Nederland bindt de schaatsen weer onder

ST. ANNAPAROCHIE, 29 DEC. “De jongens zijn net bezig om de wakken af te zetten. We hebben er nogal wat liggen”, zegt S. Schaaf, secretaris van de ijswegencentrale en rayonhoofd van 'De Friesche Elf Steden' in Het Bildt in Noord-Friesland. Schaaf heeft dertig mensen onder zich die het ijs controleren en de wakken afzetten met takken en rood-witte linten.

In Sint Annaparochie durven vanmorgen maar weinig mensen zich op het ijs te begeven. Het vriest vijf graden en de zon wint aan kracht. “Ik denk dat het straks niet meer dan twee graden vriest”, zegt Schaaf. “Gisteren vond ik nog een plaats waar het ijs niet meer dan vier centimeter was.” Toch is het rayonhoofd hoopvol gestemd: “Per nacht komt er zo'n drie centimeter bij. Als het zo doorgaat, kunnen we straks wel overal schaatsen.”

Nederlanders treffen elkaar dit laatste weekeinde van het jaar vooral op het ijs. Ook de grotere plassen en vaarten liggen al dicht, het ijs is op veel plaatsen dik genoeg om 'betrouwbaar' te heten. IJsclubs organiseren kampioenschappen en toertochten. Voor dit weekeinde zijn al 75 toertochten uitgezet en 18 kampioenschappen korte- en langebaan.

Voor de korte termijn zijn de vooruitzichten gunstig. Vannacht vriest het nog net streng met temperaturen van -5 tot -10 graden. Morgenochtend is het eerst vrij zonnig, maar overdag neemt de bewolking geleidelijk toe met middagtemperaturen van -1 tot -4 graden. Vanaf Oudejaarsdag komt de dooigrens dichtbij; in het noorden zal het kwik zeer waarschijnlijk tot ver in de volgende week onder nul blijven.

Vandaag al worden er op veel plaatsen toertochten gereden, variërend van zes tot tachtig kilometer of 100 kilometer. De VVV in Leeuwarden laat weten dat er voor vandaag overal in Friesland tochten zijn georganiseerd “In ieder geval op het Tjeukemeer en bij Rottevalle en Oostermeer, bij Terhorne en De Leijen”, zegt een medewerker van de VVV.

In het Slotermeer ligt nog een groot wak waar de eenden overwinteren. “Daar balen de mensen wel van, maar ik word steeds gelukkiger”, zegt Maike, de 22-jarige dochter van ijsmeester Hylkema in Balk. “Nu staat de thermometer op -7, maar vanochtend vroor het 10 graden. Als dat morgen ook zo is, reken maar dat er een Elfstedentocht komt.”

Pag.3: 'Het ijs is echt werkijs, maar wat doet dat ertoe?'

Bij de Nederlandse Schaatsenfabriek Viking in Weesp is het volgens woordvoerder P. van der Wal “extreem druk”. De fabriek wordt bezocht door winkeliers uit het hele land: “In normale tijden versturen wij de schaatsen, maar nu komen ze de voorraad zelf bij de fabriek halen.” Vooral de goedkopere modellen, lage noren van ongeveer 175 gulden, zijn in trek. “In een goede winter met strenge vorst verkopen we zo'n 4.000 schaatsen per dag. Het is moeilijk een schatting te maken wat we nu verkopen. De vraag is veel groter dan normaal door de vele toertochten die dit weekeinde al worden verreden”, zegt Van der Wal. Het assortiment van de 47 jaar oude schaatsfabriek bestaat uit 25 modellen.Voorzitter Kroes van de Vereniging 'De Friesche Elfsteden' is nog lang niet zover. Hij heeft ook vanmorgen nog berichten ontvangen van de rayonhoofden over open water en ondeugdelijk ijs. Vooral in het noordelijk deel van de provincie liggen nog grote delen open.

Op de Amsterdamse grachten ligt niet meer dan een vlies en wat brokken. Van schaatsen kan nog geen sprake zijn, maar dat kan snel veranderen. Drie dagen geleden is de 'IJsnota' ingegaan, de gemeentelijke verordening die het vorstregime op het Amsterdamse water regelt. Het betekent dat verschillende grachten of delen ervan voor waterverkeer verboden zijn. De Keizersgracht mag niet worden bevaren evenmin als de Reguliersgracht. Rondvaartboten varen aangepaste routes. Ook kan een aantal dagen het spuien worden onderbroken, waardoor de grachten worden ververst met water uit het IJ. Die onderbreking duurt maximaal 7 dagen.

