Wat vind je er zelf van?

Hoe gaat het met de economie? vragen de fabrikant, de consument en de belegger. Kan ik volgend jaar die grote investering doen, een nieuwe combi-ketel kopen, volbelegd in aandelen gaan? De voorspeller kijkt eens naar buiten: de regen van cijfers, gegevens en prognoses over 's lands economie dwarrelt gestaag neer, en neemt zoals altijd tegen het einde van het jaar in hevigheid toe.

Dezer dagen zijn de gegevens verwarrend: de werkloosheid neemt af, de investeringen en export zien er gezond uit, maar de consumentenbestedingen blijven achter. Geluiden uit de omringende economieën zijn somber: de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) bevestigde deze week dat de Europese conjunctuur een correctie doormaakt. Nederland lijkt daar, volgens de meeste prognoses, minder door te worden geraakt dan bij voorbeeld Frankrijk of Duitsland. De Nederlandse economie groeit volgend jaar met 2,5 procent. De buurlanden mogen blij zijn als ze de 2 procent halen.

Verklaren waarom is belangrijk, maar voorspellen is urgenter. En hoe meer economen gedwongen zijn de toekomst in te kijken, hoe meer waarde zij zijn gaan hechten aan de mening van de participanten in het economisch proces: de producenten, de consumenten, de beleggers - en de concurrentie. Om met de concurrentie te beginnen: bureau's als I/B/E/S en Consensus Economics zijn snel groeiende diensten die voorspellingen over winstontwikkeling, inflatie, groei en andere grootheden verzamelen en middelen. De economen-poll van het tijdschrift The Economist werd vier jaar geleden ingevoerd en maandelijks gepubliceerd. Dat is nu al opgevoerd tot wekelijks. Zomaar voorspellen dat de Nederlandse economie volgend jaar met 2,5 procent groeit, is niet moeilijk meer, want dat is het gemiddelde van al deze gemiddelden op dit moment. Als je er naast zat, geen paniek: iedereen zat er naast.

Zo'n echo-effect geldt ook voor de steeds populairdere enquêtes onder consumenten en ondernemers: hoewel de uitkomst vaak verrassend accuraat is, bestaat het gevaar dat respondenten elkaar van tijd tot tijd omhoog of juist diep in de put praten. De beoordeling van de economische situatie, die het CBS bij consumenten meet, is zo'n wankel cijfer: de man in de straat laat zich immers beïnvloeden door reeds gepubliceerde prognoses, die voor een deel weer op zijn eigen uitspraken in vorige enquêtes zijn gebaseerd. Datzelfde geldt voor het vertrouwen van ondernemers. Aan antwoorden op concrete vragen als de individuele koop- of investeringsbereidheid wordt dan ook meer waarde gehecht.

Beleggers nemen een voorname plaats in bij het voorspellen. Wat het Centraal Planbureau deze maand in de tussenrapportage over de Nederlandse economie de voorspelling van (ook al) 2,5 procent deed handhaven, waren onder meer de gedaalde rente en de opgelopen beurskoersen. Het nieuwe economische onderzoeksinstituut NYFER geeft de rente-ontwikkeling op de kapitaalmarkt een belangrijke plaats in zijn model. De voorspelling van NYFER is wat betreft de economische groei in 1996 overigens vrijwel gelijk aan die van het CPB en van Consensus.

Ook via de financiële markten speelt een echo-werking. Veel spelers op de internationale kapitaalmarkt laten de (consensus-) prognoses zwaar meewegen in hun beslissingsmodellen. Hun resulterend gedrag is zichtbaar in de koersvorming op de aandelen-, valuta- en obligatiemarkt, die de 'officiële' instituten op hun beurt weer in hun modellen meenemen. Net als bij het consumenten- of producentenvertrouwen geeft een beursindex in feite het beleggersvertrouwen weer. En net als consumenten elkaar in de put kunnen praten, kunnen beleggers elkaar van tijd tot tijd gek maken. Overshooting en undershooting, waarbij de koersen te ver naar beneden of naar boven uitslaan, zijn een normaal verschijnsel op de financiële markten.

Hoe gaat het met de economie? vragen de fabrikant, de consument en de belegger. Moet ik al vast meer personeel in dienst nemen, wachten op de uitverkoop, toch maar in obligaties? Het antwoord is steeds vaker de tegenvraag van de therapeut: wat vind je er zelf van?