Wie moet premier worden? Wie doet mee? Anti-fundamentalistisch front Turkije verdeeld

ANKARA, 28 DEC. Het politieke front van de rechtse en sociaal-democratische partijen die willen voorkomen dat de moslim-fundamentalistische Welvaartspartij - die bij de parlementsverkiezingen van zondag als de grootste partij uit de bus kwam - aan de macht komt in Turkije, vertoont inmiddels de eerste scheuren.

Het grootste struikelblok is de vraag wie de premier moet worden van de op stapel staande coalitieregering van de twee rechtse partijen, de Moederlandpartij van Mesut Yilmaz en de Partij van het Juiste Pad (PJP) van demissionair premier Tansu Çiller, aangevuld met de Democratisch Linkse Partij (DLP) van Bülent Ecevit. De PJP houdt vooralsnog vast aan een nieuw premierschap van Çiller. Dat is, gezien het grote wantrouwen en de persoonlijke animositeit tussen haar en Yilmaz, volstrekt onaanvaardbaar voor de Moederlandpartij. De PJP heeft zondag weliswaar net iets minder stemmen gekregen dan de Moederlandpartij, maar heeft als gevolg van het districtenstelsel wel vier zetels meer in het parlement. De Moederlandpartij houdt evenwel vast aan het principe dat niet het aantal zetels, maar het aantal stemmen bepaalt wie de tweede grootste partij is in Turkije.

Om een crisis te voorkomen heeft de Moederlandpartij Ecevit gevraagd als regeringsleider op te treden, maar deze voelt daar niets voor. Bovendien groeit de weerstand onder de sociaal-democraten tegen hernieuwde deelneming aan een coalitieregering die zo sterk door rechts wordt gedomineerd. Links zal dan - net als in de afgelopen vier jaren gedurende de coalitie met de Partij van het Juiste Pad - niet in staat zijn zich duidelijk te profileren, wat ten koste gaat van het imgao van de sociaal-democraten in Turkije. Bovendien acht men het een gevaarlijke ontwikkeling om de fundamentalisten te isoleren en hun daardoor niet alleen een martelaarsrol toe te kennen, maar bovendien in de gelegenheid te stellen om de belangrijkste oppositiepartij te worden. Dat zou de aanhang van de politieke islam alleen maar verder vergroten in Turkije, met alle gevolgen vandien bij volgende parlementsverkiezingen.

Afgevaardigden als de sociaal-democratische oud-minister van buitenlandse zaken Mumtaz Soysal vinden dat op basis van de verkiezingsuitslag er een coalitieregering moet komen van de Moederlandpartij en de Welvaartspartij. Ook binnen de Moederlandpartij zijn daarvoor wel stemmen te vinden, maar partijleider Yilmaz sluit deze mogelijkheid vooralsnog uit. Hij heeft vandaag opnieuw een ontmoeting met Ecevit.

Demissionair premier Çiller kiest ervoor om voorlopig de coalitiebesprekingen te staken. Zij zou het volgende scenario voor ogen hebben: president Süleyman Demirel geeft in de eerste dagen van het nieuwe jaar, als de verkiezingsuitslag officieel is, Necmettin Erbakan van de Welvaartspartij als eerste de formatie-opdracht. Omdat geen enkele andere partij met hem wil samenwerken, slaagt deze er niet in om een coalitieregering te vormen. Vervolgens verstrekt Demirel de opdracht aan haar.