Op diverse plaatsen in het land hebben zich vanmorgen in alle vroegte reeds enige duizenden schaatsers gemeld voor een toertocht. Op het Zuidlaardermeer onder Groningen gingen honderden liefhebbers van start.

Een 'USA Dorpentocht', die slingert door de Noordhollandse dorpen Ursem, Schermerhorn en Avenhorn, is vandaag voor de eerste keer deze winter verreden, met twee lengtes: 12,5 en 25 kilometer. Rond het middaguur zijn er volgens penningmeester M. Oud van de ijsclub Ursem zo'n tweehonderd schaatsers vertrokken. “De meeste mensen beschouwen de tocht als een opwarmertje voor de langere tochten die dit weekeinde in Noord-Holland worden gehouden”, zegt Oud. “Het ijs is niet mooi glad, echt werkijs! Maar wat doet dat ertoe. Mensen hebben veel pret, ze zijn allemaal een dagje uit.”

In het traject moet bij drie bruggen worden “geklûnd”. Maar dat mag geen obstakel zijn voor de schaatsers, denkt Oud. Wanneer de deelnemers de drie plaatsen hebben aangedaan en hun stempelkaart vol is, wordt hen een medaille beloofd. “Ik weet nog niet hoe die eruit zien. We hebben ze nog niet besteld. De deelnemers krijgen ze thuisgestuurd”, aldus Oud.Bij IJsclub 'Het Centrum' in het Noordhollandse Oostzaan zijn vanmorgen om tien uur “enkele honderden” schaatsers vertrokken voor een toertocht van 15 kilometer door de Oostzaner polder. IJsclubsecretaris A. Veldkamp verwacht vandaag ten minste vijfhonderd schaatsers uit het hele land. “We zijn gebeld door mensen uit Friesland, Utrecht en Den Haag. Het ijs is prima, overal minimaal acht centimeter en een beetje hobbelig. De afgelopen jaren hadden we hier prachtig ijs, maar kon de Westtoer niet worden georganiseerd omdat bij Landsmeer de zaak niet was dichtgevroren.”

De schaatskalender vermeldt voor de komende dagen een groot aantal toertochten en wedstrijden. Van korte en lange baankampioenschappen tot marathons in Friesland, Groningen maar ook in Noord-Holland, in midden- en oost-Nederland. De voor Oudejaarsdag geplande populaire Holland-Venetiëtocht van 70 kilometer door Giethoorn en over de nabijgelegen plassen, kan wellicht nog gereden worden voor de dooi invalt.

Volgende week hoopt men in Groningen de 'beruchte' Oldambtrit te kunnen houden, een schaatsklassieker over honderd kilometer. Voorlopig staat de toerrit gepland voor volgende week zaterdag gepland. De echte wedstrijd is een dag een eerder. De Stichting Promotie Oldambrit Scheemda is sinds jaren niet zo hoopvol geweest. De weersvoorspellingen zijn gunstig: Oost-Groningen maakt zich op voor de dertiende Oldambtrit. Over de Noorder Rondrit, een andere Groninger schaatsklassieker, wordt later een besluit genomen.

Schaatsen is niet ongevaarlijk, zo blijkt uit een onderzoek van het Academisch Ziekenhuis in Groningen. De centrale spoedopvang van dit ziekenhuis heeft tussen 1990 en 1994 alle schaatsongevallen geregistreerd. Daaruit blijkt dat het meest kwetsbare lichaamsdeel de arm is; 51 procent van de ongevallen betreft een kwetsuur aan een arm. Bij 27 procent gaat het om de benen en 14 procent om het hoofd. Het meest voorkomende type letsel is een breuk, vooral van de onderarm. Kneuzingen komen vooral voor in knieën en enkels. Een val is voor 89 procent van de gevallen de oorzaak van het letsel.

Onderzoekers H. Buwalda en J. Kingma noemen in een artikel in het Schaatsmagazine geen absolute aantallen, maar volgens hen is het aantal ernstige letsels bij schaatsers ten opzichte van andere sporters relatief hoog. Dat komt volgens Buwalda en Kingma doordat een grote groep recreatieve schaatsers in een vorstperiode ongetraind op de ijzers stapt. De kans op valpartijen is daardoor groot. De onderzoekers adviseren vooral 'gefoamde armbeschermers' te dragen. Deze moeten bescherming bieden aan de onderarmen en polsen.