Moldavie-Transnistrie; Transnistrië vlucht naar voren

Een oplossing van het probleem-Transnistrië, het republiekje op de linkeroever van de Dnjestr dat zich in 1991 eenzijdig losmaakte van Moldavië, is verder weg dan ooit nu de inwoners zich zondag in een referendum met overgrote meerderheid hebben uitgesproken voor de onafhankelijkheid.

Volgens de autoriteiten in hoofdstad Tiraspol stemde zondag 81,6 procent van de 452.000 kiezers van Transnistrië voor de nieuwe grondwet, die bepaalt dat Transnistrië een soevereine en onafhankelijke republiek is. Ze kozen verder een nieuw parlement met twee kamers en ze kozen tenslotte in grote meerderheid - 86,2 procent - voor de toetreding van Transnistrië tot het GOS, het Gemenebest van Onafhankelijke Staten.

Het oude parlement van Transnistrië nam eind oktober de nieuwe grondwet al aan, een dag nadat de regio tot onafhankelijk land was geproclameerd. De president van Transnistrië, Igor Smirnov, wees bij die gelegenheid de voorstellen van Moldavië voor een vergaande autonomie binnen de grenzen van Moldavië van de hand.

Transnistrië, een lange, smalle strook land tussen de Oekraïne en de Dnjestr, is vierduizend vierkante kilometer groot (twaalf procent van de oppervlakte van Moldavië), en wordt bevolkt door 750.000 mensen. De regio scheidde zich na de uitroeping van de Moldavische onafhankelijkheid af en opteerde aanvankelijk voor aansluiting bij Rusland, waarvan het overigens door de Oekraïne gescheiden wordt. Russen en Oekraïeners maken zestig procent uit van de bevolking van het industriegebied. Transnistrië is het laatste Sovjet-museum, een soort Jurassic Park van orthodox-communistische dinosaurussen: het wordt geregeerd door dogmatici van de oude marxistisch-leninistische stempel. Lenin staat letterlijk en figuurlijk kaarsrecht overeind, in de toespraken van de leiders en in marmer en brons bij elke fabriek, de zwaar noodlijdende economie staat onder strikte centrale controle en er heerst perscensuur. Wat er ook heerst is een vergaande verpaupering, die inmiddels zo ver gaat dat zelfs brood op rantsoen is. Het grootste deel van de bevolking wijt die verpaupering echter eerder aan de Moldaviërs waar ze niet bij willen horen dan aan hun eigen leiders. Eenderde van de bevolking bestaat uit gepensioneerden, die met nostalgie terugdenken aan de veilige tijden van voor 1991, toen de Sovjet-Unie nog bestond en hun materiële basisbehoeften werden bevredigd. Bij Moldavië willen ze voor geen prijs horen: Transnistrië, zeggen ze, heeft nooit deel uitgemaakt van het Roemeense gebied Bessarabië, dat in 1940 bij de Sovjet-Unie werd gevoegd en waarvan de huidige republiek Moldavië deel uitmaakte. Dat Bessarabië hield immers op bij de Dnjestr, en Transnistrië werd door Stalin na de oorlog van de Oekraïne afgescheiden en bij de toenmalige Sovjet-republiek Moldavië gevoegd.

Sinds de korte oorlog waarmee Transnistrië in 1992 zijn onafhankelijkheid bevocht - een oorlog die door het Russische Veertiende Leger werd beëindigd - hebben Smirnov c.s. met de Moldavische autoriteiten gepraat over een vorm van herintegratie. In juli van dit jaar kwam het tot een nonagressiepact. Ook werd afgesproken dat wordt gepoogd de monetaire systemen te verenigen, door de beide valuta, de Moldavische leu en de Transnistrische soevoriki (genoemd naar generaal Soevorov, die het gebied twee eeuwen geleden voor Ruland veroverde) vrijelijk te laten circuleren.

Maar ze bleven het oneens over de status van Transnistrië. Chisinau wil Transnistrië autonomie verlenen, Tiraspol echter eiste de status van afzonderlijke staat binnen een Moldavische confederatie, met alle attributen van zo'n staat. Tot op de Aland-eilanden hebben vertegenwoordigers van Chisinau en Tiraspol bestaande autonomie-modellen bestudeerd. Maar ze zijn er niet uitgekomen, voornamelijk door het wederzijds wantrouwen.

Aan de verkiezingen voor de 67 zetels van beide kamers van het nieuwe Transnistrische parlement deden 214 kandidaten mee, vrijwel zonder uitzondering communisten. De meesten vertegenwoordigden arbeiderscollectieven, slechts een minderheid was opgesteld door de twintig partijen die Transnistrië inmiddels telt. De enige keus die de kiezers werkelijk hadden was die voor hervormers die de dialoog met Moldavië willen voortzetten en communisten die het herstel van de oude Sovjet-Unie en aansluiting bij Rusland willen. Die laatsten wonnen. De avond voor de verkiezingen verscheen hun leider, president Smirnov, op de televisie om zijn tegenstanders uit te maken voor 'verraders' en 'defaitisten'.

Moldavië heeft het referendum bestempeld als 'absurd' en 'illegaal'. Rusland heeft laten weten zich er niets van aan te trekken: het vindt dat Transnistrië deel uitmaakt van Moldavië en dat het probleem dus een interne Moldavische zaak is. Of dat het laatste woord van Moskou is, is nog even de vraag, want de leider van de Russische communisten, Gennadi Zjoeganov, de grote winnaar van de recente Russische parlementsverkiezingen, denkt er heel anders over. In een boodschap aan het volk van Transnistrië liet Zjoeganov eind vorige week weten dat “het volk van Rusland altijd heeft gesympathiseerd met de bevolking van Transnistrië” en dat “de desintegratie van de Sovjet-Unie een grote tragedie was.” En die boodschap lijkt veel Russen en Oekraïeners in Transnistrië hoop te hebben gegeven.