Ozawa geen garantie vernieuwing Japan

TOKIO, 28 DEC. De Japanse politiek is dringend aan hervormingen toe. Dat zei Ichiro Ozawa gisteren nadat hij tot nieuwe voorzitter van de grootste Japanse oppositiepartij, Shinshinto, was gekozen. Met zijn woorden suggereerde de pas gekozen voorzitter dat hij voor die vernieuwing zou kunnen zorgen. Maar in Japan zijn deze uitlatingen met enige scepsis ontvangen. Ozawa is eigenzinnig en roept daarmee sterke tegenkrachten op, aldus een groot deel van de reacties. Bovendien leunde hij bij zijn verkiezing zwaar op de steun van het bedrijfsleven, een bekend patroon in de Japanse politiek.

Ozawa (53) had tot nu toe een voorkeur om als secretaris-generaal achter de schermen te werken. In de positie van secretaris-generaal had hij het laatste woord bij het vaststellen van kandidatenlijsten en de zeggenschap over de financiën van de partij. Zijn verkiezing tot voorzitter, vergelijkbaar met het Nederlandse lijsttrekkerschap, dwingt hem nu echter voor het voetlicht te treden en populariteit bij de kiezers te verwerven. Wegens zijn eigenzinnige wijze van leiding geven bestaan er echter vraagtekens over zijn capaciteiten daartoe.

Tot 1993 bezette Ozawa dezelfde post van secretaris-generaal binnen de destijds regerende Liberaal-Democratische Partij (LDP). Hij trad echter uit de partij en vormde een coalitie met de politieke buitenstaander Morihiro Hosokawa. Deze kwam in 1993 in het parlement als gevolg van de grote onvrede in Japan over de voortdurende regeringsmacht van de door corruptieschandalen in diskrediet gebrachte LDP. De nieuwe coalitie nam de macht over maar raakte deze vorig jaar weer kwijt aan de huidige regeringscoalitie van LDP, de Sociaal-Democratische Partij (SDP) en de LDP-splinter Sakigake.

Een jaar geleden vormden de verschillende oppositiepartijen de nieuwe partij Shinshinto om een vuist tegen de regeringspartijen te kunnen maken. Onder druk van parlementsleden die stelden dat Japan sterk leiderschap nodig heeft, stelde hij zich onlangs kandidaat voor het voorzitterschap.

Binnen de partij zelf is er echter veel kritiek op Ozawa wegens zijn eigengereidheid. Een aanhanger van Tsutomu Hata zei: “Als Ozawa zijn dominante stijl niet probeert te veranderen, moet de mogelijkheid niet worden uitgesloten dat een aantal parlementsleden, die anti-Ozawa zijn, nog voor de nieuwe verkiezingen de partij verlaat.”

Ozawa preekt een hervorming van de Japanse politiek waarin politici weer leiderschap en de daarbij horende verantwoordelijkheid op zich nemen en de macht van de bureaucratie wordt ingetoomd. In zijn boek 'Een herstructureringsplan voor Japan' noemt hij vier politici die hem als voorbeeld dienen. Drie van hen waren sterke leiders die een grote rol speelden bij de modernisering van Japan omdat ze, zoals Ozawa schrijft, een visie hadden over de toekomst van het land.

Gistermiddag herhaalde Ozawa zijn verlangen om de Japanse politiek te vernieuwen. De manier waarop zijn verkiezing tot voorzitter verliep week echter weinig af van de aloude Japanse traditie. Ook al was de verkiezing een interne partijverkiezing, toch kon elke Japanner tegen betaling van duizend yen (circa 15 gulden) de afgelopen dagen zijn stem uitbrengen. Een mogelijkheid waar 1,5 miljoen Japanners gebruik van hebben gemaakt. Slechts 200.000 partijleden, de helft van het totaal, bracht zijn stem uit. Doel van deze procedure zou zijn geweest om de Japanse bevolking meer bij de politiek te betrekken en meer openheid te bewerkstelligen. Uit de verkiezingsresultaten blijkt dat de steun voor Hata en Ozawa vrijwel even groot was onder de partijleden, maar dat Ozawa bijna driemaal zoveel stemmen haalde onder het algemene publiek als Hata.

Hoe ging Ozawa te werk om deze stemmen te krijgen? Terwijl Hata de straat opging om de individuele Japanner aan te spreken, bewerkte Ozawa bedrijven en andere organisaties. Zo werden grote aannemersbedrijven gevraagd 1.000 stemmen te leveren. De methode doet vooral denken aan de werkwijze van de oudere politieke partijen in algemene verkiezingen waarbij de Liberaal-Democratische Partij stemmen verwerft via de agrarische coöperaties en het bedrijfsleven, de Sociaal-Democratische Partij voor stemmen terecht kan bij de vakbonden en de oppositiepartij Komeito, nu opgegaan in de Shinshinto, steunde op de boeddhistische organisatie Soka Gakkai.

Ozawa bepleit veranderingen, maar in zijn handelswijze zijn bekende patronen te zien. Binnen de LDP was het gebruikelijk dat de machtigste politicus van achter de schermen zijn pionnen naar voren schoof. Ozawa's handelswijze week daar tot nu toe niet van af. Nu hij zich genoodzaakt heeft gezien de uitdaging van het voorzitterschap aan te nemen, heeft hij de kiezers niet individueel aangesproken maar hun stemmen verworven door de verticale organisatiestructuren, waarin mensen zich bevinden, te gebruiken. Ook een welbekende methode in Japan.