsjer Dieksiejoneer. Samen met N. Ploum maakte hij een musical en schreef hij toneelstukken en gedichten. Ploum (81) moet lachen om het verontrustende rapport van de GGD Oostelijk Zuid-Limburg. “Ze hebben bij die enquête zeker de verkeerde mensen benaderd”, begint hij. Akkoord, hij is bereid te luisteren naar de cijfers: In Kerkrade wordt veel gerookt (46 procent van de mannen, 42 procent van de vrouwen, tegenover 37 procent landelijk), er zijn meer mensen met overgewicht (23 procent - van wie 40 procent ernstig - in Nederland 17 procent) en de bewoners ervaren hun gezondheid minder goed dan de mensen in andere regio's van het land.

“Toch leeft Kerkrade in de wolken”, houdt Ploum vol. “Zeker nu Wöltgens burgemeester is geworden. We hebben een prachtige aangeboren humor, de stad stikt van de verenigingen, het leefklimaat is fantastisch. Nederlandse gemeenten mogen een voorbeeld nemen aan Kerkrade.” Zijn visie wordt echter niet door iedereen gedeeld. Op de Markt loopt een jong echtpaar, beiden tamelijk gezet. “Ach, wat zal ik zeggen”, vraagt de man achter de kinderwagen zich af. “Die GGD heeft makkelijk praten. Gezond leven kost te veel geld, meneer. En dat heb ik niet, want ik ben mijn baan kwijt geraakt.”

Sportmanager Th. Peters, die bij de GGD-campagne was betrokken, is het met die woorden eens. De ex-houder van een fitnesscentrum meent dat “verantwoorde voeding voor velen te duur is”. “Een Kerkradenaar zou tussen de middag eigenlijk drie keer per week vis moeten eten, in plaats van worst, een bal gehakt of een speklap. Ik heb een ander idee. Stop wat meer geld in die pas gestarte cursus supermarktbegeleiding, zodat de mensen zich die vis kunnen veroorloven.” Bij het Centrum voor Maatschappelijk Werk heeft men soortgelijke gedachten. Een woordvoeder daar omschrijft Kerkrade als “een sociaal achtergebleven gebied, waar een aantal inwoners op de grens van armoede leeft”.

Kerkrade is inderdaad arm. De werkloosheid is hoog in de ooit florerende mijnstad. En het aantal arbeidsongeschikten bedraagt 11 procent, tegenover acht à negen procent in Nederland. De GGD Oostelijke mijnstreek en de gemeente willen met de steun van de welzijnsorganisaties Stichting KIOSK en het Centrum voor Maatschappelijk Werk, alsmede (mogelijk) sponsors, de komende jaren ten minste drie ton investeren om de levensstijl van de bewoners te veranderen. Fit dóch Mit, luidt de slogan om hen vaker aan sport te laten doen. Voorts worden de bewoners, in het bijzonder die onder de 25 en boven de 55 jaar, via posters, publicaties en andere voorlichting aangespoord meer aan hun gezondheid te denken en worden er in de verschillende wijken cursussen op touw gezet: 'Gezond inkopen doen', 'Verstandig koken' en 'Stoppen met roken en drinken'.

Waarom de Kerkraadse leefwijze verschilt van de landelijke, is niet duidelijk. Wat betreft leeftijd, geslacht en opleiding, zo blijkt uit het onderzoek van de GGD Oostelijk Zuid-Limburg, wijkt de samenstelling van de bevolking niet noemenswaardig af van de rest van Nederland. Spelen de ex-mijnwerkers, vaak geveld door stoflongen, wellicht nog een rol? M. Eussen van de GGD gelooft van niet. Haar opvatting wordt gedeeld door Stelsmann, die Kerkrade als zijn broekzak kent. “Ex-mijnwerkers meneer, die leven niet meer. Die zijn op een enkeling na dood.”

    • Guido de Vries