Andy McNab (1959); Vechten in de grijze zone

ANDY MCNAB: Immediate Action

389 blz, geïll., Bantam Press 1995, ƒ 50,40

Boeken van militairen over hun succesvolle leven munten niet altijd uit in lezenswaardigheid. De Amerikaanse generaal Norman Schwarzkopf, opperbevelhebber van de anti-Iraakse coalitie in de Golfoorlog, was in zijn It doesn't take a hero onwaarschijnlijk complimenteus over zijn collega's. In Storm Command, het relaas van de Britse generaal Sir Peter de la Billière over Desert Storm, bleek ook al iedereen begiftigd met 'scheermes-scherpe hersens', of tenminste een 'geweldig warme persoonlijkheid'. Dat maakt dit soort boeken nogal ongeloofwaardig; militairen vinden niet iedereen aardig.

Bij de Brit Andy McNab ligt dit heel anders. Korporaal McNab - een pseudoniem - debuteerde met het in zijn land enorm succesvolle Bravo Two Zero over zijn 'bloedstollende' ervaringen als leider van een patrouille van de Britse elite-eenheid Special Air Service (SAS) op sabotage-missie achter de Iraakse linies tijdens de Golfoorlog. Het was een realistisch soldatenverhaal, maar ook een jongensboek “met een zeer hoog octaan-gehalte”, zoals de Britten zeggen. Aangemoedigd door de lyrische kritieken op zijn debuut, heeft McNab nu zijn autobiografie Immediate Action geschreven die - natuurlijk - vooral gaat over zijn eerdere operaties in dienst van de SAS. McNab is er weer in geslaagd een echte page-turner te produceren. Het boek geeft een zeldzaam gedetailleerd kijkje achter de schermen van zijn eenheid, die gespecialiseerd is in het gevaarlijkste militaire handwerk. Het Britse ministerie van defensie heeft het uitgeven van Immediate Action dan ook proberen tegen te houden, maar de rechter stelde de auteur in het gelijk.

Galg en rad

McNab groeide op voor galg en rad. Hij zette kraakjes met foute vrienden en kwam uiteindelijk in aanraking met justitie. Hij kwam er met een waarschuwing vanaf en besloot dan maar het leger in te gaan waar hij als infanterist bij het Britse Rijnleger terechtkwam. Later belandde hij in Noord-Ierland, midden in de stadsguerrilla met de paramilitaire strijdgroepen. Op de zwaar versterkte kazerne kwam hij in contact met een paar mannen die allerlei duistere karweitjes opknapten. Ze noemen elkaar bij de voornaam en trekken zich van niemand iets aan. Deze vrijbuiters bleken van de SAS.

McNab had al snel genoeg van de legerhiërarchie, en The Regiment lonkte. Zijn zware, zelf opgelegde conditietrainingen bleken echter bij de eerste selectie niet voldoende voor toelating. Na een maand lang met zware bepakking over de heuvels en door de moerassen van de Brecon Beacons in Wales te zijn gejaagd, kwam hij bij de laatste beproeving door een inschattingsfout te laat bij een rendez-vous. “It's platform four for you”, zei de opleidingsofficier onbewogen toen McNab zich uitgeput meldde in de kazerne, doelend op het perron waar vandaan de treinen naar Londen vertrekken. Maar bij de tweede - en laatst toegestane - selectie maakte hij geen fouten en mocht hij de opleiding vervolgen met jungle-training in Brunei. Van de oorspronkelijke honderdtachtig man die zich aanmeldden voor de SAS, werden er slechts acht in de rangen opgenomen.

Interessant wordt het levensverhaal in Immediate Action wanneer McNab uitweidt over acties waarover de kranten niets hebben gemeld. Uit het boek blijkt dat de Britse regering de SAS op grote schaal inzet voor een hele reeks delicate klussen. De IRA was McNabs eerste belangrijke doel. Hij legde hinderlagen voor gewapende Ieren, opereerde undercover en plantte zendertjes in hun verborgen wapenvoorraden. Dat is ook de reden dat ook in dit boek alle figuren op de foto's zwarte balkjes over de ogen hebben: er zijn ongetwijfeld nog heel wat rekeningen te vereffenen.

Vanaf 1986 traint de SAS troepen van Botswana dat in die tijd te maken heeft met invallen van Zuidafrikaanse commando's, die op hun beurt weer op zoek zijn naar guerrillastrijders van het ANC. Ook vertelt McNab, dat de SAS eind jaren tachtig in “een bepaald Zuidamerikaans land” actief betrokken is bij het vernietigen van cocaïne-fabriekjes in de jungle. Zijn verslag over deze activiteit past naadloos in een film met Arnold Schwarzenegger. Ook onthult McNab dat de SAS in 1988 op het punt stond om in Beiroet Terry Waite, de gegijzelde gezant van de aartsbisschop van Canterbury, te bevrijden. De onderneming werd vlak voor het startsein afgeblazen.

Andere, kennelijk nóg gevoeliger liggende opdrachten worden in dit boek alleen terloops gemeld. McNab moet weleens een paar weken “ergens op de wereld” de wacht houden op een bergwand en in de chronologie van het boek ontbreken heel wat maanden. Wie meer wil weten over de kwestie van de vijf geëxecuteerde IRA-leden in Gibraltar aan het begin van de jaren tachtig komt bedrogen uit. Juist het verzwijgen van bepaalde missies maakt Immediate Action onthullend. Want dat de SAS operaties uitvoert in de grijze zone tussen clandestien en wettelijk is duidelijk op te maken.

Dat hiervoor geen lieverdjes worden gerecruteerd, ligt voor de hand. McNab heeft zijn levensgeschiedenis niet bepaald in algemeen beschaafd Engels geschreven; maar dat komt wel zo authentiek over.