'Heerlijk gevoel van het winnen staat voorop'

Bondscoach Guus Hiddink en zijn trainer Louis van Gaal zien in hem de leider van de toekomst. Misschien wel de opvolger van Danny Blind. In elk geval was 1995 het jaar waarin Ronald de Boer (25) uitgroeide tot een gezichtsbepalende speler van Ajax. Bovendien stapte hij na de beslissende interland tegen Ierland het veld af als uitblinker en dirigent van Oranje.

Snif, snif, ugge, ugge, hatssjie. Zelfs een godenzoon kan verkouden worden. In de laatste weken van het succesjaar 1995 voelde Ronald de Boer zijn weerstand verminderen, z'n krachten afnemen. Ernstige blessures, zoals bij Marc Overmars en Martijn Reuser, bleven hem bespaard. De winterstop kwam niettemin als geroepen. “Het werd tijd om bij te tanken. Na de interland in Liverpool van het Nederlands elftal begon voor ons het aftellen. We stelden ons in op nog drie wedstrijden waarin we de acht punten voorsprong op PSV wilden behouden. Dat is gelukt. Al speelden we tegen De Graafschap onze slechtste wedstrijd van het jaar.”

De Kerst bracht hij door in Londen, waar hij onder meer een uitvoering van Miss Saigon bezocht. Uitgerekend in de Engelse hoofdstad, deze zomer het strijdtoneel van het Europees kampioenschap, nam hij voor het eerst sinds maanden wat afstand van het voetbal, de sport waarin hij dit jaar doorbrak naar de internationale top. Met zijn onberispelijke techniek en z'n spelinzicht leverde de artistieke Ronald de Boer een belangrijke bijdrage aan de vooralsnog onuitputtelijke zegereeks van Ajax. Niet meer in de hoedanigheid van spits zoals vroeger, maar als vormgever op het middenveld. Hij is een beetje te vergelijken met Michael Laudrup in zijn beste jaren. De internationale critici zagen Ronald de Boer echter niet staan bij de verkiezing voor de Europese voetballer van het jaar. De 31-jarige Deense voetballegende kwam nog tot een tiende plek. Ajax was in de top-tien vertegenwoordigd met Litmanen (derde), Kluivert (vijfde) en Overmars (achtste). Hoewel de Amsterdamse ploeg nagenoeg alles won op clubgebied zat er geen hogere klassering in.

Misschien wel het beste bewijs dat het huidige Ajax een krachtig collectief is dat zonder echte sterren rendeert bij de gratie van het systeem-Van Gaal. De Boer is het daar niet helemaal mee eens. “Ik vind het onzin dat wij geen vedetten in de ploeg hebben rondlopen. Ajax heeft elf sterren. Zij leveren allemaal een bijdrage aan het gezamenlijke doel om te winnen. Dat niemand er echt bovenuit steekt, heeft met ons spelsysteem te maken. Ajax voetbalt zoals het gespeeld moet worden: alles in samenspel. Het is juist wel goed, dat er niet één of twee spelers steeds bovenuit steken. Dat geeft maar scheve ogen. Bij ons voelen de rechtsback en de keeper zich net zo belangrijk als de spits. Misschien dat we nog de uitstraling van echte vedetten missen. Jari Litmanen wordt dan nog niet gezien als een echte ster, maar ik zou hem in m'n team niet willen missen.”

Het steekt hem allerminst dat de gouden bal niet naar een Ajacied is gegaan, maar naar de Liberiaan Weah. “Ik heb wel respect voor Weah. Hij fungeert toch in heel veel wedstrijden als de beslissende factor. Hij is niet zelfzuchtig voor het doel en werkt erg hard. Ik zeg erbij dat het voor een individueel sterke voetballer in het buitenland makkelijker is om op te vallen. Daar staan de competities in hoger aanzien en wordt met name een aanvaller in het defensieve voetbal vaak gedwongen om creatief te zijn. Want zij hebben veel minder afspeelmogelijkheden dan wij bij Ajax. Tja, en van de tien acties zit er dan altijd wel één goede bij die soms de wereld over gaat. Daar moeten wij ons bij Ajax niet druk om maken. Wij hebben een lijn ingezet die we als groep goed moeten vasthouden.”

