Louter voetbal in de televisie top-dertig

In de top-30 van de meest bekeken televisie-programma's over 1995 staan 26 voetbalwedstrijden. De best betaalde reclamespot in 1995 zat in de rust van de voetbalwedstrijd Ajax-Milan in de Champions League en leverde 79.950 gulden op. Het mag duidelijk zijn: Koning voetbal regeert de omroepen. Nu nog zit hij op de troon van de NOS, maar allen wachten gespannen op het nieuwe ja-woord dat de Koninklijke Nederlandse Voetbal Bond (KNVB) in februari aan een of meer omroepen gaat geven. “Dan wordt de verdeling van marktaandelen een heel ander verhaal”, zegt Kees Gerritsen, programma-manager van Veronica. Volgens hem is iedere voetbalwedstrijd goed voor ongeveer drie à 4 procent marktaandeel per week.

Het Nederlandse medialandschap veranderde in 1995 al drastisch. De commerciële zender SBS 6 vond definitief haar plek op de kabel en hier en daar in het land doken ook TV 1O Gold en The Music Factory boven de grond. Ook Veronica werd commercieel. Maar de stellingen zijn nog niet defintief betrokken. Uitgevers bereiden zich voor op regionale commerciële televisie en de HMG-groep moet RTL 5 afstaten. Anders is de mediafusie (RTL, Veronica, VNU en Endemol) te machtig, zo oordeelde de Europese Commissie. Of RTL 5 verkocht of gesloten zal worden, is nog niet duidelijk.

“Volgend jaar barst de strijd pas echt los”, zegt HMG-directeur Willem van der Meer De Walcheren. “Dan gaat het zich allemaal uitkristalliseren.” Volgens hem is er op dit moment minstens één Nederlandstalige zender te veel.

Dat heeft Veronica afgelopen jaar als geen ander gemerkt. De kijkers zaten vastgeplakt aan de vertrouwde zenders Nederland 1, 2, 3 en RTL 4 en vonden maar moeizaam de weg naar nieuwe 'ob6sie'. Veronica behaalde, in plaats van de beoogde 12 procent, een marktaandeel van 9 procent. Dat betekent dat van alle mensen die kijken gemiddeld negen procent op de nieuwe commerciële zender afstemde. “Ik kan niet zeggen dat ik enthousiast ben”, zegt de Veronica programma-manager, die de afgelopen maanden druk met programma's heeft geschoven om de kijkers te lokken. Zo bleek Nederland niet bereid op te blijven voor de dagelijkse late film en het actualiteitenprogramma Nieuwslijn kon niet opboksen tegen 2 Vandaag en de Vijfuurshow.

“Veronica heeft sowieso altijd problemen gehad met de informatieve programmering”, zegt Gerritsen. “We hebben nu eenmaal de uitstraling van snel, wild en jong. Dat werkt averechts.” Want wie alleen op jongeren tussen de 14 en 35 jaar mikt, weet Gerritsen, mikt per definitie maar op eenderde van de Nederlandse bevolking. En ouderen kijken ook nog eens meer naar de televisie. Vandaar dat Veronica een bescheiden poging doet haar snelle en wilde haren kwijt te raken. De filmpjes tussen twee programma's in zijn inmiddels minder uitbundig geworden.

Als NOS-voorzitter A. van der Louw 'het slagveld' van het afgelopen jaar overziet, komt hij tot de conclusie “dat de publieke omroepen zich nergens voor hoeven te schamen”. Door de komst van de commerciële zenders daalde het marktaandeel van de publieke omroepen van 51 procent naar 45 procent. “En dat is een prestatie”, zegt Van der Louw. “Want de publieke omroep heeft een aantal moeilijke nummers te verkopen, zoals de programma's voor kleine doelgroepen - van humanisten tot islamieten.” De publieke omroep heeft ook wel geleerd van de commerciëlen, zegt Van der Louw. “Namelijk programmeren.” Als het gaat om de informatieblokken rondom 2 Vandaag en Nova, loopt de kijker volgens hem inmiddels “met het spoorboekje in zijn hoofd”.

Nu nog de jongeren - want die verdwenen voor een groot deel samen met Veronica. Volgend jaar wil de publieke omroep de jeugdprogrammering verbeteren. “Maar daar zit natuurlijk wel een grens aan”, zegt Van der Louw. “We weten wat we moeten doen om jongeren te trekken - mooie blote jongens en meisjes op het strand, Rambo-achtige taferelen en tranentrekkende relaties - maar willen we dat ook?” Eén troost, zegt Van der Louw. “De jongeren van vandaag worden ook een dagje ouder.”

1. Ajax - AC Milan (24-5)

2. Ierland - Nederland (13-12)

3. Ajax - Bayern München (19-4)

4. Bayern München - Ajax (5-4)

5. Ajax - Feyenoord (12-2)

6. Real Madrid - Ajax (22-11)

7. Journaal (29-1, watersnood)

8. Nederland-Noorwegen (15-11)

9. Ajax - Ferencvaros (6-12)

10. Grasshoppers - Ajax (1-11)

11. Ook dat nog

12. Ajax - Grasshoppers (18-10)

13. Malta - Nederland (11-10)

14. Ajax - Real Madrid (13-9)

15. Ajax - Hajduk Split (15-3)

16. Ferencvaros - Ajax (27-9)

17. Zaragoza - Feyenoord (16-3)

18. Studio Sport (zondag) (22-1)

19. Hajduk Split - Ajax (1-3)

20. Wit Rusland - Nederland (7-6)

21. EK Schaatsen (zondag) (8-1)

22. PSV - Feyenoord (16-3)

23. Nederland - Malta (29-3)

24. Nederland - Frankrijk (18-1)

25. Tsjechië - Nederland (26-4)

26. Ajax - Gremio (28-11)

27. Heerenveen - Feyenoord (22-3)

28. Aktie Watersnood RTL (2-2)

29. Feyenoord - Ajax (16-8)

30. Nederland - Wit Rusland (6-9)

Bron: Kijk- en Luisteronderzoek (KLO) van de NOS