De grote code van de steppe

In 1993 verbaasden we ons over de privatisering van het wereldkampioenschap door Kasparov en Short. In 1994 zagen we dat Kasparov een bondgenootschap sloot met zijn aartsvijand Campomanes teneinde de wereldschaakbond, die hij een jaar daarvoor nog te gronde had willen richten, over te nemen. In 1995 verbijsterden de afgevaardigden naar het congres van de wereldschaakbond ons door vrijwel unaniem een leider te kiezen die zij in het geheel niet kenden, Kirsan Iljoemzjinov, president van de Kalmukken Republiek. Wacht maar, in 1996 zullen we ons pas echt verbazen.

In het laatste nummer van dit jaar van het Amerikaanse blad Inside Chess staat een interview van de Spaanse journalist Leontxo Garcia met Iljoemzjinov. U zult er van opkijken, belooft de redactie aan de lezers. Daarmee belooft ze niet te veel. Iljoemzjinov praat over zijn staatkundige principes: “Ik houd van dictatuur, een economische en verlichte dictatuur, zoals ik die in Kalmukia heb ingesteld. Niemand is geïnteresseerd in politiek. Er is geen gekozen parlement, omdat het zichzelf vrijwillig ontbond.“ “Ik kocht de afgevaardigden; er zijn geen partijen meer; er is zelfs geen grondwet, omdat die afgeschaft werd toen we ons onafhankelijk verklaarden.“

Is dit laatste juist opgetekend? Uit andere bronnen had ik begrepen dat Iljoemzjinov in maart 1994 de grondwet afschafte en daarvoor in de plaats een Grote Code van de Steppe aankondigde, niet om de onafhankelijkheid uit te roepen, maar juist om Kalmukia onder de Russische wet te brengen en de banden met de Russische Federatie onverbreekbaar te maken. Maar laat ik me niet voor een kenner van het Kalmukse staatsrecht uitgeven. We gaan verder.

Iljoemzjinov: “Er is hier maar een man die een beleid bepaalt: de president. De rest van de mannen moet werken; de vrouwen moeten baby's krijgen; en de kinderen moeten schaken en vriendjes met elkaar worden.“ Baby's zijn erg belangrijk. Zoals de vrek zijn geld vermeerdert, zo vermeerdert de politieke leider het getal van zijn onderdanen. Iljoemzjinov laat een commissie onderzoeken of in zijn land de polygamie kan worden ingevoerd, waardoor volgens hem het geboortecijfer zou kunnen stijgen. Hij zegt dat bij een recente opiniepeiling niet alleen de mannen, maar ook bijna 80 procent van de vrouwen voorstander van polygamie bleken.

Behalve een land van kindervreugd moet Kalmukia een schaakland worden en een centrum van de grote wereldreligies. Iljoemzjinov heeft grote stukken land beschikbaar gesteld aan het Vaticaan, om een klooster te bouwen, en aan Sadam Hussein voor een moskee. Hij heeft geld gegeven voor een Orthodoxe kerk en Boeddhistische kloosters aan de gelovigen teruggegeven.

In de schaakwereld is de verzoening tussen Kasparov en Karpov zijn eerste doel. “Mijn bedoeling is om Kasparov en Karpov aan een tafel te krijgen en ze uit te nodigen om Kalmuks lamsvlees te eten en een liter wodka te drinken. Dan kunnen ze vrede sluiten en alle problemen oplossen.“ Joho en een fles wodka! Dan komt alles in orde. Beter om er twee liter van te maken, suggereert de redactie van Inside Chess.

Ziedaar de nieuwe leider van de internationale schaakgemeenschap. De man zit niet stil, dat moet gezegd worden. We hebben gelezen dat hij Fischer in Boedapest heeft bezocht en hem de achterstallige royalties van zijn boek heeft betaald, als de goede kalief Haroen die rondgaat om het onrecht dat anderen hebben aangericht goed te maken. In de Zwitserse krant Tages-Anzeiger van woensdag stond dat Iljoemzjinov een plan had gemaakt voor een nieuw, verenigd wereldkampioenschap. Als het aan hem ligt zal het wereldkampioenschap voortaan in een toernooi worden gewonnen, de eerste keer in december 1996. Een toernooi volgens het knock-out systeem, met de 99 beste spelers van de wereld. De wereldkampioenen van de FIDE en de PCA krijgen een plaats in de halve finales. De finale zal over vier partijen gaan, 40 zetten in twee uur, daarna een uur voor de rest van de partij. Bij de stand 2-2 beslissen rapidpartijen.

Een vermetel plan. Een vandalistisch plan. Het is moeilijk om het met droge ogen te lezen. Er zijn al veel hervormingsvoorstellen gedaan over het wereldkampioenschap, maar nog nooit heeft iemand er zo'n kermis van willen maken. Het was altijd de bedoeling dat het wereldkampioenschap iets bijzonders zou blijven. Zo dreigen onze heiligste tradities vernietigd te worden. Het plan moet nog goedgekeurd worden door het congres van de FIDE, dat is waar, maar dat congres heeft in het verleden al meer vreemde dingen goedgekeurd.

Door de schokkende daden van Iljoemzjinov heb ik maar weinig ruimte overgehouden voor de partij tussen Kamsky en Karpov uit het Koop Tjuchem toernooi in Groningen. Noodgedwongen zal ik die partij presenteren als een stripverhaal dat veel aan de fantasie moet overlaten.

Wit Kamsky-zwart Karpov, na de 19de zet van zwart. Wit heeft belangrijk ruimtevoordeel. Er volgde 20. Le3-b6 Pc6-b8 21. Lb6-c7 De8-d7 en nu werd het wit duidelijk dat hij bij zijn laatste zetten iets over het hoofd had gezien: na het bedoelde 22. Ted1 volgt 22...Txc7 en zwart zou winnen. Wit moest met 22. Lc7-a5 de aftocht blazen en na 22...Tc8xc1 23. Te1xc1 Tf8-c8 had zwart niets meer te vrezen.

Een ramp was wit nog niet overkomen, maar in de stelling van het tweede diagram, na de 43ste zet van zwart, deed hij de volgende stap op weg naar het verderf. 44. Pf3-e1 Ld8-e7 45. Pe1-c2, over het hoofd ziende dat zwart nu een pion kon winnen met 45...Pc6xa5 46. b4xa5 Td5-c5. Zwart heeft als het moet 47...Dc6, waarna wit niet al zijn stukken kan redden. In de partij volgde 47. Dc4-d4 Dd7xd4 48. Te4xd4 Tc5xc3 49. Pc2-e3 en Karpov kon gaan proberen om het eindspel met een pion meer te winnen. Dat bleek hem minder eenvoudig af te gaan dan verwacht werd.

Dit is de stelling na de 94ste zet van wit. Karpov heeft de winst laten glippen, maar het doet er niet meer toe wie beter staat, geen van beide spelers had tijd genoeg over om mat te zetten. Ongeveer tien paniekzetten later werd remise overeengekomen.

    • Hans Ree