Het is meteen het antwoord op de opmerking van bondscoach Guus Hiddink, die in Ronald de Boer een toekomstig leider ziet van Oranje, maar bij hem nog het verrassende mist van spelers als Weah, De la Pena, Del Pierro en Savicevic. De tweelingbroer van Frank zou een completere voetballer zijn als hij wat meedogenlozer werd voor het doel. “Dit is weer terug te voeren op het spelsysteem. Bij FC Twente had ik meer vrijheid, kon ik ineens wel vaak scoren. In het seizoen dat ik terugkeerde naar Ajax maakte ik elf treffers in zeventien wedstrijden. Bij Ajax sta ik nu op vier treffers, twee werden er ten onrechte afgekeurd. Niet slecht voor een middenvelder. Maar goed, het zou beter kunnen. Voor het doel ben ik een allesdenker. Ik kijk altijd of iemand er beter voor staat. Dan heb je al gauw te veel tijd nodig. Maar ik vind het prachtig om, zoals tegen Heerenveen, voor een leeg doel nog een verdediger uit te kappen die vervolgens met zijn benen in het net verstrikt raakt en dan Finidi het doelpunt te gunnen. Patrick Kluivert heeft een mindere traptechniek maar scoort uit onmogelijke posities. Die kop van hem staat toch iets anders voor het doel.”

Gebrek aan koelbloedigheid in het strafschopgebied bracht hem begin vorig seizoen op de rechtshalfpositie. Op eigen verzoek, Van Gaal vond het wel een goed idee. Op het middenveld kan Ronald de Boer, zoon van Cees de Boer die ooit voor Alkmaar '54 voetbalde, zijn creativiteit maximaal etaleren. De doorbraak in 1995 verbaast hem zelf nauwelijks. Ofschoon hij toch via een omzwerving aan de top is gekomen. “Voordat ik naar Twente ging, voelde ik me op de training bij Ajax al vaak een van de beste spelers. Maar in de wedstrijden kon ik niet tegen de druk van het moeten presteren. Elke keer was er weer die dreiging dat je op de bank belandde als het niet naar wens ging. Ik had net een nieuw verbeterd tweejarig contract getekend toen Twente kwam. Ik had een clausule laten inbouwen dat ik voor een redelijk bedrag wegkon als er belangstelling voor me was. Ik wist dat ik bij Twente niet bang hoefde te zijn voor mijn plek in het elftal. Toen ik in 1991 wegging uit De Meer dacht ik: ik kom nooit meer terug bij Ajax. Dit vertrek is definitief. Het volgende station is in het buitenland.”

Beenhakker had hem laten gaan, Van Gaal haalde Ronald de Boer in 1993 terug naar het oude nest. Ajax stond aan het begin van een lange reeks successen. In 1995 bleek geen zee te hoog voor de Amsterdammers. “Het hoogtepunt was voor mij de finale van de Champions League. Veel mensen vergissen zich in de prestatie die wij hebben geleverd. Met zo'n jong team de Europa Cup I veroveren is heel knap. Tegen AEK Athene was de gemiddelde leeftijd 22.6 jaar. Dat is toch ongelooflijk? Dit seizoen zijn we alleen maar beter geworden. Continuïteit blijkt gewaarborgd. Kijk naar de situatie in de Champions League. Alleen Dortmund en Ajax leiden in de nationale competitie.”

In 51 wedstrijden gaf Ajax dit jaar op eigen grondgebied nauwelijks iets cadeau. Alleen Feyenoord mocht door een bevlieging van Obiku de beker winnen. Die gulzigheid blijkt nog niet verdwenen. “Deze jonge groep weet dat ze nog lang niet klaar is. Het idee om niets weg te geven leeft sterk bij ons in de groep. Dat is er natuurlijk ingebracht door Louis van Gaal. Vroeger gaven we slechts zestig minuten alles. Nu zijn we negentig minuten geconcentreerd, want in het laatste kwartier vallen vaak de meeste doelpunten. De factor geld speelt daarbij een rol, want je kunt bij Ajax heel veel verdienen. Maar het heerlijke gevoel van het winnen staat voorop. Je wilt voortdurend iets moois laten zien. Het is alleen jammer dat we zelf nauwelijks meekrijgen wat bijvoorbeeld zo'n wedstrijd in het Bernabeu-stadion tegen Real Madrid voor indruk maakt op de buitenwereld.”

Het dieptepunt van 1995 beleefde Ronald de Boer in Minsk, in het shirt van het Nederlands elftal. Daar waande Oranje zich even uitgeschakeld na een dramatische nederlaag tegen Wit-Rusland. In het nieuwe seizoen koos Hiddink voor een wat andere aanpak. Hij ging steeds meer Ajacieden inpassen op een positie die ze bij hun eigen club gewend zijn. Dat culmineerde in een perfect optreden tegen de Ieren op Anfield Road. Het zal wel toeval zijn, maar vanaf het moment dat Ronald de Boer op Malta geen rechtsbuiten meer stond, ging Oranje beter draaien. “Er werd in het begin te gemakkelijk gedacht dat het Nederlands elftal wel even het Ajax-systeem kon nabootsen. Als je dat wilt doen moet je niet alleen ons spelconcept kopiëren, ook onze denkwijze. Ons systeem luistert heel nauw, het wordt volledig poreus als er ook maar één detail afwijkt. Neem dat doelpunt van Wit-Rusland. Bij die tegenaanval loopt Stan Valckx naar achteren in plaats van naar de bal toe. Daar is niets verkeerds aan zolang je medespelers dat ook doen. Bij Ajax zijn we echter gewend aanvallers van de tegenstander onder druk te zetten. Dus ontstond er een gat van waaruit de Russen scoorden.

“Zo zijn er meer verschillen van inzicht mogelijk. Johan de Kock zal wel gedacht hebben dat hij zou spelen tegen Ierland gezien de lengte van Cascarino. Maar Ajax past zich nooit aan de tegenstander aan. Reiziger staat ook weleens tegen een boomlange spits. Met De Kock in het elftal waren we in het begin van de wedstrijd in opbouwende zin te kort gekomen. Je kunt Johan niet laten uitwijken naar de linkerkant. Nu konden Seedorf en Blind onze aanval opzetten. Bogarde en Reiziger waren de mandekkers. Met die twee is het heerlijk voetballen omdat ze over zoveel snelheid beschikken. Hiddink zei voor de wedstrijd tegen mij: 'Ik denk dat ik met Bogarde begin'. Dat kon ik begrijpen. Opbouwend is Numan op die plek beter, maar hij liet nu het defensieve aspect voor de linksachter prevaleren.”

Achter de schermen van het Oranje-decor proefde Ronald de Boer de laatste maanden van het jaar niet alleen een andere tactische benadering van de bondscoach. “De touwtjes werden strakker aangetrokken. Discipline staat bij Ajax hoog in het vaandel. Dat misten we aanvankelijk als we bij het Nederlands elftal kwamen. Je weet hoe voetballers zijn: als je ze een vinger geeft, pakken ze de hele hand. Kleine dingen kunnen ervoor zorgen dat het hele elftal niet functioneert. Nee, ik zeg niet wat. We weten nu waar we aan toe zijn, wat wel en niet mag. Ik kan dan ook perfect opschieten met de bondscoach.”

Het wegvallen van Marc Overmars mag volgens De Boer geen gevolgen hebben voor de marsroute van Oranje. “Het lijkt me raadzaam dat we binnen het systeem die opengevallen plaats invullen. Eventueel met iets meer teruggetrokken vleugelspelers.” En dan gaat zijn gedachte vooral uit naar een goede linksbuiten. “Ik hoop dat Peter Hoekstra van PSV de sterren van de hemel gaat spelen. Een aardige voetballer die ook zijn doelpunt meepikt. We hebben onze trainer afgelopen zomer al gezegd dat hij hem naar Ajax moet halen. En op rechts? Misschien dat Nordin Wooter zich zo goed ontwikkelt dat hij met het Nederlands elftal het EK kan spelen.”

Oranje is verder gebaat bij de terugkeer van Dennis Bergkamp, weet ook Ronald de Boer. In het duel met de Ieren gaf hij de verbleekte ster een vaderlijk schouderklopje na een freekick. Die wilde Bergkamp aanvankelijk niet op doel schieten. Ronald de Boer trok hem aan zijn arm naar de bal. “Hij wilde de bal breedleggen, maar op de training had ik gezien dat hij best goed is met vrije trappen. 'Je kunt 't', zei ik tegen hem. Ik vond Dennis in de eerste helft beter dan in de andere kwalificatie-interlands. Bij Ajax was hij echter van wereldklasse. Het lijkt wel of hij zijn snelheid niet meer benut en dat was toch zijn belangrijkste wapen. Als je hem bij ons een meter gaf en hij kreeg de bal dan kon je het als verdediger wel vergeten. Dennis probeert nu uit stilstand acties te maken, terwijl hij juist de kwaliteiten heeft om in de loop aangespeeld te worden. Natuurlijk is daarvoor niet altijd de ruimte beschikbaar. Maar met dat probleem kampte hij bij ons ook als we op de helft van de tegenstander speelden. Tegen Noorwegen zei ik nog: 'Ga tussen hun verdediging en middenveld lopen, daar kun je uit de voeten.”

Louis van Gaal schoof Ronald de Boer in Tokio voor de wereldpers naar voren als zijn “vice-captain”. Heeft de voormalige voetballer van De Zouaven uit Grootebroek inderdaad leidinggevende capaciteiten? Hij vraagt zich af wat hij zich daarbij precies moet voorstellen. Dan verraadt hij tot slot erover nagedacht te hebben. “Je kunt alleen een echte leider zijn als je een prestatie neerzet op het veld. Als je anderen corrigeert, moet je recht van spreken hebben. Ik probeer altijd zoveel mogelijk mezelf te blijven. Ja, nuchter dus. Ik zou op het veld een verlengstuk van de trainer kunnen worden. Hiddink praat nu al zo terloops de opstelling door met mij, Danny Blind en Frank. Ik voel dat ik een bepaalde status heb verworven. Al was het alleen al dat ik bij een twijfelgeval niet meer aan de beurt ben om als lummel in het midden te staan bij een rondo op de training.”